Το Διεθνές Φεστιβάλ «Αναλόγιο», ένας αναντικατάστατος πλέον θεσμός στήριξης του νεοελληνικού θεατρικού έργου, υπό την επιστημονική και καλλιτεχνική εποπτεία της ιστορικού πολιτισμού Σίσσυς Παπαθανασίου, γιόρτασε φέτος τον εικοστό χρόνο λειτουργίας του. Η επέτειος γιορτάστηκε με ένα χορταστικό πρόγραμμα ποικίλων εκδηλώσεων και θεατρικών παραστάσεων από τις 14 έως τις 21 Σεπτεμβρίου στο κεντρικό αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη στο Κολωνάκι και σε ποικίλους άλλους χώρους, όπως το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, ο Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός, το Ωδείο Αθηνών και το Θέατρο Νους-Creative space της Αθήνας. Δόθηκαν 34 συνολικά παραστάσεις αναλογίου από καταξιωμένους και από νεότερους -ή ακόμη και πρωτοεμφανιζόμενους- συγγραφείς, σκηνοθέτες, ηθοποιούς και άλλους συντελεστές. Παρακολούθησα τις περισσότερες παραστάσεις αναλογίου και θα προσπαθήσω να ανταποκριθώ με μια σειρά σημειωμάτων.
Ξεκινώ από την παρουσίαση του νέου έργου του Γιώργου Διαλεγμένου με τον τίτλο «Nothing for Nothing», σε καλή και προσεγμένη σκηνοθεσία αναλογίου του Κωστή Καπελώνη, με τους καλούς ηθοποιούς Γιώργο Κροντήρη, Δέσποινα Πόγκα, Κλεοπάτρα Ροντήρη και Μαρίνα Δημητριάδη.
Πρόκειται για ένα πολυδύναμο και πολυεπίπεδο έργο, σε μια πρώτη ανάγνωση χτισμένο επάνω στον γνωστό μύθο του Δον Ζουάν ή Χουάν, του περιπλανώμενου ανά τους αιώνες απατεώνα γόη και γητευτή που αποπλανά νεαρές ή παντρεμένες γυναίκες και ύστερα τις εγκαταλείπει. Στην εκδοχή του Διαλεγμένου έχουμε έναν ανάλογο ήρωα, όχι όμως στην ακμή της σάρκας και της ρώμης του, όπως στην πιο σκληρή, πρωτότυπη γραφή του Ισπανού Τίρσο ντε Μολίνα, στην κάπως «ελαφρότερη» εκδοχή του Μολιέρου και στη ρομαντική του Ισπανού Θορίγια. Έχουμε έναν γερασμένο Δον Ζουάν, σε πλήρη παρακμή της σάρκας και του πνεύματος, όπως, ίσως, στην αντίστοιχη τραγικωμωδία του Γάλλου Ανρί ντε Μοντερλάν, με ήρωά της έναν παρηκμασμένο Δον Ζουάν, εγκατεστημένο σε μια Βενετία που βουλιάζει και αυτή στο τέναγος της παρακμής της. Τέτοιος είναι ο ήρωας του Γιώργου Διαλεγμένου, ο πρώην διάσημος και λαοφιλής ηθοποιός Αδαμάντιος Φίτιζας, που παλεύει με τα φαντάσματα του νου του ως νέος Φάουστ και τις τελευταίες αναλαμπές μιας περασμένης, μάταιης δόξας, στις έσχατες στιγμές του βίου του. Τριγυρισμένος από τους θεατρικούς ήρωες που τον στοίχειωσαν, τον Άμλετ, κατεξοχήν την Οφηλία, τον τρελό του Λιρ, τον Οθέλλο, τον Ριχάρδο τον Γ´.
Στο πρώτο μέρος του έργου παρακολουθούμε τη συνάντηση του Αδαμάντιου με μια νεαρότατη θαυμάστριά του που έρχεται να τον γνωρίσει και να τον συμβουλευτεί: την υποψήφια ηθοποιό Ευγενία, ή Οφηλία όπως ο ίδιος τη βαφτίζει, σε μια προσπάθεια να την κολακέψει και να τη «φέρει στα νερά του». Για να τη βάλει στη συνέχεια να απαγγείλει τολμηρά ερωτικά αποσπάσματα από τον «Μεγάλο Ανατολικό» του Ανδρέα Εμπειρίκου, με αποτέλεσμα να την τρομάξει και να φύγει. Χωρίς, όμως, να έχει αποκλεισθεί εντελώς η πιθανότητα επανόδου της.
Στο δεύτερο μέρος έχει έρθει η ώρα επίλυσης των εκκρεμών λογαριασμών με τη μόνιμη ερωμένη του, τη δήθεν υποτακτική Ματθίλδη. Εδώ ο Διαλεγμένος επιλέγει ένα πιο νατουραλιστικό, μεταλλαγμένα στριντμπεργκικό, ακαριαίο ύφος. Στο εκρηκτικό τρίτο μέρος, τέλος, εμπεριέχεται το εφιαλτικό-κωμικό όνειρο του Αδαμάντιου, με την επιστροφή της Ευγενίας ως ημίγυμνης σαντέζας σε σκυλάδικο, με τη Ματθίλδη ως εκδιδόμενη Τασία και με τον ίδιο ως αμήχανο μικρό παιδί μπροστά στο ολόγυμνό της σώμα. Για να μας θυμίσει το αντίστοιχο όνειρο του Νέστορα και της Βενετίας από την «Bella Venezia» και να μας προειδοποιήσει ότι κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από τη μοίρα του, που τη γράφει πάντα ο ίδιος.
Εχω και άλλοτε υποστηρίξει στα κριτικά μου κείμενα ότι το θέατρο του Γιώργου Διαλεγμένου, ιδίως με την τριλογία «Σε φιλώ στη μούρη», «Η νύχτα της κουκουβάγιας» και «Bella Venezia», έχει άμεση και οργανική σχέση με την αρχαία τραγωδία, ιδίως με τον οιδιπόδειο κύκλο. Μετά από όσα ανέπτυξα και πιο πάνω, δεν θα διστάσω να πω ότι το τέλος του βίου του Αδαμάντιου στο «Nothing for Νothing», μπορεί να είναι, παρά τα φαινόμενα, συγγενές με το δοξαστικό τέλος του Οιδίποδα επί Κολωνώ. Άλλο ένα θεατρικό γκελ του δαιμόνιου Γιώργου Διαλεγμένου.
