Του Γεράσιμου Κορρέ*
To Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), στο οποίο εργάζομαι ως ερευνητής, είναι ερευνητικός φορέας του δημόσιου τομέα (ΝΠΔΔ).
Το ΕΛΚΕΘΕ συντηρεί και υποστηρίζει ερευνητικές υποδομές εθνικής εμβέλειας (ωκεανογραφικά σκάφη, δίκτυο θαλάσσιων μετρητικών σταθμών), παρέχει επιστημονικές και τεχνολογικές πληροφορίες και αποτελέσματα στους τομείς αρμοδιότητάς του (πχ. σύστημα Ποσειδών για την παρακολούθηση και πρόγνωση του θαλάσσιου περιβάλλοντος), συμβάλλει στην εκπαίδευση, κατάρτιση ευαισθητοποίηση και πληροφόρηση του κοινού σχετικά με τη βασική και εφαρμοσμένη ωκεανογραφική έρευνα, αντιπροσωπεύει τη χώρα σε διεθνείς οργανισμούς και αποτελεί τον σύμβουλο της πολιτείας σε θαλάσσια θέματα. Το ΕΛΚΕΘΕ στελεχώνεται από έμπειρους ερευνητές με διεθνή αναγνώριση, εξειδικευμένους τεχνικούς και διαθέτει εξαιρετικά προηγμένο εξοπλισμό και τα ερευνητικά σκάφη «Αιγαίο», «Φιλία» και «Αλκυών», το βαθυσκάφος «Θέτις» και αυτόνομα υποβρύχια οχήματα, τα οποία χρησιμοποιούνται σε ωκεανογραφικές έρευνες, στην έρευνα και διάσωση στη θάλασσα και σε συστηματικές έρευνες για ενάλιες αρχαιότητες.
Σήμερα, εξαιτίας της σταδιακής συρρίκνωσης του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ), της απουσίας ενός ξεκάθαρου και σταθερού χρηματοδοτικού μηχανισμού για τη βασική και εφαρμοσμένη έρευνα και της ανύπαρκτης βούλησης της ελληνικής πολιτείας να χαράξει εθνική στρατηγική για την έρευνα, πολλές σημαντικές υποδομές θαλάσσιας έρευνας (σύστημα παρακολούθησης Ποσειδών, ωκεανογραφικά σκάφη) βρίσκονται στο όριο της κατάρρευσης με κάποιες προσπάθειες αποσπασματικής υποστήριξης μέσω δράσεων του τρέχοντος ΕΣΠΑ, ευρωπαϊκών ερευνητικών προγραμμάτων ή έκτακτων περιορισμένων ενισχύσεων που όμως δεν αρκούν για να αναστρέψουν την καθοδική πορεία.
Εφόσον το υπό συζήτηση ν/σ για την ΕΤΑΚ γίνει νόμος του κράτους (πράγμα το οποίο ειλικρινά απεύχομαι), είναι κοινή η εκτίμηση ότι η βασική έρευνα, που είναι το απαραίτητο εργαλείο για την παραγωγή νέας (ωκεανογραφικής για την περίπτωσή μας) γνώσης, θα υποβαθμιστεί ακόμα περισσότερο, μαζί άλλωστε με ολόκληρο τον δημόσιο ερευνητικό ιστό, που τελικά θα αποδομηθεί, ενώ ο ερευνητής θα μετατραπεί σε έναν «ελαστικό» εργαζόμενο με δελτίο παροχής υπηρεσιών (είναι καθεστώς ήδη) ή με σύμβαση εργασίας (στην καλύτερη περίπτωση) που θα αγωνιά για να εξασφαλίσει τα απαραίτητα για την έρευνά του και για ένα στοιχειώδη μισθό.
Τριάντα χρόνια μετά την ψήφιση ενός πρωτοποριακού για την εποχή του νόμου, που δεν είναι άλλος από τον Ν.1514/1985, η ερευνητική κοινότητα διεκδικεί σήμερα έναν σύγχρονο νόμο που θα επανεκκινήσει τη βασική έρευνα θεσμοθετώντας ένα ξεκάθαρο, μακρόπνοο και σταθερό χρηματοδοτικό πλαίσιο, θα ενοποιήσει λειτουργικά τα ΑΕΙ και τα ερευνητικά κέντρα και θα εισάγει σύγχρονους κανόνες διοίκησης των κέντρων με τους ερευνητές στο επίκεντρο των αποφάσεων.
Για μας αυτό είναι απόλυτα ξεκάθαρο. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και στην πλευρά της κυβέρνηση που η κυβέρνηση δυστυχώς βλέπει τα ερευνητικά κέντρα ως αυτοχρηματοδοτούμενες επιχειρήσεις, επιστρέφει σε ένα αναχρονιστικό πλαίσιο διοίκησής τους και εγκαταλείπει τη βασική έρευνα στη μοίρα της.
Η επόμενη μέρα για το ΕΛΚΕΘΕ και τα υπόλοιπα ερευνητικά κέντρα δεν θα είναι καθόλου εύκολη και δυστυχώς ο μεγάλος χαμένος από την εφαρμογή του νόμου αυτού (εφόσον ψηφιστεί) θα είναι η ίδια η έρευνα, καθώς και η ελληνική κοινωνία, που θα αποστερηθεί την παραγόμενη γνώση και τα ερευνητικά αποτελέσματα που τόσο πολύ χρειάζεται, ειδικά στην παρούσα φάση.
* Ο Δρ Γεράσιμος Κορρές είναι κύριος ερευνητής - Ινστιτούτου Ωκεανογραφίας / ΕΛΚΕΘΕ
