Το έργο «Festen» του Δανού Τόμας Βίντερμπεργκ είναι μια διασκευή της ομώνυμης κινηματογραφικής ταινίας του ίδιου από τους Μπο Χάνσεν και Μόργκενς Ρούκοφ και ανήκει στο δύσκολο είδος του επινοημένου «θεάτρου-ντοκουμέντου», που συνδυάζει, μπορούμε να πούμε, την κατασκευασμένη αλήθεια της αυθεντικής τέχνης με το χειροποίητο ψέμα της αληθινής ζωής.
Ο Βίντερμπεργκ είναι ένας σπουδαίος δημιουργός που κατέχει άριστα την τέχνη του «ποικίλου λόγου». Έρχεται από μια γενιά που αντιμετώπισε πρώτη την καταλυτική κρίση της Ευρώπης σε όλα τα πεδία: πολιτικό, υπαρξιακό, οικονομικό, θρησκευτικό, κρίση της Τέχνης και, κυρίως, της Παιδείας. Σαν ένας επιζών από μετωπική σύγκρουση τρένων που μετά το πρώτο σοκ αφηγείται το συμβάν «από μέσα». Όχι ως είδηση και ως πληροφορία, ούτε ως τραύμα προσωπικό, αλλά ως βίωμα ιστορικό.
Βρισκόμαστε στον εορτασμό των εξηκοστών γενεθλίων του πλούσιου βιομήχανου και σημαίνοντα οικονομικού παράγοντα της χώρας Χέλγκε Κλίνγκενφελντ, ένα από τα «στηρίγματα της κοινωνίας», με προσκεκλημένα τα παιδιά του, τις οικογένειές τους και πολλούς αγνώστους.
Παρακολουθούμε την ανοιχτή γιορτή στην πολυτελή έπαυλη του Κλίνγκενφελντ που θα διακοπεί απρόοπτα και απροσδόκητα, βάναυσα σχεδόν, με οδυνηρό τρόπο. Οι μάσκες των επιφανών πέφτουν και έρχονται οι εκδικητικές Ερινύες, για να αποκαλυφθούν σε όλο τους το βάθος η συγκαλυμμένη σήψη και το αποτρόπαιο πατρικό έγκλημα, κρυμμένα πίσω από τη λαμπερή πρόσοψη της άρχουσας, μεγαλοαστικής μεταπολεμικής τάξης. Πρόκειται για μια σύγχρονη τραγωδία με βιβλικό υπόβαθρο.
Ο μεγάλος γιος, συγκλονισμένος από την πρόσφατη αυτοκτονία της αγαπημένης δίδυμης αδελφής του, αποκαλύπτει μέσα σε ένα ντελίριο το αδιανόητο πατρικό έγκλημα, τον συστηματικό για χρόνια βιασμό του ίδιου και της αδελφής του, με την ανοχή της μητέρας. Όσα ακολουθούν, η θερμή σύγκρουση των δύο αδελφών Κρίστιαν και Μίκαελ (Κάιν και Άβελ) μπροστά στα μάτια του αμετανόητου ψυχρού πατέρα τους σηματοδοτούν την αιματηρή έξοδο της καταραμένης οικογένειας από τον παράδεισό της.
Η σκηνοθεσία του Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου, στην καλή μετάφραση του Αντώνη Γαλέου, είναι δεμένη, σε μεγάλο βαθμό, σφιχτά και ενεργειακά με το έργο, τόσο που γίνονται ένα και δεν μπορείς να τα χωρίσεις. Μικρή ένσταση υποβάλλω μόνο για την υπερβολικά μεγάλη διάρκεια του πρώτου μέρους, όπου ένα πολυπληθές αληθινό κοινό προσέρχεται στο φουαγιέ του θεάτρου για να υποδυθεί εκεί... τον δίδυμο εαυτό του, τους καλεσμένους της γιορτής. Μια ολόκληρη ώρα με όρθιους τους θεατές είναι, φοβάμαι, πάρα πολύ. Οι ρυθμοί της παράστασης είναι ωρολογιακοί, κατάλληλοι για ένα έργο μεικτό, θρίλερ μαζί και ψυχολογικό δράμα, με τις ενδεικνυόμενες εναλλαγές κατά περίπτωση και με το «μετεωρολογικό δελτίο» του έργου να αλλάζει κατά περίσταση: άλλοτε προμηνύοντας αίθριο καιρό και άλλοτε καταιγίδα. Οι εντάσεις, χωρίς να είναι κραυγαλέες και βίαιες, «ωθούν» βήμα με το βήμα και οδηγούν το έργο μέσα από τα περιοδικά ξεσπάσματα πάθους των ηθοποιών στο φυσικό τραγικό τέλος, που μπορεί να μην είναι μια «κάθαρση» με τη συνήθη, συμβατική έννοια του όρου, αλλά αποτελεί σίγουρα ένα τέλος που «περαίνει», ολοκληρώνει δηλαδή ομοιοπαθητικά σε σημασία τα πάθη και τα παθήματα των ηρώων.
Η υποκριτική αποτελεί το «δέκα το καλό» της παράστασης. Ο Προμηθέας Αλειφερόπουλος ως μεγαλύτερος γιος, Κρίστιαν, είναι ο πρώτος. Τέμνει τον ρόλο διαγώνια με άψογα ζυγισμένο πάθος, σαν μια δίκοπη ακονισμένη λεπίδα. Ο ψυχρός και αμετανόητος Πατέρας δίνεται πετυχημένα ομοιοτυπικά από τον Γιώργο Τζιόβα. Η Μητέρα της Γιώτας Φέστα μετέχει θετικά με συγκρατημένη συναίσθηση και δικαιολογημένη απορία. Η Ιωάννα Κολιοπούλου (φάσμα της νεκρής Ελένε) «κλέβει» την παράσταση με το απέριττο υποκριτικό ύφος και ήθος της. Ο Νίκος Μήλιας (δεύτερος γιος, Μίκαελ), μονολεκτικά, εξαιρετικός. Η Μέτε από τη Σεμίραμι Αμπατζόγλου είναι μουσικής υφής, η Πία της Ιωάννας Τζίκα πείθει απόλυτα. Ο τελετάρχης του Γιάννη Καπελέρη ανακατεύει μια μαγική τράπουλα και μοιράζει δίκαια τα χαρτιά σε έναν απελπισμένο γύρο ζωής ή θανάτου. Ο Γκμπατοκάι του Μιχαήλ Αφολαγιάν είναι συμπαγής και στέρεος. Ο Νικόλας Seymour Σταθόπουλος και η Κατερίνα Καούστου είναι πάντα μέσα στο παιχνίδι.
Τα ωραία σκηνικά-κοστούμια της Ηλένιας Δουλαδίρη, η άρτια μουσική επιμέλεια του Όμηρου Παπασπηλιόπουλου, τα λειτουργικά βίντεο του Άκη Πολύζου και οι πολυδύναμοι φωτισμοί της Ζωής Μολυβδά Φαμέλη στηρίζουν την παράσταση.
