Εννέα διηγήματα του σπουδαίου και μάλλον παραγνωρισμένου Αμερικανού Ντόναλντ Μπάρτελμι περιλαμβάνει η συλλογή «Κάποιοι από μας απειλούσαμε τον φίλο μας τον Κόλμπι», που κυκλοφορεί σε εξαιρετική και κοπιώδη -όπως ο ίδιος ο μεταφραστής αναλύει- μετάφραση του Γιώργου Λαμπράκου από τις εκδόσεις Οκτώ, που στην ουσία συστήνουν τον καινοτόμο μεταμοντερνιστή στο ελληνικό κοινό, μιας και δύο προηγούμενες μεταφράσεις έργων του -«City life» και «Dead Father»- είχαν κυκλοφορήσει τη δεκαετία του ’80 από τις εκδόσεις Γράμματα σε μετάφραση της Ρένας Χατχούτ και οι οποίες προφανώς είναι εξαντλημένες από χρόνια και δεν ανιχνεύονται ούτε στη βάση της Βιβλιονέτ.
Από την πρώτη κιόλας ιστορία του βιβλίου, αυτή που δίνει και τον τίτλο στη συλλογή, μπαίνουμε στον παράλογο, σκληρό, κυνικό, κωμικοτραγικό κόσμο -άρα και τρόπο- του Μπάρτελμι. Εκεί όπου ο συγγραφέας ξεκινά από μια ιδέα, μια εικόνα, μια σκέψη που δεν ανήκει ακριβώς στη σφαίρα του λογικού -η γραφή του βρίσκεται στον αντίποδα, θα έλεγα, ενός Τσέχοφ ή ενός Κάρβερ-, την αναλύει, την επεξεργάζεται εξονυχιστικά και καταλήγει σ’ ένα ακόμα πιο εξω-λογικό συμπέρασμα, αν μπορεί να πει κανείς πως υπάρχουν συμπεράσματα στον κόσμο που πλάθει.
Ενας πικρός, βαθύς στοχασμός
Το πρώτο διήγημα εξερευνά την έννοια της φιλίας αλλά και αυτή της κοινωνικής δικαιοσύνης που μπορεί να επιβάλει την τιμωρία. «Κάποιοι απειλούσαμε τον φίλο μας τον Κόλμπι εδώ και πολύ καιρό, εξαιτίας της συμπεριφοράς του. Και τώρα που το παράκανε, αποφασίσαμε να τον κρεμάσουμε». Ο Κόλμπι με την παρεκκλίνουσα συμπεριφορά, την οποία παραδέχεται δίχως όμως να μπορεί να δεχτεί το μέγεθος της τιμωρίας, πρέπει να τιμωρηθεί και το χρέος αναλαμβάνουν οι φίλοι του. Ο παραλογισμός της προετοιμασίας του απαγχονισμού του μόλις άρχισε. Οι διάλογοι μεταξύ των φίλων αναδεικνύουν τις πολύπλοκες σχέσεις τους όπως αναδεικνύουν τα χαρίσματα του καθενός και τις ηθικές κρίσεις του οι οποίες προσπαθούν να δικαιολογήσουν τις αποφάσεις του. Η εκτέλεση της πράξης περιλαμβάνει και τη σκηνοθεσία της, έτσι ώστε να οδηγούμαστε στην επίγνωση πως εντέλει περισσότερη σημασία έχει η παρουσίαση του γεγονότος παρά το ίδιο το γεγονός, το οποίο χάνει τη βαρύτητά του και μετουσιώνεται σε φάρσα. Είναι, όμως, πράγματι φάρσα; Ο κόσμος του συγγραφέα είναι ένας κόσμος αμφισημίας, πολλαπλών σημασιών επίσης. Όλα πηγαίνουν θαυμάσια, ο απαγχονισμός πετυχαίνει, ο Κόλμπι είναι ευχαριστημένος. Το παράλογο βρίσκεται στον πυρήνα της αφήγησης, αλλά όλα είναι ειπωμένα με έναν φαινομενικά ανάλαφρο τρόπο στον οποίο δεν έχει θέση το δράμα, παρά μόνο ένας πικρός, βαθύς στοχασμός για τα ανθρώπινα, πασπαλισμένος με χιούμορ και σε κάποια από τα διηγήματα και με μια συγκρατημένη δόση τρυφερότητας.
Χιούμορ με μελαγχολία
Στον ίδιο τόνο συνεχίζουν και οι επόμενες ιστορίες του βιβλίου. Διηγήματα γεμάτα δυσανάγνωστες αναφορές, αποσπασματική αφήγηση, «αφύσικους» κρυπτικούς διαλόγους και διακειμενικότητα. Ο Μπάρτελμι, υιοθετώντας την οπτική μιας σχεδόν αφελούς αφηγηματικής φωνής που διηγείται με αποδραματοποιημένο και αποστασιοποιημένο ύφος τα πιο παράδοξα πράγματα, υπερβαίνοντας με άλλα λόγια τον ρεαλισμό, δημιουργεί μια σκιώδη, καυστική, ανατρεπτική συνθήκη που, δίχως να το δηλώνει -φυσικά ο συγγραφέας δεν έχει ανάγκη από καμιά δήλωση, η γραφή δεν δηλώνει αλλά δείχνει-, βάζει στο συγγραφικό μικροσκόπιο τα ανθρώπινα όπως αυτά εξελίσσονται μέσα σε ένα ασφυκτικό αστικό περιβάλλον, αφήνοντας αιχμές για τον πολιτισμό της τεχνολογίας και του θεάματος που ενισχύει τις ταξικές ανισότητες -τα λέει πολύ αναλυτικά ο Λαμπράκος στο κατατοπιστικό επίμετρο που πιο πολύ με δοκίμιο για τη ζωή και το έργο του συγγραφέα μοιάζει-, δίνοντας στον σημερινό αναγνώστη την εντύπωση μιας εκπληρούμενης πια προφητείας. Δίνοντας επίσης την εντύπωση πως τα διηγήματά του είναι άχρονα, αφορούν ένα αέναο παρόν, το οποίο οδηγεί σε ένα προδιαγεγραμμένο αλλά μη αναγνωρίσιμο μέλλον.
Η βαθιά πίστη του Μπάρτελμι στον πειραματισμό και στο λοξό βλέμμα χλευάστηκε από κάποιους στην εποχή του καθώς θεωρήθηκε στείρος ακαδημαϊκός μεταμοντερνισμός που δεν κουβαλά ψυχή και νόημα. Κι όμως, η πρόζα του Μπάρτελμι σφύζει από ζωή γιατί έρχεται από το μέλλον σαν έκφραση της σύγχρονης συνείδησης. Μπορεί να φαντάζει κωμική στην επιφάνεια. Η σάτιρα και η αλληγορία μπορεί να κλέβουν τις αρχικές εντυπώσεις. Όμως το βάθος είναι απύθμενο. Όσο κι αν ο λυγμός μοιάζει με αντεστραμμένο γέλιο. Το χιούμορ συμπλέει με τη μελαγχολία. «Το χιούμορ είναι ο μόνος τρόπος να είμαι σοβαρός» έλεγε ο ίδιος ο Μπάρτελμι.
Το διήγημα είναι σπουδαίο είδος και εδώ η μικρή φόρμα βρίσκεται σε μεγάλες στιγμές.
Info
Donald Barthelme, «Κάποιοι από μας απειλούσαμε τον φίλο μας τον Κόλμπι»
Εκδόσεις Οκτώ
Μετάφραση: Γιώργος Λαμπράκος
Σελίδες: 111
Τιμή: 12,72 ευρώ
