Τα Ιουλιανά του ’65 ήταν σχεδιασμένα από ξένα και εγχώρια κέντρα για να φέρουν την επάρατη 21η Απριλίου. Για όσους δεν έζησαν τα γεγονότα αλλά και για όσους τα έζησαν αλλά η μνήμη τους ξεθωριάζει, απαραίτητο είναι να τα θυμίζουμε. Επειδή ένας λαός χωρίς μνήμη είναι ένας λαός καταδικασμένος.
Η θεατροποιημένη εκδοχή της «Χαμένης Άνοιξης» του Στρατή Τσίρκα που παρακολουθήσαμε στο Θέατρο Πορεία, σε διασκευή του Άρη Λάσκου και σκηνοθεσία του Βαλάντη Φράγκου, είναι σίγουρα μια από τις αρτιότερες περιπτώσεις λογοτεχνικής ανασύστασης μιας εποχής. Ήμουν εκεί. Έζησα, βίωσα τις ιστορικές μέρες και μπορώ να βεβαιώσω την πιστότητα με την οποία ο Στρατής Τσίρκας αναπαράγει τα γεγονότα δέκα χρόνια αργότερα, ψύχραιμα αλλά όχι ψυχρά, ενώ αποτιμά με επιστημονική ακρίβεια και ιστορική συνείδηση την πολιτική σημασία τους. Τα γεγονότα συνοπτικά: Ο τότε βασιλιάς Κωνσταντίνος εκπαραθυρώνει παράνομα τον εκλεγμένο με 53% πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου και επιχειρεί τη «σαλαμοποίηση» της νικήτριας των εκλογών Ένωσης Κέντρου, διορίζοντας, κατά παράβαση του συντάγματος, αλληλοδιάδοχα στη θέση του πρωθυπουργού διάφορα στελέχη της Ένωσης Κέντρου που αποσπάστηκαν και αποστάτησαν με σκοπό την επίτευξη κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Ο νόμιμος πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου κηρύσσει «ανένδοτο αγώνα» εναντίον της βασιλικής αυθαιρεσίας. Ακολουθεί γενική εξέγερση του λαού, που αντιμετωπίζεται από την αστυνομία και το παρακράτος με απίστευτη βία, μέχρι την εν ψυχρώ δολοφονία του φοιτητή Σωτήρη Πέτρουλα, η οποία θα δυναμώσει ακόμη περισσότερο τη λαϊκή εξέγερση. Ο Γ. Παπανδρέου αγωνίζεται να εξασφαλίσει μια πολιτική λύση με ελεύθερες εκλογές, αλλά η χούντα καραδοκεί για να «χτυπήσει» δύο χρόνια αργότερα, στις 21 Απριλίου 1967, αποφράδα μέρα.
Ο κύριος ήρως Ανδρέας έχει γυρίσει στην Ελλάδα μετά τη δεκαοκτάχρονη εξορία του στην Τασκένδη. Είναι Άνοιξη στη φύση και στους ανθρώπους. Μια πρόγευση ελευθερίας έχει αρχίσει να πνέει στη χώρα με τη νίκη της Ένωσης Κέντρου στις εκλογές. Όχι πια ο φόβος του χωροφύλακα, των τραμπούκων και της ασύδοτης ολιγαρχίας. Όμως το βασιλικό πραξικόπημα τα παίρνει όλα πίσω και ο λαός ξεσηκώνεται. Ο κεντρικός ήρως του έργου βρίσκεται ανάμεσα σε παλιούς συντρόφους, που άλλοι πρόδωσαν τον αγώνα και άλλοι έμειναν πιστοί, πιασμένος στη χοάνη των καταλυτικών γεγονότων και στη δίνη μιας δίδυμης ερωτικής έλξης, σύστοιχης με τον δικό του πολιτικό διχασμό: για τη νεαρή, ζηλωτική πολιτικά αλλά άπειρη στη ζωή Ματθίλδη και για την εμπειρότατη στον έρωτα αλλά απολιτική, αυτοεξόριστη από τη δική της χώρα, αλλοδαπή Φλώρα.
Ο Τσίρκας προφανώς δεν είναι Μπαλζάκ για να υφάνει το πολιτικό και το ερωτικό στοιχείο σφιχτά και με τρόπο ώστε να μην επικαλύπτει το ένα τα ηχοχρώματα του άλλου. Δεν είναι ένας μάγος της συμφωνικής σύνθεσης, είναι όμως ένας μάστορας της πολυφωνικής αφήγησης, η οποία τείνει σε ένα τέλος ή σκοπό. Το μυθιστόρημά του σαν ορμητικός ποταμός κυλάει από τις πηγές στις εκβολές, άλλοτε ήρεμο και άλλοτε οργισμένο, κουβαλώντας μέσα στον άφθαρτο φέροντα χρόνο τα φθαρτά, φερτά υλικά του, ιδέες, ανθρώπους, πράγματα. Η δρώσα διασκευή του Άρη Λάσκου και η ομόλογη δραματική σκηνοθεσία του Βαλάντη Φράγκου αποτελούν τις δύο όχθες του ποταμού, πυκνοφυτεμένες από Ιστορία.
Το θολό πολιτικό και συναισθηματικό κλίμα και η πυρετώδης ατμόσφαιρα της μεταβατικής εποχής δίνονται με ενάργεια. Οι ρόλοι είναι δουλεμένοι ως τις λεπτομέρειες και σφιχτά δεμένοι, με κέντρο πάντοτε τον άνθρωπο. Ο Ά. Λάσκος φτιάχνει με ύλη από νοτισμένο, υγρό χώμα τον αμφιλεγόμενο Κακομοίρα. Ο Δημήτρης Πασσάς γίνεται ένας πολύ πειστικός Ανδρέας των χρόνων της κριτικής αμφιβολίας. Η Ελένη Ζαραφίδου μάς χαρίζει τη μεγάλη δοτική καρδιά της ώριμης, παθητικής Φλώρας και η Καλλιόπη Παναγιωτίδου τη διψασμένη για ελευθερία ψυχή της νέας, ορμητικής Ματθίλδης. Ο Συμεών Τσακίρης είναι ένας απολαυστικός κυνικός Αριστοκλής και η Γιούλη Τσαγκαράκη δίνει εμφατικά τη θεία Ανθή.
Η σκηνογραφία (Ζωή Μολυβδά Φαμέλη) με τα ντοκιμαντέρ εποχής στον «τοίχο» σημαίνει. Τα κοστούμια (Αλέγια Παπαγεωργίου) γράφουν και η ωραία μουσική (Γιώργος Δούσος) υπογραμμίζει. Οι φωτισμοί (Ιωάννα Αθανασίου, Τάσος Παλαιορούτας) είναι καίριοι και οι χορογραφίες (Ανθή Θεοφιλίδη) ένα οργανικό μέρος της σκηνοθεσίας.
