Τα περισσότερα από 160.000 εισιτήρια που έκοψε η ταινία του Γιάννη Σμαραγδή «Καποδίστριας» μέχρι την παραμονή της Πρωτοχρονιάς αποτελούν το μεγαλύτερο άνοιγμα ταινίας για τη χρονιά που πέρασε και ρεκόρ εισπράξεων ελληνικής ταινίας για το πρώτο δεκαήμερο προβολών της. Αδιαμφισβήτητα, το ταλαιπωρημένο σε επίπεδο παραγωγής βιογραφικό πόνημα του Γ. Σμαραγδή πέτυχε μια τεράστια εμπορική επιτυχία, εκμεταλλευόμενη στο έπακρο το box-office της εορταστικής περιόδου. Στις παθιασμένες αντιπαραθέσεις που προκλήθηκαν εντός και εκτός social media ανταγωνίζονται οι ορκισμένοι λάτρεις της «ιερής» ιστορίας του έθνους που βρήκαν επιτέλους ένα δείγμα αγνού σινεμά που τους εκφράζει, απαλλαγμένο απ’ τη φεστιβαλική woke ατζέντα και την κουλτούρα που κατακλύζουν τη διανομή σύμφωνα με τις θέσεις τους, και οι εμπαθείς υποτίθεται κριτικοί και θεατές που εχθρεύονται τον φιλόδοξο αγιογράφο του ελληνικού σινεμά θέλοντας να σπιλώσουν το ελληνικό πνεύμα.
Όσα τραγελαφικά έχουν διατυπωθεί σε αυτή τη διαμάχη τα έχει πυροδοτήσει εν μέρει ο ίδιος ο σκηνοθέτης με μια σειρά εξεζητημένων δηλώσεων τις τελευταίες εβδομάδες: από τις απειλές που δέχτηκε για τη ζωή του και την ανώτερη δύναμη που καθοδηγούσε τη σκηνοθεσία του μέχρι την επικοινωνία με το υπερπέραν και με το πνεύμα του ίδιου του Καποδίστρια που έδωσε τις ευλογίες του. Όλα τα παραπάνω σε συνδυασμό με μια οξυμένη πόζα ενός ανθρώπου που «δέχτηκε πόλεμο» από κάποιους που ήθελαν να τον φιμώσουν δεν μπορούν παρά να ακυρώσουν την όποια σοβαρή συζήτηση σχετικά με την καλλιτεχνική αποτίμηση του έργου. Το μόνο που προκύπτει είναι μια εξωκινηματογραφικής φύσεως κακοφωνία με ανεδαφικά επιχειρήματα και κορώνες που ανταγωνίζονται σε ένταση τις κραυγές των κοτζαμπάσηδων στην ταινία.
Για έναν περίεργο αλλά εύκολα εξηγήσιμο λόγο οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές της ταινίας είχαν σχηματίσει τη γνώμη τους ήδη από τη στιγμή που είδαν το τρέιλερ, αν όχι από τη στιγμή που έμαθαν ότι η ταινία ολοκληρώθηκε. Και φυσικά οποιοσδήποτε αποπειράται να αναλύσει την παντελή απουσία αμφισημίας στην ανάπτυξη χαρακτήρων (τα ιστορικά γεγονότα παρατίθενται σαν να βγήκαν από σχολική ύλη Δημοτικού) επισημαίνει την αισθητική σαπουνόπερας (ειδικά στη ρομαντική ιστορία όπου η Ρωξάνδρα Στούρτζα είναι απαρηγόρητη) ή να σχολιάσει τις κακές ερμηνείες (η σκηνή στην οποία ο Καποδίστριας ενώνει τα χέρια δύο οπλαρχηγών θυμίζει ερασιτεχνική παράσταση) και τις αφελείς σκηνές (το επεισόδιο του Πούσκιν είναι κωμικοτραγικό), τότε χλευάζει την εθνική παλιγγενεσία και επιτίθεται στον Γ. Σμαραγδή.
Όπως και ο θόρυβος με τα τραγούδια της Γιουροβίζιον δεν αφορά ποτέ τη μουσική αλλά την τηλεοπτική χρυσόσκονη που την περιβάλλει, έτσι και τα επιχειρήματα υπεράσπισης του εθνικού αγιογράφου της ελληνικής Ιστορίας (Παπαδιαμάντης, Θεοτοκόπουλος, Βαρβάκης κ.λπ.) δεν χρησιμοποιούν κινηματογραφικά κριτήρια αλλά περιορίζονται σε ύμνους για τις πατριωτικές προθέσεις. Η εμπορική απήχηση της ταινίας βασίζεται στην αμφιλεγόμενη επιλογή του Σμαραγδή να προσδώσει χαρακτηριστικά αγιοσύνης στον Καποδίστρια, ο οποίος σαν άμεμπτος μεσσίας οδεύει στον Γολγοθά του εθνοαπελευθερωτικού αγώνα οδηγούμενος μέχρι την παραδειγματική θυσία και την αγκαλιά της Παναγιάς.
Ειδικότερα, ο χαρακτήρας του Νικόδημου τον κοιτάζει με δέος και τον αποκαλεί «αγγελοφορεμένο». Αυτό που οι απαιτητικοί θεατές αντιμετωπίζουν ως διδακτική αφέλεια τροφοδοτεί ταυτόχρονα την ευδαιμονία της θέασης για ένα ευρύτερο κοινό που επισκέπτεται σπανιότερα το σινεμά και προτιμά να ψυχαγωγείται με εικονογραφημένες παραβολές και να συγκινείται με απλοϊκά μηνύματα. Το κοινό, φυσικά, έχει κάθε δικαίωμα να αγαπήσει και έτσι τις ταινίες, καθότι μια λαϊκή τέχνη όπως ο κινηματογράφος διαθέτει και αυτή τη δύναμη. Όμως καλό θα ήταν να προσέξουμε πότε οι ενστάσεις για την καλλιτεχνική αξία μιας ταινίας μεταφράζονται ως σπίλωση της αξίας του ίδιου του βιογραφούμενου προσώπου και πότε η κριτική ανάλυση βαφτίζεται αήθης επίθεση στον σκηνοθέτη και ιεροσυλία. Γιατί τότε κανείς μας δεν θέλει να φανταστεί τι θα συμβεί στα τέλη του μήνα που θα κυκλοφορήσει στις αίθουσες η ταινία «Άγιος Παΐσιος».
