Live τώρα    
21η Απριλίου / Όχι, η Τέχνη δεν άνθισε στη Χούντα
  • Μείωση μεγέθους γραμματοσειράς
  • Αύξηση μεγέθους γραμματοσειράς
Εκτύπωση

21η Απριλίου / Όχι, η Τέχνη δεν άνθισε στη Χούντα

Το βασικό επιχείρημα εκδόσεων σαν αυτή των Στάθη Καλύβα και Νατάσας Τριανταφύλλη είναι απλό: προέκυψαν σημαντικά έργα, επομένως, υπήρξε άνθηση. Όμως, εδώ βρίσκεται και το θεμελιώδες πρόβλημα. Η ύπαρξη Τέχνης δεν αποδεικνύει ελευθερία έκφρασης ούτε η δημιουργικότητα ακυρώνει την ύπαρξη καταστολής. Σε συνθήκες λογοκρισίας και φόβου η Τέχνη δεν «ανθεί», απλώς βρίσκει τρόπους να επιβιώσει μέσα από τις ρωγμές. Αυτό που παρουσιάζεται ως «έκρηξη» ήταν, σε μεγάλο βαθμό, αποτέλεσμα πίεσης, σύγκρουσης και περιορισμών. Ήταν συχνά έμμεση ή άμεση αντίσταση. Το να μετατρέπεται αυτή η πραγματικότητα σε εικόνα κανονικότητας συνιστά σοβαρή παραχάραξη των αγώνων του καλλιτεχνικού κόσμου να σταθεί στα πόδια του και, με αυτό το σκεπτικό, η πολυπλοκότητα των καλλιτεχνικών διαδρομών παρακάμπτεται, προκειμένου να στηριχθεί μια αφήγηση που αντιστρέφει την ιστορική εμπειρία.

Το βιβλίο, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, παραθέτει έργα γνωστών δημιουργών, επιλεκτικά. Εμβληματικές περιπτώσεις παρουσιάζονται ως αντιπροσωπευτικές, ενώ το ιστορικό πλαίσιο της λογοκρισίας και των ιδεολογικών διωγμών περνά, βολικά, σε δεύτερο πλάνο. Ακόμη πιο προβληματική είναι η αποπολιτικοποίηση της Τέχνης καθώς τα έργα διαχωρίζονται από τις συνθήκες μέσα στις οποίες δημιουργήθηκαν. Η καλλιτεχνική παραγωγή εμφανίζεται σαν να εξελίσσεται ανεξάρτητα από το καθεστώς, σαν να μπορεί να «ανθεί» υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Έτσι, όμως, επισκιάζεται η ουσιαστική ιδέα πως η Τέχνη εκείνης της περιόδου ήταν βαθιά δεμένη με την εμπειρία της ανελευθερίας. Πίσω από αυτή την προσέγγιση διαφαίνεται και μια ευρύτερη ιδεολογική θέση που επιτρέπει να εννοηθεί ότι η Μεταπολίτευση υπερέβαλε και ότι η δικτατορία δεν ήταν μόνο σκοτάδι, με τον σκοπό του βιβλίου να φλερτάρει με τα όρια του ιστορικού αναθεωρητισμού. Όταν οι συνθήκες μιας βαθιά αντιδημοκρατικής περιόδου σχετικοποιούνται μέσω της επίκλησης πολιτιστικών επιτευγμάτων, το πρόβλημα -εκτός από επιστημονικό- γίνεται και πολιτικό. Την ίδια στιγμή, η πολιτιστική παραγωγή της περιόδου αποσπάται από το ιστορικό της πλαίσιο και παρουσιάζεται ως ένδειξη ευημερίας, υποβαθμίζοντας σε μεγάλο βαθμό τον ρόλο της καταστολής και της λογοκρισίας. Έτσι, η ύπαρξη σημαντικών έργων δεν ερμηνεύεται ως αποτέλεσμα αντίστασης, αλλά φαίνεται να εργαλειοποιείται.

Το βιβλίο μοιάζει να επιχειρεί να στηρίξει τη θέση ότι η περίοδος της δικτατορίας υπήρξε πολιτιστικά «γόνιμη», κάνοντας λόγο ακόμη και για «δημιουργικό τσουνάμι» και «πνευματικό Big Bang». Για να τεκμηριώσει αυτή τη διασταλτική ανάγνωση, επιστρατεύει ορισμένα από τα πιο εμβληματικά ονόματα της ελληνικής μουσικής που όντως μέσα στην επταετία κυκλοφόρησαν σπουδαίους δίσκους (τον Διονύση Σαββόπουλο, τη Μαρίζα Κωχ, τον Χατζιδάκι κ.ά.) Η μεθοδολογία του επιτρέπει πολλές διαφορετικές καλλιτεχνικές διαδρομές να συγχωνεύονται, ώστε να στηριχθεί ένας ενιαίος, θετικός απολογισμός της περιόδου. Δημιουργοί με διαφορετικό έργο, πολιτική στάση και σχέση με το καθεστώς τοποθετούνται στο ίδιο σχήμα, ενώ όσοι δεν εξυπηρετούν την αφήγηση (Θ. Αγγελόπουλος) απαξιώνονται.

Κανείς δεν αμφισβητεί ότι δημιουργήθηκαν σημαντικά έργα την περίοδο της Χούντας, ωστόσο αυτό δεν αποτελεί τεκμήριο «πολιτιστικής άνθησης» ή απόδειξη ότι η δημιουργία δεν επηρεάζεται από συνθήκες ασφυξίας. Εύλογα, λοιπόν, δημιουργούνται προβληματισμοί γύρω από την ανάγκη για την αποσπασματική αναφορά έργων τέχνης της συγκεκριμένης περιόδου και τη διαμόρφωση μιας πιο «ήπιας» εικόνας της δικτατορίας ως εν δυνάμει «παραγωγικού» περιβάλλοντος, ωστόσο, όπως κάθε ερευνητικό βιβλίο, έτσι κι αυτό οφείλει να διαβαστεί για να προκαλέσει ξεχωριστά συμπεράσματα στο αναγνωστικό κοινό.

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΓΝΩΜΕΣ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

EDITORIAL

ΑΝΑΛΥΣΗ

SOCIAL

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΣΥΝΔΡΟΜΩΝ ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ 2.0