"Το Πολυτεχνείο είναι το καλύτερό μου βιβλίο, γιατί γράφτηκε με αίμα, πίστη και όνειρο", επιμένει ο Δημήτρης Παπαχρήστος. Η φωνή του, οι εκκλήσεις του προς τους στρατιώτες "Είμαστε αδέλφια" από τον ραδιοφωνικό σταθμό του Πολυτεχνείου λίγο πριν την είσοδο του τανκ, έχουν στοιχειώσει τις μνήμες. Κι εκείνος επανέρχεται μέσα από το τελευταίο του μυθιστόρημα, την "Αγία Μνήμη" (εκδ. Τόπος), σε ένα από τα προτάγματα εκείνης της εξέγερσης, την ουτοπία, για να τη συναντήσει εκ νέου, υπό άλλη πλέον οπτική και όρους, στη συνθήκη τής σήμερον. Η ουτοπία ως συνειδητοποίηση και εμπέδωση ενός διαφορετικού μοντέλου ζωής διατρέχει το βιβλίο, έχει ποτίσει τους ήρωές του. Και ο συγγραφέας βρίσκει έτσι την αφορμή να καταγράψει τη δική του ματιά στην πολύ πρόσφατη ιστορία του τόπου μας.
Καταγεγραμμένος στη συνείδηση του κόσμου ως "ο εκφωνητής του Πολυτεχνείου", δέχεται το παράσημο, αφού, όπως λέει, "το Πολυτεχνείο κυνηγάει όσους δεν το κουβαλάνε μέσα τους και με τον τρόπο τους το αρνήθηκαν". Και μιλάει για τότε, αλλά και για τώρα, για τους ήρωες του βιβλίου του, την κρίση, την εξέγερση του 2008, για τους νέους, αλλά και για τη Μαρία Δαμανάκη. Ο λόγος του ευθύς και η φωνή του ίδια, όπως τη θυμόμαστε από τον σταθμό του Πολυτεχνείου.
Συνέντευξη στην Πόλυ Κρημνιώτη
* Με το βιβλίο σας καταθέτετε το σχόλιό σας για τον δρόμο προς την ουτοπία. Πώς ορίζετε εσείς την ουτοπία;
Οι λέξεις που έχουν αποβληθεί πλέον από το λεξιλόγιο των ανθρώπων είναι ο κομμουνισμός, είναι ο σοσιαλισμός, είναι ο αναρχισμός και πάνω απ' όλα η έννοια της ουτοπίας. Αυτοί που επιμένουν να προφέρουν αυτές τις λέξεις με όλες τις έννοιες και τη φόρτιση που κουβαλάνε και τη σημασία τους, χαρακτηρίζονται το λιγότερο ως γραφικοί και ξεπερασμένοι. Θέλουμε δεν θέλουμε, αυτές οι λέξεις θα υπάρχουν στη ζωή μας. Γι' αυτό και στο βιβλίο οι ήρωές μου πιστεύουν στην ουτοπία, δεν την δηλώνουν απλώς, αλλά την πραγματώνουν, γιατί, όπως λέει η Ολυμπία, "όταν πιστέψουμε την ουτοπία, θα γίνει πραγματικότητα". Γι' αυτό στην "Αγία Μνήμη" οι δυο νέοι ήρωές μου επιλέγουν να ζήσουν σ' ένα ορεινό χωριό εγκαταλελειμμένο και με ελάχιστους κατοίκους αφήνοντας πίσω την πόλη και όλες τις αρρώστιες που γεννάει, γιατί πίστεψαν πως αυτό που αξίζει στον δρόμο είναι η στροφή.
* Θεωρείτε ότι αυτή είναι η λύση στα σημερινά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε; Ο αναχωρητισμός;
Δεν είναι αναχωρητισμός ούτε πείραμα. Είναι ανάγκη πραγματική όπου αυτοί που καταφύγανε εκεί θεωρούν πως αυτό που κάνουν, "το να δημιουργούν και να μοιράζονται ό,τι παράγουν, ό,τι αισθάνονται και ότι ζουν", γίνεται ορμητήριο για να "επιτεθούν" σε μια κοινωνία της κατάθλιψης, της κρίσης, της απογοήτευσης η οποία συντηρείται με το όπλο του φόβου που χρησιμοποιεί η εξουσία. Γι' αυτό και σήμερα οι άνθρωποι, κλεισμένοι στους εαυτούς τους, περιμένουν και δεν δημιουργούν τις προϋποθέσεις της απελευθέρωσής τους. Όχι μόνο από τους καταναγκασμούς που επιβάλλονται από μια κοινωνική κατάσταση άδικη, εν πολλοίς διεφθαρμένη, αλλά και από τις πολιτικές δυνάμεις εξουσίας που εκμεταλλεύονται αυτή την κρίση, που δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά βαθύτατα πολιτιστική, ηθική και υπαρξιακή. Τα καθημερινά προβλήματα καθηλώνουν τους ανθρώπους και τους αναγκάζουν να ζουν την τυραννία της επιβίωσης.
* Και για την ουτοπία κλειστήκατε κι εσείς στο Πολυτεχνείο. Η χούντα έφυγε, βέβαια, αλλά η πραγματικότητα που ονειρευόσαστε δεν ήρθε. Τι πήγε στραβά; Πού κάνατε το λάθος;
Για κάποιους ήταν ουτοπία, για κάποιους ήταν δημοκρατία, έγινε όμως πίστη η σύγκρουση με την εξουσία της χούντας από μια οικτρή μειοψηφία για τους πολλούς και εκφράστηκε με το σύνθημα "ή τώρα ή ποτέ", αψηφώντας όχι μόνο τα τανκς, αλλά και τον όποιο κίνδυνο. Είναι σημαντικό πως εκεί πραγματώθηκε η ουτοπία της δημοκρατίας κι έτσι δημιουργήθηκε μια μεγάλη κομμούνα από τους φοιτητές, που απευθύνθηκαν στη συμπαράσταση του λαού, την οποία και βρήκαν σε ένα μεγάλο βαθμό, η οποία όμως πληρώθηκε με αίμα και με θύματα. Ήταν σημαντικό ότι οι γενικές συνελεύσεις με εκλεγμένους και ανακλητούς εκπροσώπους συντόνισαν τον αγώνα, έζησαν με χαρά, έρωτα, πάθος, φαντασία σε όλα τα επίπεδα και ξύπνησαν την υπνώττουσα κοινωνία που ανέχτηκε τη χούντα εφτά χρόνια. Μετά απ' αυτό δεν θα μπορούσε να σταθεί η χούντα, αλλά οι εξελίξεις, και με την Κύπρο και με τον τρόπο που έπεσε η χούντα, έδωσαν τη δυνατότητα στους πολιτικούς που είχαν εκθρέψει τη χούντα να κάνουν την εθνική κυβέρνηση (ακριβώς την ημέρα της επετείου προκήρυξαν εκλογές) κόντρα σ' αυτό που ονειρεύτηκαν οι εξεγερμένοι κι έτσι διαμορφώθηκε η μεταπολίτευση και οδηγηθήκαμε στη σημερινή κρίση. Όσο για το πού φταίμε εμείς, φέρουμε μεγάλη ευθύνη γιατί δεν γίναμε πολιτικό υποκείμενο, δεν ξεπεράσαμε αυτές τις καταστάσεις και τις δικές μας αδυναμίες επίσης. Ο καθένας μας πίστευε στη δική του αλήθεια και εγκλωβιστήκαμε στη λεγόμενη αποχουντοποίηση αντί να διεκδικήσουμε την πολιτική συνέχεια της εξέγερσης. Περισσότερο, όμως, φταίνε αυτοί οι ελάχιστοι που ενσωματώθηκαν στα αστικά κυβερνητικά κόμματα, πήραν δημόσιες θέσεις κι έγιναν αρνητικό παράδειγμα δυσφήμησης της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει και τις δικές της ευθύνες η τότε πολυδιασπασμένη Αριστερά και προπαντός το ΚΚΕ, που ένιωσε ότι η ίδια η εξέγερση το είχε υπερβεί.
* Σας κυνηγάει το Πολυτεχνείο;
Οι ήρωές μου, ο Σήφης, που ήταν τότε επιστρατευμένος φοιτητής και επέστρεψε στην καλύτερη υποδοχή που μπορούσε να βρει με την κατάληψη του Πολυτεχνείου, εκεί συνάντησε τη Σοφία, που ήταν σαν να τον περίμενε, που ζήσανε το έρωτα της εξέγερσης, όχι μόνο δεν αισθάνονται το Πολυτεχνείο να τους κυνηγάει, το βίωσαν, το κουβαλάνε μέσα τους, είναι περήφανοι και από τότε δεν έχουν ξαναζήσει τίποτα πιο σημαντικό, ακόμα και την ώρα που γλείφουν τις πληγές τους. Το Πολυτεχνείο κυνηγάει όσους δεν το κουβαλάνε μέσα τους και με τον τρόπο τους το αρνήθηκαν. Έλα όμως που είναι ένα ιστορικό γεγονός, είναι επίσης ένα συμβολικό γεγονός και σήμερα καθίσταται επικίνδυνο, γιατί πολλοί θέλουν να διαβάλουν τη μνήμη του, έλα όμως που είναι σταθμός ανεφοδιασμού για τους νέους προκειμένου να εκτιναχθούν στο μέλλον και να συνεχίσουν από κει που δεν φτάσαμε εμείς. Δεν είναι τυχαίο ότι βγαίνουν στις διαδηλώσεις και φωνάζουν ξανά "ψωμί, παιδεία, ελευθερία, το Πολυτεχνείο δεν τελείωσε το '73". Το γεγονός ότι η "Αγία Μνήμη", με φόντο την κοινωνική εξέγερση των νέων τον Δεκέμβρη του 2008, διαπραγματεύεται τη νεότερη ιστορία του τόπου μας σε πολιτικό και ιστορικό επίπεδο δεν έγινε τυχαία. Το υπαγορεύει η εποχή μας.
* Με τη Μαρία Δαμανάκη μιλάτε;
Με τη Μαρία δεν μιλάω, την υπερασπίζομαι ως προς την εξέγερση και γι' αυτά που ζήσαμε τότε, αλλά για τις μετέπειτα επιλογές της, για τον τρόπο που τοποθετείται ως δημόσιο πρόσωπο, και για τις πολλές μεταλλάξεις της και για άλλα που έχουν να κάνουν και με την προσωπική συμπεριφορά της, δεν έχω τίποτα να πω μαζί της.
* Λέτε πιο πάνω ότι το φοιτητικό κίνημα τότε ήταν αυτό που έδωσε την κλωτσιά στην υπνώττουσα κοινωνία μας. Σήμερα, με καταγεγραμμένο ένα ποσοστό 60% ανεργίας στους νέους και με την ανυπαρξία νεολαιίστικου, φοιτητικού, μαθητικού κινήματος, από πού μπορεί κανείς να αντλήσει ελπίδα;
Είναι ένα τεράστιο πρόβλημα όπου ακόμα οι νέοι δεν μπορούν να δώσουν απάντηση. Γιατί εγκλωβισμένοι στους εαυτούς τους δεν έχουν συνειδητοποιήσει ότι ζούμε μια νέα οικονομική χούντα των τροϊκανών και των συγκυβερνητών που λειτουργούν ως φυτά εσωτερικού χώρου. Δεν γίνεται όμως, όταν βιώνουν, όχι μόνο την ανεργία, αλλά και το αδιέξοδο, καθ' ότι δεν υπάρχει ορίζοντας του μέλλοντος, θα αναγκαστούν να βγουν στους δρόμους, να εξεγερθούν και να διαμορφώσουν οι ίδιοι τις προϋποθέσεις για να ορίσουν τη ζωή τους. Υπάρχει μια γενικότερη απαξίωση της πολιτικής, των κομμάτων και αυτό δημιουργεί αναστολές και παθητικότητα. Δεν θα μιλήσουμε εμείς για τους νέους, θα μιλήσουν οι ίδιοι για τους εαυτούς τους όταν θα πιστέψουν ότι μπορούν να πραγματώσουν τα όνειρά τους. Και θα το κάνουν, είμαι σίγουρος.
* Γιατί αγιοποιείτε τη μνήμη, στον τίτλο του βιβλίου σας τουλάχιστον; Και το ρωτάω αυτό γιατί η μνήμη εκτός από ιερή είναι και ύπουλη και μονίμως χειραγωγήσιμη.
Πράγματι, κάποιοι χρησιμοποιούν τη μνήμη επιλεκτικά και τη χρησιμοποιούν κατά το δοκούν και κατά πώς τους βολεύει. Η μνήμη, όμως, είναι η ίδια μας η ύπαρξη, είναι ένα όπλο που διαθέτει κάθε άνθρωπος ενάντια σε κάθε μορφή εξουσίας. Εγώ γράφω όχι ως συγγραφέας που κάνει μυθιστόρημα τη ζωή του ή τις ζωές των άλλων, αλλά με τα βιώματά μου, καθ' ότι θεωρώ ότι όποιος νομίζει πως ξεμπέρδεψε με ένα βιβλίο, έναν πίνακα, ένα τραγούδι, και κάθεται να εισπράξει την καταξίωση και τη δικαίωσή του, χωρίς να μετέχει ενεργά ως πολίτης σ' αυτά που γίνονται, θα προστεθεί κι αυτός σ' αυτούς που αγωνιούν να γίνουν τα βιβλία τους μπεστ σέλερ. Όταν ένας διανοούμενος δεν είναι ψυχή τε και σώματι και πνεύματι απέναντι σε κάθε μορφή εξουσίας, γίνεται αναλώσιμος, δεκανίκι του συστήματος, αναιρείται στην ουσία ο ρόλος του. Πάντα έψαχνα ζωντανούς και πεθαμένους που να έχουν σχέση με το έργο τους βιωματική και δεν είναι άλλο ως πρόσωπα και άλλο ως συγγραφείς που έρχονται σε αντίφαση με το ίδιο τους το έργο. Δεν είναι τυχαίο ότι ενώ έχω γράψει κοντά είκοσι βιβλία, ακόμα με αποκαλούν εκφωνητή του Πολυτεχνείου.
* Σας ενοχλεί αυτό;
Όχι μόνο δεν με ενοχλεί, αλλά θεωρώ ότι είναι το καλύτερό μου βιβλίο, γιατί γράφτηκε με αίμα, πίστη και όνειρο.
