Η μνημειώδης βραδιά της 14ης Δεκεμβρίου 2013, στην αίθουσα «Χρήστος Λαμπράκης» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, υπήρξε ίσως η συνολικά πλέον συγκινητική περίσταση συναυλίας δωματίου στην ήδη υπερεικοσαετή λειτουργία του Χώρου. Εκπρόσωποι δύο «Βαλτικών» και μιας «Καυκάσιας» πρώην Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, ο διάσημος Λετονός βιολονίστας Gidon Kremer, η ραγδαία ανερχόμενη και διεθνώς υπερδραστήρια Γεωργιανή καλλονή, πιανίστρια Khatia Buniatishvili και η -λιγότερο οικεία σε μας- Λιθουανή βιολοντσελίστα Giedrė Dirvanauskaitė, έκπαλαι συνοδοιπόρος του Κρέμερ στο συγκρότημά του «Kremerata Baltica», ένωσαν τις δυνάμεις τους για βιωμένες και γεμάτες προσωπικότητα αναγνώσεις των δύο «ελεγειακών» τρίο με πιάνο του Sergei Rachmaninov (1873 - 1943), έργων που συνετέθησαν υπό τη σκέπη ή την επήρεια απώλειας του Τσαϊκόφσκυ, με ενδιάμεσο σταθμό μιαν εργογραφική αποκάλυψη, το τρίο, έργ. 24, του επί δεκαετίες αγνοημένου, αλλά πλέον εντατικά ανακαλυπτόμενου Πολωνοεβραίου Σοβιετικού συνθέτη Moisey Samuilovich Vainberg (ή Mieczysław Weinberg, 1919 - 1996), φίλου και συνεργάτη του Ντμίτρι Σοστακόβιτς.
Σχετικά επισημαίνουμε ότι, μετά την «Επιβάτιδα» (1968), λυρικό έργο του Βάινμπεργκ που πρωτοπαρουσιάστηκε σκηνικά στις 19 Ιουλίου 2010 στο Φεστιβάλ Bregenz, με πρωταγωνίστρια την Έλενα Κελεσσίδη και υπό τη διεύθυνση του Θεόδωρου Κουρεντζή (NEOS 51005), η μεγάλης δύναμης τετράπρακτη όπερά του «Ο Ηλίθιος», πάνω στο ομώνυμο αριστούργημα του Φύοντορ Ντοστογιέφσκι, είδε το φως μόλις στις 5 Μαΐου 2013, στο Εθνικό Θέατρο του Μάνχαϊμ και σε μουσική δ/νση Τόμας Ζάντερλινγκ.
Ήδη το εναρκτήριο πρώτο, μονομερές, σύντομο και κλασικής δομής τρίο «élégiaque» σε σολ ελάσσονα του Ραχμάνινωφ επέτρεψε στον ανατολικοευρωπαϊκό σχηματισμό να επιβεβαιώσει ποιότητες: για την επόμενη μιάμιση περίπου ώρα οι τρεις μουσικοί συνέπραξαν σχεδόν μυστικιστικά στην ασφυκτικής πληρότητας «μεγάλη αίθουσα» του Μεγάρου, με ανατριχιαστική ενότητα μουσικής αντίληψης και γνήσια διαλογικό, ευήκοον ους, οπωσδήποτε κομβικό στην υπερευαίσθητη επικράτεια της μουσικής δωματίου.
Η αλληλεπικοινωνία γεφύρωσε κάθε υφολογικό χάσμα ανάμεσα στο βορβορώδους λυρισμού πρώιμο κομψοτέχνημα του Ραχμάνινωφ και το -επίσης νεανικό- βιωματικά αντιστικτικό και άγνωστό μας, μονάκριβο τρίο, έργ. 24, του Βάινμπεργκ, έργο του έτους 1945, βίαιων μεταπτώσεων διάθεσης, όπου εναλλάσσονται εξπρεσιονιστικές εξάρσεις με στιγμές παγωμένης ρέμβης ή υποβλητικού σαρκασμού, όπως π.χ. στο δεύτερο ημίχρονο του πρώτου μέρους της τετραμερούς σύνθεσης. Η ποσόστωση αλληλεπίδρασης ανάμεσα στον Σοστακόβιτς και τον Βάινμπεργκ, χωρίς να αμφισβητείται, αποτελεί αντικείμενο ανοιχτού επιστημονικού διαλόγου, αφού η σταδιακή αποκάλυψη των έργων του τελευταίου υποδηλώνει μιαν ισχυρής ιδιαιτερότητας μουσική φυσιογνωμία, ευχερώς αναγνωρίσιμη σε όποιον ήδη γνωρίζει το έργο του Σοστακόβιτς.
Μια παράμετρος που αιτιολογεί τη βαθιά εκτίμηση που έτρεφαν στον Βάινμπεργκ μεγάλοι σολίστ της εποχής, σαν τον Γκίλελς και τον Ροστροπόβιτς, παρά τον ολοκληρωτικό εγκλεισμό που του επέβαλαν οι σοβιετικές αρχές, πολύ πιο σκληρό από εκείνον του Σοστακόβιτς, εγκλεισμό, όμως, που -ευτυχώς- δεν κατέστειλε τη δημιουργικότητά του, παρά την επίγνωση της πιθανότητας να μην ακούσει ποτέ τα έργα του! Πουθενά η επιθετική πρωτοτυπία της έμπνευσης του 26χρονου δεν προβάλλει σαφέστερη από το τρίτο μέρος του τρίο, όπου αρχικά απουσιάζει το πιάνο, με ανατριχιαστικά pizzicati του βιολιού υπό τη θρηνώδη συνοδεία του τσέλου.
Η καθυστερημένη είσοδος του πληκτροφόρου αντιστρατεύεται υποχθόνια το βιολί φιμώνοντας το τσέλο, προτού το τελευταίο επαναφέρει μια κάποιαν ομαλότητα ισότιμης τριμερούς συνομιλίας με κλιμάκωση οργιαστικής υστερίας. Αυτή, με τη σειρά της, οδηγεί σε μιαν αλλόκοσμη γαλήνη ανακουφιστικής και συνάμα ανατριχιαστικής αποκλιμάκωσης, με το τσέλο αυτή τη φορά να αναλαμβάνει κυκλικά (με πιτσικάτι) τον αρχικό ρόλο του βιολιού για την επωδό... Αποκαλυπτικό!
Η ένταση συντηρήθηκε σε ανάλογα ύψη και μετά το διάλειμμα, με τον Κρέμερ να προΐσταται της σφιχτής και υπαρξιακά φορτισμένης διαδρομής του δεύτερου «ελεγειακού» τρίο του Ραχμάνινωφ, σε ρε ελάσσονα, έργ. 9, αφιερωμένου, όπως και εκείνο του Τσαϊκόφσκι, «A la mémoire d'un grand artiste». Μια ερμηνεία με προσωπική στίξη της μουσικής ροής, εκλεπτυσμένη μέχρι σημείου υπερεπίγνωσης -επ' απειλή υπέρβασης της αγωγικής διαφοροποίησης των μερών-, γεμάτη τρυφερούς δισταγμούς και αποφασιστικές επανεκκινήσεις, με υπερβατικό επίπεδο αυτοσυγκέντρωσης και βαθυβίωτη προβολή των εκφραστικών δυνατοτήτων, αλλά και της αρχιτεκτονικής τελολογίας της σύνθεσης. Ένα συγκλονιστικής φόρτισης και ουσίας μουσικό γεγονός!
