Από το ξεκίνημα της διαδρομής του, ο ιδιαίτερος, ακόμα και ιδιοσυγκρασιακός τραγουδοποιός και ερμηνευτής Παντελής Κυραμαργιός έδειξε ότι ασχολείται και με κοινωνικά και πολιτικά θέματα που ομότεχνοί/ές του δεν αγγίζουν ποτέ ή και αποφεύγουν να το κάνουν. Με αφορμή τις ήδη προγραμματισμένες για τη χειμερινή σεζόν δύο εμφανίσεις του στη μουσική σκηνή Μακάρι των Εξαρχείων (6 και 13 Οκτωβρίου), συνομιλήσαμε για τα πολλά γύρω μας που δυσκολεύουν τη ζωή όλων μας, ακόμα και μας πνίγουν, για το αν είναι δυνατόν να υπάρξει Αριστερά σ’ αυτή τη νέα δυσχερή, όχι μόνο ελληνική αλλά και ευρύτερη γεωπολιτική συγκυρία και σχετικά με τον τρόπο που πρέπει να λειτουργεί και να ομιλεί για να είναι αληθινά παρεμβατική και ουσιαστική.
Την περίοδο της πανδημίας, και με αφορμή τις συνέπειες που είχε για εσάς η καραντίνα, δημιουργήθηκε αυθόρμητα ένα συλλογικό κίνημα ανάμεσα στους ανθρώπους της μουσικής και γενικότερα του Πολιτισμού. Βλέπεις να συνεχίζεται με κάποιον τρόπο ή τέλειωσε όταν έληξε εκείνη η συνθήκη;
Εχει σαφώς εξασθενήσει, αλλά δεν μπορώ να πω ότι έληξε. Από τη στιγμή που συνέβη, έχει καταγραφεί -συνειδητά ή ασυνείδητα- και στον ατομικό κώδικα αξιών καθενός και καθεμίας μας, κι αυτή η ορμή αλληλεγγύης εκφράζεται -και θα συνεχίσει να συμβαίνει αυτό- σε περιόδους ανάγκης.
Πιστεύεις ότι τέτοιου είδους συλλογικές κινητοποιήσεις από τους ανθρώπους του Πολιτισμού μπορούν να έχουν μια ευρύτερη και βαθύτερη επίδραση στην κοινωνία ή περιορίζονται σε «κλαδικά» αιτήματα;
Η ζωή μιμείται την τέχνη - ακόμα κι αν δεν τη μιμείται, σίγουρα εμπνέεται από αυτή. Εδώ και έναν αιώνα η τέχνη πρωτοστατεί στους αγώνες και στις εξεγέρσεις των λαών. Τραγούδια, πίνακες ζωγραφικής, θεατρικά έργα και άλλα ταυτίζονται με επαναστάσεις. Τέχνη και κοινωνία είναι ένα και το αυτό.
Σαφώς στα τραγούδια σου υπάρχει και μια πολιτική διάσταση, άλλοτε άμεση και άλλοτε έμμεση. Θα έλεγες λοιπόν ότι είσαι και πολιτικός τραγουδοποιός ή για εσένα αυτή είναι ακόμα μία αυτονόητη πλευρά του έργου σου;
Ο,τι κάνουμε είναι πολιτική, ακόμα και το απολιτίκ είναι βαθιά και ξεκάθαρη πολιτική στάση. Επομένως, όποιος/α γράφει τραγούδια, θέλοντας και μη, εκφράζεται πολιτικά. Αν προσπαθεί να το κρύψει για να μην περιορίσει το κοινό στο οποίο απευθύνεται ή για να μην αποκλειστεί από τα ΜΜΕ, τότε κινδυνεύει να είναι γλυκανάλατος και να θολώνει διαρκώς το στιχουργικό τοπίο με ασαφείς, αιθέριες και όχι γειωμένες αναφορές. Εμένα απλώς δεν μου αρέσει η θολούρα.
Στην επέτειο του Πολυτεχνείου θα επαναλάβεις και φέτος τη συναυλία σου με τα «Κόκκινα τραγούδια». Υποθέτω λοιπόν πως αυτό έχει μια ιδιαίτερη σημασία για εσένα και βέβαια όχι μόνο συναισθηματική, έτσι δεν είναι;
Για εμάς είναι πια καθιερωμένο ραντεβού. Συναισθηματικά υπάρχει μεγάλη φόρτιση, αλλά πλέον δεν είναι μόνο αυτό. Υπάρχει μια χυδαία προσπάθεια να ξαναγραφτεί η Ιστορία, όχι μόνο όσον αφορά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου αλλά και του Εμφυλίου και ακόμα πιο πίσω. Τα τραγούδια γίνονται πλέον αναχώματα για να υπερασπιστούμε την αλήθεια.
Πιστεύω ότι δεν είσαι ευχαριστημένος με όσα συμβαίνουν στη χώρα μας από το 2019 και μετά. Ποιες βλέπεις να είναι οι συνέπειες συγκεκριμένων πολιτικών στην κοινωνία;
Το πιο επικίνδυνο είναι ο λήθαργος. Τίποτα πια δεν μας σοκάρει, αλλά κι όταν συμβεί αυτό, δεν διαρκεί πολύ. Εργασιακός μεσαίωνας, διαλυμένο σύστημα Υγείας, υποβάθμιση της δημόσιας Παιδείας, εγκλήματα, δολοφονίες. Όμως όλα αυτά δεν είναι τίποτα μπροστά στην αδράνεια. Σαν να μας έχουν ναρκώσει…
Πέρα από το οικονομικό σκέλος που έχει επιδεινώσει την καθημερινότητα και την επιβίωση όλο και μεγαλύτερου μέρους του κόσμου, τι έχεις να πεις για γεγονότα όπως το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών και, σε άλλο επίπεδο, του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ αναφορικά με τη σχέση και την εμπιστοσύνη του κόσμου όχι μόνο στην κυβέρνηση αλλά συνολικά στο πολιτικό σύστημα;
Εχουμε πια συνηθίσει τα οικονομικά σκάνδαλα. Πλέον είναι παγιωμένη άποψη ότι οι πολιτικοί κλέβουν και στη συνείδηση πολλών έχει κάπως νομιμοποιηθεί. Λέει ο κόσμος «ας τρώνε, δεν πειράζει. Αλλά ας αφήνουν κάτι και σ’ εμάς». Τι μιζέρια… Όμως ο Άδωνης Γεωργιάδης προσπαθεί να μας πείσει ότι η μιζέρια είναι συνώνυμο της διεκδίκησης. Κλείνω την παρένθεση που άνοιξα. Αυτό που συμβαίνει όμως τα τελευταία χρόνια είναι άνευ προηγουμένου. Δεν μιλάμε πλέον για οικονομικά σκάνδαλα αλλά για μια μαφία που δρα ανενόχλητη. Παιδοβιαστές, γκάνγκστερ, μεγαλοαπατεώνες, όλοι στο ίδιο μαγαζί. Κι ο κόσμος δυστυχώς μια φράση έχει στο στόμα, «όλοι ίδιοι είναι».
Βλέποντας τι συμβαίνει σε πολλές άλλες δυτικές χώρες, στις ΗΠΑ, με τη δεύτερη εκλογή του Τραμπ και όσα ακολούθησαν, που γίνονται όλο και χειρότερα, με την πολιτική κρίση στη Γαλλία, η οποία οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερη άνοδο της Ακροδεξιάς κ.ά., πιστεύεις ότι μπορεί να υπάρξει Αριστερά σήμερα, στη χώρα μας και παντού; Ποια και πώς πρέπει να είναι αυτή;
Η Αριστερά οφείλει να μιλήσει απλά και ξεκάθαρα. Το να θες δικαιοσύνη είναι κοινή λογική. Το να θες να μην σκοτωθεί το παιδί σου όταν μπει στο τρένο είναι κοινή λογική. Το να καταδικάζεις μια γενοκτονία είναι κοινή λογική. Το να θες καλύτερες συνθήκες εργασίας είναι κοινή λογική. Δεν χρειάζεται κάποιος να έχει διαβάσει Μαρξ για να συμφωνήσει με τα παραπάνω. Πρέπει να μάθει ο κόσμος ποια ήταν πάντα η στάση της Αριστεράς στα εθνικά θέματα, στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, στον Εμφύλιο, στη Χούντα… Να μάθει ποιοι είναι οι προδότες και ποιοι έχουν πολεμήσει για την πατρίδα τους, για την ελευθερία. Είναι άδικο και άκομψο να πρέπει να αποδείξεις ότι δεν είσαι ελέφαντας. Όμως ο κόσμος στρέφεται στην Ακροδεξιά επειδή αυτή λαϊκίζει και προπαγανδίζει. Δεν λέω να κάνει το ίδιο η Αριστερά. Όμως πρέπει να μιλήσει απλά στον καθένα. Η Αριστερά είναι κοινή λογική κι αυτό πρέπει να επικοινωνηθεί.
Θεωρείς πως για τη γενοκτονία που συμβαίνει στη Γάζα μοναδικός ένοχος είναι ο Νετανιάχου ή έχει μερίδιο ευθύνης και η Ε.Ε. και συνολικά ο δυτικός κόσμος;
Φυσικά και έχει μερίδιο ευθύνης όλος ο δυτικός κόσμος. Χωρίς τις πλάτες των ΗΠΑ και της Ε.Ε. δεν θα δρούσε ανενόχλητο το Ισραήλ ούτε θα άντεχε οικονομικά. Είμαστε όλοι συνένοχοι. Η ελληνική κυβέρνηση έχει ξεκάθαρη θέση υπέρ της γενοκτονίας, όμως εμείς την ανεχόμαστε και πάλι.
Με ποιο κριτήριο επιλέγεις αυτούς και αυτές που συνεργάζεσαι, όχι τόσο στις ζωντανές εμφανίσεις αλλά γράφοντας ή δίνοντάς τους τραγούδια;
Δεν έχω γράψει ποτέ τραγούδι για μια συγκεκριμένη φωνή. Πρώτα γράφω κι ύστερα αφήνω το τραγούδι να επιλέξει τον ερμηνευτή ή την ερμηνεύτριά του. Το ακούω στο κεφάλι μου με κάποια φωνή κι ύστερα την προσεγγίζω. Φυσικά, πολλές φορές υπάρχει η απόρριψη, αλλά σε γενικές γραμμές μόνο τυχερός μπορώ να αισθάνομαι για το πλήθος των σπουδαίων ομότεχνων που έχει ανταποκριθεί θετικά στα καλέσματά μου.
Υπάρχουν κάποιοι και κάποιες που θα ήθελες να ερμηνεύσουν τραγούδια σου και δεν έχει συμβεί, ακόμα κι αν μερικοί/ές δεν ζουν πια, οπότε είναι φυσικά ανέφικτο;
Μου αρέσουν οι συνεργασίες. Κάθε ερμηνευτής ή ερμηνεύτρια με προσωπικότητα μπορεί να μεταμορφώσει ένα τραγούδι. Αυτή η μεταμόρφωση πάντα με γοήτευε. Επομένως, είναι πραγματικά πολύς ο κόσμος με τον οποίο θα ήθελα να μοιραστώ τραγούδια. Αλλά για να αφήσω τις γενικότητες, μπορώ να πω ότι από νέες φωνές ξεχωρίζω τη Νεφέλη Φασούλη, τον Απόστολο Κίτσο και τη Δανάη Μωραΐτη.
Μίλησέ μου λίγο για τις δύο επερχόμενες συναυλίες σου. Θα υπάρχει κάτι ιδιαίτερο σ’ αυτές ή θα είναι όπως οι προηγούμενές σου;
Οι εμφανίσεις στο Μακάρι είναι πάντα ξεχωριστές. Είμαστε χωρίς μικρόφωνα κι αυτό δημιουργεί μια συνθήκη πιο θεατρική. Έτσι, κι εγώ λέω ιστορίες, αφηγήσεις, παίζω τραγούδια μερικών δευτερολέπτων σαν ως σχόλια ανάμεσα στα υπόλοιπα… Στις δύο συναυλίες όμως στις 6 και 13 Οκτωβρίου θα είμαστε παρέα με τη Νατάσα-Φαίη Κοσμίδου, η οποία είναι εξαίρετη ηθοποιός και σκηνοθέτρια και έχουμε δημιουργήσει μια ολοκληρωμένη παράσταση με συνεχή συναισθηματικά σκαμπανεβάσματα ώστε να μοιάζει με ένα τυπικό εικοσιτετράωρο στην Αθήνα του 2025.
Γνωρίζω ότι ετοιμάζεις καινούργιο δίσκο. Μπορείς να πεις μερικά πράγματα γι’ αυτόν ώστε να έχει ο κόσμος μια ιδέα για το τι θα ακούσει;
Ετοιμάζω ένα βινύλιο με τραγούδια για δέκα σπουδαίες ιστορικές προσωπικότητες και με αρκετά world music στοιχεία, ανάλογα με την καταγωγή καθενός. Θα είναι μια ειδική έκδοση με κείμενα του ιστορικού Κωστή Καρπόζηλου και έργα του ζωγράφου Γιώργου Λειβαδιωτάκη. Κάνω τις ενορχηστρώσεις μαζί με την μπάντα μου, τους No Pasaran, και θα τραγουδήσουν δεκατρείς ερμηνευτές και ερμηνεύτριες που αγαπώ πολύ.
Ο Παντελής Κυραμαργιός θα συνεχίσει να εμπνέεται από την κοινωνία και αντίστοιχα να τη σχολιάζει όταν χρειάζεται και να της ασκεί κριτική, όπως άλλωστε κάνει από την αρχή της διαδρομής του.
