Της Γεωργία Τσιροπούλα*
Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ) είναι ΝΠΔΔ και επομένως είναι φορέας εκτέλεσης δραστηριοτήτων δημοσίου συμφέροντος. Στόχοι του επιστημονικού δυναμικού του είναι: α) η συμβολή στην παραγωγή νέας γνώσης προς όφελος της κοινωνίας σε πάρα πολλούς και διαφορετικούς τομείς και β) η παροχή υπηρεσιών στρατηγικής και κοινωνικής σημασίας για τη χώρα με την υψηλής ποιότητας υλικοτεχνική υποδομή που διαθέτει, όπως για παράδειγμα με το σεισμολογικό δίκτυο ή με τις εξειδικευμένες πληροφορίες για τον καιρό. Δεδομένης της συνεχούς μείωσης της κρατικής χρηματοδότησης των ερευνητικών κέντρων, του ΕΑΑ συμπεριλαμβανομένου (από το 2008 μέχρι σήμερα έχει μειωθεί κατά 68%), η λειτουργία και συντήρηση των ερευνητικών υποδομών έχει αφεθεί στον «πατριωτισμό» των ερευνητών, καθώς εν πολλοίς καλύπτονται από ερευνητικά προγράμματα. Αυτές οι τεράστιες περικοπές, βέβαια, δεν σηματοδοτούν παρά την απόσυρση της Πολιτείας από τη συνταγματική υποχρέωση της συνεχούς υποστήριξης και προαγωγής της έρευνας.
Το ν/σ, που έρχεται για ψήφιση στην ολομέλεια της Βουλής, θα χειροτερέψει ακόμα περισσότερο την υπάρχουσα κατάσταση. Θα επιφέρει, αν τελικά ψηφιστεί, σοβαρές ανατροπές στο δημόσιο ερευνητικό σύστημα και θα ναρκοθετήσει το μέλλον, καθώς δημιουργεί όρους για πλήρη απελευθέρωση και απορρύθμιση του χώρου της έρευνας, απορρύθμιση η οποία εν μέσω ύφεσης υπονομεύει το επιστημονικό, τεχνολογικό και αναπτυξιακό αύριο της χώρας. Η μονιμότητα των ερευνητών Α' και Β' βαθμίδας καταργείται, η εργασιακή τους θέση μετατρέπεται σε αορίστου χρόνου, οπότε παύουν να είναι δημόσιοι λειτουργοί. Ενώ υποτίθεται ότι το κράτος εγγυάται τη μισθοδοσία των εργαζομένων, η παρεχόμενη χρηματοδότηση δεν αρκεί, καθώς ήδη υπολείπεται κατά πολύ της αναγκαίας, πολύ δε περισσότερο δεν αρκεί για την κάλυψη των λειτουργικών εξόδων και τη στήριξη των μεγάλης σημασίας εθνικών υποδομών. Δεν προβλέπεται καμμία δέσμευση του κράτους για δημόσια χρηματοδότηση της έρευνας, ενώ δρομολογείται η χρηματοδότηση των ερευνητικών φορέων μέσα από την «ανάπτυξη ίδιας επιχειρηματικής δραστηριότητας με οποιοδήποτε τρόπο». Έτσι θα αναγκαστεί το επιστημονικό προσωπικό να ενδυθεί τον ρόλο του επιχειρηματία και να αναζητά κάθε είδους χρηματοδοτήσεις προκειμένου να διασφαλιστεί η μισθοδοσία, η λειτουργία, αλλά και η ίδια η επιβίωση του ερευνητικού φορέα. Και ενώ το κράτος δεν μπορεί ή αρνείται να καλύψει τη χρηματοδότηση των δημόσιων ερευνητικών κέντρων, ένα πλήθος φορέων για τους οποίους το ν/σ δεν θεσμοθετεί αξιολογήσεις ή αποτίμηση του έργου τους χαρακτηρίζονται ερευνητικοί οργανισμοί και αποκτούν πρόσβαση στη δημόσια χρηματοδότηση.
Με το προς ψήφιση ν/σ δεν προωθείται η λειτουργική ενοποίηση των χώρων ανώτατης παιδείας-έρευνας με διασφάλιση της κινητικότητας, αλλά και της απόλυτης ισοτιμίας μεταξύ των συμπληρωματικών, αλλά διακριτών αυτών συστημάτων. Προβλέπεται η κατάργηση του οργανισμού και του εσωτερικού κανονισμού, που αφορούν στη λειτουργία του φορέων, γεγονός που ενισχύει τις υποψίες για κενό και επεμβάσεις στο εργασιακό καθεστώς των υπηρετούντων. Επιπλέον, αντί να εξασφαλίζεται η αναβάθμιση του ρόλου του ερευνητή στη λειτουργία και διοίκηση των ερευνητικών κέντρων και ινστιτούτων, αυτός υποβαθμίζεται, καθώς προβλέπεται ένα συγκεντρωτικό, αδιαφανές και αντιδημοκρατικό σύστημα διοίκησης με αυξημένες εξουσίες διευθυντών, για τους οποίους δεν καθορίζεται ανώτερο όριο ηλικίας, όταν αναλαμβάνουν καθήκοντα, ενώ είναι δυνατόν να παραμείνουν στη θέση τους για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα μετά τη λήξη της θητείας τους. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, που οι σύλλογοι ερευνητών και εργαζομένων στα Ε.Κ. έχουν ζητήσει την απόσυρση αυτού του νομοσχεδίου και τη μη ψήφισή του από τη Βουλή.
* Η δρ Γ. Τσιροπούλα είναι διευθύντρια Ερευνών, Ινστιτούτο Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης, Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών
