Live τώρα    
Θέατρο / Δρόμοι του παραλόγου
  • Μείωση μεγέθους γραμματοσειράς
  • Αύξηση μεγέθους γραμματοσειράς
Εκτύπωση

Θέατρο / Δρόμοι του παραλόγου

135648222a.jpeg

Από την πρώτη του εμφάνιση το 1962 με την άτυπη τριλογία «Το μάθημα», «Οι καρέκλες», «Η φαλακρή τραγουδίστρια», ο Ιονέσκο είχε ήδη καταταγεί στην κατηγορία του «Θεάτρου του Παραλόγου» που εισήγαγε ο Άγγλος θεατρολόγος Μάρτιν Έσλιν, εντάσσοντας σε αυτό συγγραφείς εντελώς διαφορετικούς σε μορφή και σε ουσία. Ο χρόνος άρχισε να ξεκαθαρίζει το τοπίο και σήμερα στον κατάλογο εκπροσώπων του «παραλόγου» λίγοι εξακολουθούν να παραμένουν. Ιδίως ο Μπέκετ και ο Ιονέσκο, όμοιοι και διαφορετικοί συγχρόνως, επειδή στο «Θέατρο του Παραλόγου» οδηγούν πολλοί δρόμοι.

Για τον Μπέκετ ο άνθρωπος είναι σχεδόν τυχαία ριγμένος σε ένα σύμπαν τυφλό, κουφό και αναίσθητο, χωρίς αρχή, μέση, τέλος και αναζητά ματαίως έναν σκοπό και προορισμό, ένα τέλος στο ταξίδι της ζωής του. Για να μας θυμίσει ότι η έξοδος του ανθρώπου από την ηρωική εποχή και η απώλεια της επικής συνείδησης είναι πάντα μια πτώση με το κεφάλι, όχι όμως στο κενό, στην άβυσσο ή στο τίποτε. Είναι μια πτώση στην αυλή μας, του τραγικού. Ακόμη μία προσπάθεια του «επί ξύλου κρεμάμενου» ανθρώπου να ψελλίσει τη λέξη ελευθερία.

Αυτός είναι ο «Γκοντό». Τι εκπροσωπεί όμως για τον Ιονέσκο το παράλογο; Ο Ιονέσκο κρύβει πίσω του έναν παραπλανημένο ανθρωπιστή. Το θέατρό του είναι μια συστηματική και μεθοδευμένη προσπάθεια διάλυσης της καθημερινής χρηστικής γλώσσας των αστών, της νοοτροπίας τους ότι «δύο και δύο πάντα ίσον τέσσερα» και του κοντόφθαλμου ορθολογισμού τους που μεταμορφώνει τη γλώσσα σε αναλώσιμο προϊόν μιας χρήσης. Θέλοντας να υπερασπιστεί το οικοδόμημα του κλασικού ανθρωπισμού επάνω στο οποίο στηρίζονται οι δυτικές κοινωνίες, ο Ιονέσκο ξεκινά με την αμφισβήτηση των όρων και ορίων του λόγου έχοντας εντοπίσει τη ρωγμή που απειλεί με κατάρρευση το οικοδόμημα, η οποία δεν είναι άλλη από την ταύτιση του λόγου με τη γλώσσα και με την εκάστοτε λογική δομή μιας πρότασης. Υπό αυτήν την έννοια το λογικό ταυτίζεται με το πραγματικό και αντίρροπα: όποιος κατέχει την αρμοδιότητα του αποφαίνεσθαι εξουσιάζει και ό,τι μπορεί να ειπωθεί με την άπεφθη γλώσσα της ποίησης απολακτίζεται.

Ο Ιονέσκο σαρκάζει με τον τρόπο αυτό τη γαλλική αστική τάξη, που ασκεί την εξουσία της εν ονόματι του ανθρωπιστικού ιδεώδους, το οποίο διόλου δεν πιστεύει. Ο Ιονέσκο κρεμάει στην πρόσοψη της τάξης αυτής μια μονόπαντη, λοξή ταμπέλα με ανορθόγραφη τη λέξη: «Κατεδαφίζεται». Αυτό είναι το θέατρο του Ιονέσκο.

Έτσι και στο έργο «Παραλήρημα για δύο», που παριστάνεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα στη σκηνή Brecht-2510, σε εξαιρετική μετάφραση της Μαριλένας Κοντογουλίδου και χαρισματική σκηνοθεσία της Μαρκέλλας Αργυροπούλου. Στο έργο συναντάμε ένα ζευγάρι πολυετούς συνοίκησης μέσης ηλικίας, της μέσης τάξης, σε ένα μεσαίο διαμέρισμα μιας μεσαίας πόλης, που καυγαδίζει ασταμάτητα για ασήμαντες και εξωφρενικά γελοίες αιτίες, ενώ έξω, γύρω τους, συντελείται η κοινωνική κατάρρευση και ταυτοχρόνως μαίνεται ένας άγριος, εξοντωτικός πόλεμος. Το έργο, όμως, πηγαίνει πολύ βαθύτερα: η φθορά των σχέσεων του ζευγαριού είναι σύμμετρα αντίστοιχη με την καταστροφή του κοινωνικού ιστού γύρω τους. Η ώσμωση της ατομικής κατάρρευσης με την κοινωνική αποσύνθεση έχει, όμως, έναν τεράστιο περαιτέρω αντίκτυπο: συναντά τη συμπαντική μαύρη τρύπα που ο πόλεμος γεννά και αυτό συντελείται από τον συγγραφέα με λογική και ακρίβεια τόσο μαθηματικές, που ίσως δεν μπορούμε να μιλάμε πια για θέατρο του παραλόγου.

Η σκηνοθέτιδα Μαρκέλλα Αργυροπούλου διακρίνει τη σύνθετη φύση του έργου και το δίνει ομόλογα, πυκνά, με τις δύο όψεις του, τη φυσική και την υπερβατική, να αντανακλούν η μία την άλλη σαν σε αρχαίο χάλκινο, πρισματικό, ασσυριακό έσοπτρο. Κάτι πολύ δύσκολο στην πράξη, που όμως εδώ, στην αυλή μας του τραγικού, κατορθώνεται θαυμαστά με ντόπια, χειροποίητα εργαλεία, με ρεαλισμό και με όνειρο.

Οι ηθοποιοί Μαρκέλλα Αργυροπούλου και Γιώργος Ζώης, σαν δύο είδωλα, σκιές που διέφυγαν από ένα διπλό αστρικό κάτοπτρο, αποδίδουν με εντέλεια και δημιουργική αυτοπάθεια «τα του εαυτού τω εαυτώ και τα του εσόπτρου τω εσόπτρω». Η όμορφη πρωτότυπη μουσική της Ηρούς, τα σκηνικά του Jonathan Elem, τα κοστούμια της Ιωάννας Πατσουλάκη και οι λιτοί φωτισμοί του Μανώλη Μπράτση ευεργετούν την ακοή και την όραση.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΓΝΩΜΕΣ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

EDITORIAL

ΑΝΑΛΥΣΗ

SOCIAL

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΣΥΝΔΡΟΜΩΝ
ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ 2.0