Η σχέση του Κυριάκου Κατζουράκη με τον κινηματογράφο δεν είναι συμπτωματική, ούτε απλώς η επιθυμία ενός καλλιτέχνη να αναζητήσει καινούργια εκφραστικά εργαλεία για να διατυπώσει το σχέδιό του. Αυτή η σχέση μέσα στο έργο του είναι βαθύτερη και ουσιώδης. Ο τρόπος που ζωγραφίζει είναι κινηματογραφικός. Ο τρόπος που κινηματογραφεί ακολουθεί τους κανόνες της στατικής εικόνας της ζωγραφικής, άρα είναι αυστηρά εικαστικός. Υπάρχει η συνεχής διαλεκτική δύο διαφορετικών γλωσσών, που σημαίνει ότι για να κατανοηθεί το ένα επίπεδο του έργου πρέπει αναγκαστικά να προσφύγεις στο άλλο.
Στο εικαστικό έργο του δημιουργεί μια ζωγραφική-πλάνο (μια έννοια που πρέπει να την αντιδιαστέλλουμε από τη σχέση της ζωγραφικής με την προοπτική, τον ορθό τρόπο θέασης που παρατηρούμε το έργο κ.λπ.). Η ζωγραφική-πλάνο αποτελεί μια αφηγηματική ζωγραφική στην οποία το εικαστικό ενέργημα δεν παγώνει τον χρόνο προς όφελος της περιγραφής. Σε αυτήν τίποτα δεν είναι οριστικό. Καθετί θα βρει τη δικαίωσή του εκτός του έργου, αφού η υπόσχεσή του είναι ένα άλλο πλάνο. Αν όμως ζωγραφίζει με ένα συγκεκριμένο τρόπο, κινηματογραφεί ως ένας ζωγράφος που επιτρέπει στον φυσικό χρόνο να κυλήσει ομαλά, δίνοντας τη δυνατότητα στον θεατή να επιλέξει την οπτική γωνία για να δει το πλάνο, με λίγα λόγια να επιλέξει προοπτική, όπως κάνει ο θεατής ενός πίνακα ζωγραφικής. Με αυτήν την έννοια δεν είναι τυχαία η προτίμηση του Κατζουράκη στον Μπέλα Ταρ και η μεταξύ τους συνάφεια.
Αφορμή για το παρόν κείμενο είναι η έκθεση που πραγματοποιείται αυτό το διάστημα στην Πινακοθήκη Γρηγοριάδη και επικεντρώνεται στο κινηματογραφικό έργο του Κυριάκου Κατζουράκη. Φιλοξενούνται τα story boards για τις ταινίες του Γλυκιά μνήμη και Μικρές εξεγέρσεις. Πρόκειται για μία "απαιτητική, αν και ιδιαίτερα παιδαγωγική έκθεση, αφού ο θεατής πρέπει να αντιληφθεί την αιτιώδη σχέση των εκατοντάδων σχεδίων με γκουάς με τις ίδιες τις ταινίες, που κι αυτές παρουσιάζονται".
Μέσα στο story board (στις οδηγίες) ο οπερατέρ καλείται να ερμηνεύσει σημεία που προέρχονται από μια άλλη γλώσσα. Επιλέγεται η οπτική γωνία, η προοπτική, η απόσταση, κυρίως οργανώνεται η ατμόσφαιρα. Συνήθως, τα σημεία αυτά έχουν μια σαφήνεια που είναι αποτέλεσμα μιας περιγραφής. Τα story boards του Κατζουράκη είναι απόλυτα σαφή, δεν είναι, όμως, περιγραφικά. Απουσιάζει το περιγραφικό στοιχείο και αυτό που μένει είναι οδηγίες πάνω στο φως, τη σύνθεση της εικόνας, αλλά και τη γραμμή, το χρώμα, καθώς και την καταστροφή της μορφής. Οι μορφές-φαντάσματα, τόσο χαρακτηριστικές στο εικαστικό έργο του, είναι παρούσες και σε αυτά τα σχέδια με γκουάς όσο και στη συνέχεια μέσα στην ίδια την ταινία. Άρα, μέσα σε αυτές τις οδηγίες υπεισέρχονται οι κατηγορίες της μορφής και του περιεχομένου που πρέπει να έχει υπόψη του ένας ζωγράφος. Αυτή η διαλεκτική σχέση μεταξύ των δυο γλωσσών συνεχίζεται και σε ένα πραγματολογικό επίπεδο και καλύπτει το σύνολο του έργου του. Κατανοούμε καλύτερα τη Γλυκιά μνήμη αν έχουμε δει έργα όπως την Υπόκλιση (1996) ή την Κάτια με καθρέπτη (1987). Τα μοτίβα είναι τα ίδια, είτε κάνει ζωγραφική είτε κινηματογράφο, και αυτά διαχέονται παντού. Ο καταστατικός τρόπος του καλλιτέχνη είναι κοινός.
Ο Κυριάκος Κατζουράκης και ο κινηματογράφος
Πινακοθήκη Γρηγοριάδη, Νέο Ηράκλειο.
Μέχρι τις 31/5/2013.
