Η «Νεκρή φύση σε χαντάκι» του Ιταλού Φάουστο Παραβιντίνο έχει την εξωτερική μορφή ενός καλογραμμένου τυπικού αστυνομικού θρίλερ. Σε μια πόλη της Βόρειας Ιταλίας ανακαλύπτεται σε ένα χαντάκι το άγρια κακοποιημένο γυμνό πτώμα μιας νέας κοπέλας. Η ιατροδικαστική έκθεση αποφαίνεται ότι πέθανε έπειτα από άγριο ξυλοδαρμό. Έξι πρόσωπα ζητούν τον δολοφόνο της. Πού βρίσκεται όμως η αλήθεια; Άραγε, υπάρχει άλλη αλήθεια πίσω από την αστυνομική διερεύνηση ενός εγκλήματος, τη δικαστική του διεκπεραίωση και την τοποθέτηση του φακέλου στο αρχείο των τελειωμένων υποθέσεων;
Πού είναι η αλήθεια;
Αυτό είναι το κρίσιμο ερώτημα που θέτει το έργο και το κάνει να ξεχωρίζει από τη σωρεία παρόμοιων έργων. Η αποδεικτική διαδικασία μπορεί ποτέ να φτάσει στην αλήθεια; Μήπως η διαίσθηση υπερβαίνει τις διαθέσιμες πληροφορίες και ακολουθεί τη δική της λογική; Σήμερα, μάλιστα, που η κριτική μας ικανότητα ατροφεί εξαιτίας ακριβώς αυτού του καταιγισμού πληροφοριών; Σήμερα που ξέρουμε πια ότι περισσότερη πληροφόρηση δεν οδηγεί κατ’ ανάγκην σε καλύτερες αποφάσεις; Ή τι είναι αυτό που πάντα περισσεύει και μένει εκτός μιας δικαστικά αποδεδειγμένης αλήθειας;
Ο συγγραφέας αποφεύγει σκόπιμα να αποκριθεί σε αυτό το ερώτημα με απόλυτο τρόπο, γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει απάντηση. Αφήνει όμως να αιωρείται πάνω από το δικανικό αίνιγμα το φάντασμα της χαμένης αγάπης. Η αγάπη, ως αενάως μαχόμενη ποιότητα, υψώνεται πάντα πάνω από την παγιωμένη και παγωμένη ποσοτική «αλήθεια» ενός παράλογου, άδικου θανάτου.
Μια κοινωνία βαριά άρρωστη
Η σκηνοθεσία του Φώτη Μακρή, στην καλή μετάφραση του Ανταίου Χρυσοστομίδη, με τους κινηματογραφικούς ρυθμούς της και με την ωραία, γλυκόπικρη, ζωντανή μουσική του Νείλου Καραγιάννη, αποφεύγει την παγίδα μιας επίπεδης ανάγνωσης του έργου ως αστυνομικού θρίλερ με επίφαση κοινωνικότητας. Δεν ακολουθεί την εξωτερική περίμετρο της αφήγησης αλλά μπαίνει βαθιά στο εσωτερικό τοπίο ενός οικογενειακού δράματος για να φτάσει ως τον σκοτεινό πυρήνα του. Εκεί όπου ενοχή και αθωότητα διαπλέκονται αξεδιάλυτα και όπου η αιτία και το αποτέλεσμα είναι δύο μαγικοί αλληλοτεμνόμενοι κύκλοι.
Μεταφέρω από το πρόγραμμα της παράστασης ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα: «Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί την ιστορία της νεκρής κοπέλας ως αφορμή για να μιλήσει για μια κοινωνία απογοητευμένη, βαριά άρρωστη, χωρίς ιδανικά, ανίκανη να ονειρευτεί, που αρκείται στην επιβίωση μέσα στην ολοκληρωτική επικράτηση ενός ακραίου και αδηφάγου καπιταλισμού. Μας παραδίδει ένα σκοτεινό έργο και καταφέρνει να μας περάσει από την “ησυχία” αρχικά ενός στέρεου θρίλερ, με σασπένς και χιούμορ, στην “ανησυχία” για έναν κόσμο βίαιο, άνισο, άδικο και σκληρό, που αποκαλύπτεται μπροστά μας τόσο οικείος και αναγνωρίσιμος ώστε να επιτείνει την αγωνία μας και τον προβληματισμό μας».
Η παράσταση
Ο σκηνοθέτης της παράστασης Φώτης Μακρής στον ρόλο του αστυνομικού υπερβαίνει θετικά το πλαίσιο του τυπικού πρωταγωνιστή ενός θρίλερ. Με την πλαστικότητα του προσώπου -έφερνε κάτι από τον σπουδαίο Ζαν Μαρία Βολοντέ- και με την προσεκτικά υπολογισμένη οικονομία των κινήσεών του δίνει μια διάσταση εντελώς προσωπική στον βασικό ρόλο του σκληρού αλλά ανθρώπινου αστυνομικού που έχει αναλάβει τη διαλεύκανση της υπόθεσης. Μαζί του η εξαιρετική Στέλλα Κρούσκα, παίζει εύγλωττα με τα μάτια, θερμή όταν πρέπει και ψυχρή όταν απαιτείται, τον ρόλο της αμφίθυμης «γυναίκας-αράχνης». Η πολύ νέα Ηρώ Χαλκίδη δίνει με την ταυτοπάθεια της ηλικίας, αφοπλιστικά, με το ωραίο λυπημένο τραγούδι και με υπόκριση γενναία, το στίγμα μιας έφηβης κοπέλας των καιρών μας. Ο Θανάσης Κεφαλάς, κινούμενος ανάμεσα στη μουσική και στην αφήγηση, με τα ντραμς του, ως ο άνδρας που βρήκε το σώμα της νεκρής κοπέλας, δίνει μια επική διάσταση στα δρώμενα. Ο Πάρις Σκαρτσολιάς με τους δύο αντιθετικούς του ρόλους, ως βαποράκι και ως αστυνομικός, δένει αριστοτεχνικά το νήμα της ιστορίας. Ο Φοίβος Σαμαρτζής συνδυάζει ιδιαίτερα πειστικά σε έναν μόνο ρόλο τις δύο όμορες ιδιότητες, του εμπόρου ναρκωτικών και του ανώτερου αστυνομικού.
Οι κυμαινόμενοι φωτισμοί του Φώτη Μακρή προδίδουν γόνιμα το εναλλασσόμενο, ρευστό, υδαρές, εσωτερικό τοπίο των προσώπων. Οι ήχοι του Νίκου Ρουσσάκη υπογραμμίζουν την τεθλασμένη δράση τους.
