Κάθε ζωγραφική που αρνείται την ιστορικότητά της είναι ψευδής και χωρίς ενδιαφέρον. Αυτή είναι η περίπτωση της ζωγραφικής του Μιχάλη Μακρουλάκη. Ένα έργο δεν γίνεται κλασικό εάν είναι άψογο τεχνικά ή εάν μιμείται, χωρίς ιδιαίτερη σκέψη, θέματα του παρελθόντος. Ποτέ η ζωγραφική της οφθαλμαπάτης και του πανομοιότυπου, όπως τα αντιλαμβάνεται ο Μακρουλάκης, δεν αποτέλεσαν σημεία κεντρικού ενδιαφέροντος στην ιστορία της ζωγραφικής. Οι παλαιοί δάσκαλοι της οφθαλμαπάτης δεν παρέμεναν μόνο στην άψογη τεχνική, αλλά μαζί με αυτήν τονιζόταν το εννοιακό στοιχείο του έργου. Η τεχνική λειτουργούσε προς όφελος της έννοιας. Εάν αυτή απουσιάζει, οδηγούμαστε στην επιτήδευση.
Η ζωγραφική απεικονίζει την ιστορικότητά της. Δεν μπορώ σήμερα να ζωγραφίσω σαν τον Καραβάτζιο. Αυτό είναι προφανές. Ούτε, όμως, να πάρω ένα μοντέλο -με τα χαρακτηριστικά που του έδινε ο Ιταλός ζωγράφος- να το ζωγραφίσω ιδιαίτερα επιμελημένα, φορώντας του ρούχα του παρόντος και έτσι να δημιουργήσω μία έκδοση του Καραβάτζιο τον εικοστό πρώτο αιώνα. Η ζωγραφική δεν είναι μεταφορά θεμάτων. Αυτήν την απλοϊκή αναζήτηση του κλασικού τη βρίσκουμε ακόμη και σε ενδιαφέροντες ζωγράφους που θεωρούν ότι η συνομιλία με την παράδοση είναι ζήτημα μίας μεταφοράς που άπαξ και δημιουργηθεί (όσο το δυνατόν πιο επιμελημένα) η επιτυχία στο παρόν είναι εξασφαλισμένη και άρα, με αυτόν τον τρόπο, θεωρούν ότι υπερασπίζονται τη διαχρονία της ζωγραφικής. Τα ιλουστρασιόν σώματα του Μακρουλάκη δεν έχουν καμία σχέση με την παράδοση που θέλουν να θυμίσουν. Αυτήν την απλοϊκή αναζήτηση τη βρίσκουμε, για παράδειγμα, στον Τσαρούχη. Ωστόσο, σε αυτόν, το ερώτημα πάνω στη μορφή είναι επιτακτικό.
Όμως ο Μακρουλάκης μας υπόσχεται μία "ελληνική" ζωγραφική και αυτή δεν νοείται χωρίς τα πατροπαράδοτα σύμβολά της. Αμφορείς, ειδώλια, κράνη, ταναγραίες, νεκρικές στήλες κ.ά. πρέπει να μας τη θυμίζουν. Όσο πιο επιμελημένα ζωγραφίζονται τόσο πιο ψευδή παρουσιάζονται. Μας θυμίζουν κάθε φορά μία ελληνικότητα που έγινε φάρσα και διακοσμητικό μοτίβο. Μας θυμίζουν, επίσης, μία φτώχεια στην παραγωγή της εικονοποιίας, την έλλειψη του εννοιακού που θα μπορούσε να εμψυχώσει το έργο. Δεν αντιλαμβάνεται ότι το σύμβολο καίγεται εύκολα και καθήκον του καλλιτέχνη είναι να δημιουργήσει καινούργια. Σύμβολα χρησιμοποιεί και ο Συ Τόμπλι, τον οποίο γνωρίζει ο καλλιτέχνης. Αλλά με ποιο τρόπο ο τελευταίος τα χρησιμοποιεί;
Ένα γεγονός που μας θυμίζει ο Τσαρούχης μέσα από τη σειριακή επιλογή των θεμάτων του είναι ότι η απροκάλυπτη διεκδίκηση μέσω της βίας που συμβολίζει ένας εσατζής μπορεί να είναι ωραία. Ότι η κυριαρχία συνδέεται με την απόλαυση. Ο Μακρουλάκης, σαν καλός μαθητής, προχωρά περισσότερο, ζωγραφίζοντας την πρόταση για ένα μνημείο βασανιστών. Μπροστά σε τέτοια θέματα που παρουσιάζονται με τόση βλακεία η απάντηση της πρωτοπορίας είναι ο μαύρος καμβάς.
Παναγιώτης Σ. Παπαδόπουλος
Η αρμονία των εικόνων, 1956-2013 στο Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. και Μ. Θεοχαράκη. Έως τις 14/6/2013.
