Η Mons Jørgensen είναι πολυπρισματική καλλιτέχνιδα γερμανο-ολλανδικής καταγωγής με έδρα την Ελλάδα. Με αφορμή την φετινή έκθεση Art Athina επιστρέφει για δεύτερη συνεχή χρονιά παρουσιάζοντας τη ιδιαίτερη δουλειά της στο ελληνικό κοινό.
Συνέντευξη στον Κωνσταντίνο Θ. Σπυρόπουλο
Αγαπητή Mons, χαίρομαι ιδιαίτερα που έχουμε την ευκαιρία να συζητήσουμε για τη δουλειά σου με αφορμή τη δεύτερη συνεχόμενη συμμετοχή σου στην Art Athina 2025 με τη γκαλερί Spazio B5. Είσαι ιδιαίτερα αγαπητή στο ελληνικό κοινό και όταν αντίκρισα τα έργα σου δεν γινόταν να μην σε ρωτήσω ορισμένα πράγματα γι’ αυτά και βέβαια για εσένα.
Όταν ξεκινάς ένα νέο έργο, αρχίζεις με μια καθαρή εικόνα στο μυαλό σου ή αφήνεις τη διαδικασία να σε οδηγήσει σε μέρη που δεν είχες προβλέψει;
Συνήθως ξεκινώ με μολυβιές στο σημειωματάριό μου —έχοντας μια ασαφή κατεύθυνση στο νου. Μέσα από το σχέδιο αρχίζω να ορίζω πιο συγκεκριμένα τι είναι αυτό που θέλω να εξερευνήσω. Κάποιες φορές τα σκίτσα βγαίνουν κάπως αλλόκοτα, παράξενα ή ανοίκεια, και μπορεί να μείνουν για πολύ καιρό αχρησιμοποίητα. Μπορεί να ανατρέξω σε αυτά μετά από χρόνια, όταν ξαφνικά αποκτήσουν νόημα. Για παράδειγμα, το 1999 έφτιαξα μια γκραβούρα με έναν Κουκουβάνθρωπο, που έμεινε κολλημένη μέσα σε ένα τετράδιο, κρυμμένη εκεί για πολλά χρόνια.
Από τη στιγμή που επιλέγω ένα σκίτσο για να το αναπτύξω προς έναν πίνακα, είναι περισσότερο η ίδια η εικόνα που μιλάει, παρά οι ιδέες πίσω της. Με τα γλυπτά, τα βίντεο και τις μάσκες η διαδικασία είναι διαφορετική· εκεί δουλεύω πιο τυχαία, με την ίδια τη δημιουργία να οδηγεί την πορεία.
Οι φιγούρες σου συχνά μοιάζουν να υπάρχουν σε έναν χώρο εκτός χρόνου —ούτε στο παρελθόν, ούτε στο μέλλον. Θεωρείς ότι τα έργα σου ανήκουν σε έναν μυθικό χρόνο ή ότι παρεμβαίνουν στο παρόν;
Νομίζω ότι οι πίνακές μου μπορεί να φαίνονται εκτός χρόνου, επειδή κυνηγώ την ουσία της έννοιας που θέλω να πραγματευτώ. Με αυτόν τον τρόπο, ίσως μοιάζουν διαχρονικοί. Το γεγονός ότι το ανθρώπινο σώμα βρίσκεται στο κέντρο, τοποθετημένο απέναντι σε ένα φυσικό περιβάλλον, πιθανόν ενισχύει αυτή την άχρονη αίσθηση.
Για μένα, κάθε τέχνη συμβαίνει στο «τώρα». Αναφέρομαι στη «συλλογική πολιτισμική βιβλιοθήκη εικόνων» —από τις σπηλαιογραφίες και τα ιερογλυφικά, έως τον Φειδία, τον Giotto, τον Van Gogh, τη Leonor Fini ή τη Marlene Dumas. Ανεξάρτητα από το πότε δημιουργήθηκαν, τη στιγμή που τους αναφέρω είναι όλα «ενεργά»· η εικόνα τους σχηματίζεται στο μυαλό σας. Έτσι, οποιοδήποτε έργο μπορεί να ενεργοποιηθεί ανεξάρτητα από τον χρόνο του. Ωστόσο, το αν παρεμβαίνει στο παρόν εξαρτάται από το πώς επηρεάζεται ο εκάστοτε θεατής.
Τα υλικά των μασκών σου –χαρτόνι και σεμεδάκια– φέρουν τη μνήμη της οικιακής εργασίας και της ευθραυστότητας. Τις αντιλαμβάνεσαι ως προστατευτικά τοτέμ ή ως απλά αντικείμενα;
Οι μάσκες αποτελούν μέρος της δουλειάς μου εδώ και καιρό, και στο επίκεντρο βρίσκεται η ονειρική κατάσταση του φορέα της μάσκας και η μεταμορφωτική δύναμη της φαντασίας. Η μάσκα επηρεάζει τόσο αυτόν που τη φορά όσο και εκείνον που τη βλέπει. Είναι υπέροχο να παίζεις μαζί τους, συχνά οδηγούν σε νέες οπτικές. Τις κατασκευάζω με ό,τι βρίσκεται γύρω μου, στο στούντιο ή στην κουζίνα. Το σεμεδάκι σε αυτές τις μάσκες Κουκουβάνθρωπου ήταν δώρο ενός φίλου, στη μνήμη της μητέρας του. Είναι συγκινητικό όταν τη θυμάμαι, όπως και όλες εκείνες τις γυναίκες που κάθονταν στα κατώφλια το καλοκαίρι, συζητώντας, ενώ οι βελόνες τους χτυπούσαν ρυθμικά.
Πολλές από τις φιγούρες σου μοιάζουν να αιωρούνται στο κατώφλι μιας μεταμόρφωσης. Τις βλέπεις ως ατελή όντα ή ως πλάσματα των οποίων η «ατέλεια» είναι η αληθινή τους μορφή;
Νομίζω ότι όλοι βρισκόμαστε στο κατώφλι του «γίγνεσθαι»· κάθε απόφαση οδηγεί σε ένα αποτέλεσμα (καλό ή κακό). Απαιτείται θάρρος και πίστη για να προχωρήσει κανείς στο επόμενο «σχήμα», να αγκαλιάσει το ρίσκο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ναι, όλοι είμαστε στο κατώφλι της μεταμόρφωσης, και με κάθε μας κίνηση μεταμορφωνόμαστε συνεχώς σε μια νέα κατάσταση ατέλειας. Είναι κομμάτι της ζωής αυτός ο κύκλος αλλαγής.
Αν η τέχνη σου διαβαστεί ως τελετουργία, τι ρόλο θα έδινες στον θεατή: μάρτυρα, συμμετέχοντα ή μυημένο;
Α, σίγουρα συμμετέχοντα! Αλλά θα ήταν μια τελετουργία χωρίς τυπικά και κανόνες. Ανυπομονώ να εμπλέξω τους επισκέπτες στο «παιχνίδι με τις μάσκες» στην Art Athina. Έχουμε δύο μάσκες που οι επισκέπτες μπορούν να φορέσουν, και θα είναι διασκεδαστικό να δούμε τι θα συμβεί!
Υπάρχει μια έντονη οικειότητα στον τρόπο που απεικονίζεις το σώμα, κι όμως συχνά είναι μασκοφορεμένο ή υβριδικό. Ποιες αλήθειες για την ταυτότητα αναζητάς μέσα από αυτή την απόκρυψη;
Δεν είναι μέρος της πρόθεσής μου, αλλά υποθέτω πως θέτω υπό αμφισβήτηση την ταυτότητα ως μια σταθερή έννοια, ενώ τα σώματά μας είναι συμπαγή και πραγματικά. Η ταυτότητα περιστρέφεται γύρω από την πράξη του βλέμματος: το να κοιτάς και να σε κοιτούν, το προσωπείο και το περιεχόμενο. Προκαλώντας το κοινό να εισέλθει σε μια κατάσταση περιέργειας, σε μια ενεργητική πράξη θέασης, εξερευνώ μια αφήγηση όπου όλοι παίζουμε ένα παιχνίδι κρυφτού με τον εαυτό μας και τους άλλους. Είναι μια παλίρροια συγκάλυψης και αποκάλυψης. Με τις μάσκες, είτε ζωγραφισμένες είτε πραγματικές, εστιάζω στην παιχνιδιάρικη πλευρά αυτών των πράξεων.
Αν έπρεπε να περιγράψεις την καλλιτεχνική σου πορεία όχι ως καριέρα αλλά ως μεταμόρφωση, ποια στάδια θα έλεγες ότι τη καθόρισαν;
Ήταν πραγματικά ένα ταξίδι του «γίγνεσθαι». Μου πήρε πολύ χρόνο να βρω το θάρρος να «είμαι» καλλιτέχνης. Φυσικά, το ήξερα από παιδί ότι το είχα μέσα μου. Παρ’ όλα αυτά, δεν ακολούθησα καθόλου έναν εύκολο δρόμο. Ένιωθα ότι έπρεπε να δικαιολογήσω τον εαυτό μου περνώντας όλη τη γκάμα της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης ως ώριμη φοιτήτρια. Το πιο δύσκολο κατώφλι είναι η έκθεση των έργων. Αυτή η απόφαση έρχεται στο τελευταίο στάδιο. Κάποιοι θα πουν ότι ο καλλιτέχνης εκθέτει για να κερδίσει απλώς τις εντυπώσεις. Δεν νομίζω ότι ισχύει αυτό. Είναι η αρχή του τελικού σταδίου, εκεί όπου έχεις αρκετή αυτοπεποίθηση να μοιραστείς, να εμπλακείς και να σταθείς άξιος ως καλλιτέχνης. Θα ονόμαζα τα στάδια της καλλιτεχνικής πορείας: γνώση, αναγνώριση, πρόθεση, ύπαρξη.
Αν οι συνθέσεις σου μπορούσαν να διαβαστούν ως χάρτης, πού νομίζεις ότι μας κατευθύνουν;
Ο Κουκουβάνθρωπος είναι ένας αυθεντικός οδηγός, ο οποίος μας δείχνει το μέλλον όπου αναγνωρίζουμε τα χρέη μας και δημιουργούμε νέες αξίες.
Τέλος, αν κάποιος έπαιρνε μαζί του ένα θραύσμα από το έργο σου —όχι υλικό, αλλά ως μνήμη ή συναίσθημα— ποιο θα ήθελες να είναι αυτό;
Μια αίσθηση του παράδοξου και του μαγικού —και, ελπίζω, ένα συναίσθημα αισιοδοξίας και έμπνευσης.
*Ο Κωνσταντίνος Θ. Σπυρόπουλος (1998) είναι ιστορικός τέχνης, επιμελητής εκθέσεων και τεχνοκριτικός. Παράλληλα, εργάζεται ως καλλιτεχνικός σύμβουλος και στον ελεύθερο χρόνο του αρθρογραφεί σε έγκριτες εφημερίδες και περιοδικά.
Art Athina 2025
Ζάππειο Μέγαρο
Από 18 έως 22 Σεπτεμβρίου | Booth R12
