«Η ζωή δεν είναι μουσακάς» ήταν ο τίτλος μια performance στο 15ο Dance Days Chania που συνεχίζεται έως και τις 2/8/2025, όπου 7 γυναίκες άνω των 65 ετών, φορώντας λευκά και μαύρα ρούχα- όπως και τα χρώματα της ζωής όπου οι χαρές εναλλάσσονται με τις λύπες- στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου στο ενετικό Λιμάνι των Χανίων μπροστά σε δεκάδες θεατές χόρεψαν την ζωή τους, διεκδικώντας για πρώτη φορά πολλές από αυτές, να μην είναι μόνο μάνα, γιαγιά ή τροφός, να μην κάνει μόνο τον μουσακά για τους άλλους, αλλά να έχει και δική της ζωή.
Οι γυναίκες αυτές με την υπόκρουση σέρβικης και ουκρανικής μουσικής (Bakhabrakha), αναπόλησαν την ζωή τους, κινήθηκαν στο χώρο μπρος πίσω ,όπως και η κίνηση της ζωής, άπλωσαν τα χέρια τους μπροστά διεκδικώντας το άνοιγμα και την συνέχεια του ταξιδιού μακριά από την κουζίνα ή τον στερεοτυπικό ρόλο της γυναίκας, περιστράφηκαν με σταθερότητα, παρά τα –ήντα και την σωματική γήρανση και πίστεψαν ότι το σημαντικό είναι να αλλάξεις την θεώρηση της ζωής σου. Με την καθοδήγηση της Σοφίας Φαλιέρου, καλλιτεχνικής Διευθύντριας του Φεστιβάλ Χορού στα Χανιά, εργάστηκαν με επιμονή και απόλαυση από τον περασμένο Νοέμβρη, πειραματίστηκαν, ερεύνησαν την ψυχή, το σώμα τους, την ζωή τους, αποδεικνύοντας ότι η σωματικότητα δεν έχει στερεότυπα, δεν έχει ηλικία, έχει μόνο βαθιά επιθυμία για ζωή. Αντάμωναν με λαχτάρα τα Σάββατα, ξεφεύγοντας από την καθημερινότητά τους και για δύο ώρες συζητούσαν, χόρευαν, ασκούνταν σε μια άλλη θεώρηση ζωής.
«Για μένα το πιο δύσκολο ήταν να καταφέρουν οι γυναίκες αυτές να πιστέψουν ότι αυτή η ζωή είναι πεπερασμένη, η μνήμη σβήνει αυτά που την πονούν ή που δεν της χρειάζονται, όμως πρέπει να αγωνιούν μόνο για το πώς θα ζήσουν και όχι πόσο θα ζήσουν. Αυτή η μετατόπιση της θεώρησης της ζωής είναι για μένα κοινωνικό πρότζεκτ. Μέχρι και χθες δεν πιστεύανε ότι μπορούν να τα καταφέρουν. Στην αρχή ,όταν ανέβηκαν στην σκηνή ήταν σαν ανοικές, μπροστά στο φόβο της έκθεσης. Και ξαφνικά έγιναν όλα αλλιώς. Οριοθέτησαν για πρώτη φορά τη ζωή τους. Δεν είμαι μόνο μάνα, γιαγιά, σκέφτηκαν. Τώρα είναι η ώρα για μένα, είπαν. Τώρα το σώμα μου να μιλήσει με την ψυχή μου και με τα άλλα σώματα. Δεν θα κρατήσω το εγγόνι σήμερα, σήμερα έχω μάθημα χορού, η μέρα είναι για μένα.
Διεκδίκησαν για πρώτη φορά πράγματα για τον εαυτό τους..» μας επεσήμανε η Σοφία Φαλιέρου συντονίστρια της ομάδας « Συν-Κίνηση, Γυναίκες 65+» και ψυχοθεραπεύτρια που τους χάρισε ένα κλειδί για να πορεύονται στην ζωή και σε άλλους δρόμους από τους πεπατημένους. Συγκινημένες μετά το τέλος της παράστασης αγκαλιάστηκαν νοιώθοντας ότι τα κατάφεραν. Της ανταμώσαμε, όταν άλλαζαν τα ρούχα της παράστασης και ζητήσαμε να μάθουμε πώς τα κατάφεραν και άλλαξαν ρότα. Πώς μια γυναίκα μπορεί να αγαπήσει το σώμα της που δεν είναι νεκρό επειδή γερνάει, πώς μπορεί το σώμα να αφυπνιστεί όταν και η ψυχή λαχταρά να ζήσει.
Μαργαρίτα Μπαρμπούνη
«Το φανταστικό σε αυτήν την παράσταση ήταν η αρμονία και η κίνηση . Από την δασκάλα μας την Σοφία μάθαμε την κίνηση με ένα τρόπο γλυκό, γαληνεμένο. Εύχομαι να συνεχίσουμε. Αρχίσαμε τις πρόβες τον Νοέμβριο. Συναντιόμασταν μια φορά την βδομάδα, κάθε Σάββατο για ένα δίωρο. Μου άρεσε η συνάντηση με τη Σοφία. Πλησίασε πρώτα την ψυχή μας και μας δίδαξε την γαλήνη. Σαν μάθημα ψυχοθεραπείας. Η μουσική στην παράσταση μου προσέφερε ηρεμία. Το απλωμένο χέρι συμβολίζει την δυνατότητα που έχει το σώμα να τεντωθεί, να κινηθεί, να πάει πιο μακριά από κεί που νομίζει ο νους, να μην είναι μαζεμένο, εγκλωβισμένο. Το σώμα έχει ψυχή».
Δέσποινα Κονταδάκη ( 74 ετών)
« Συμμετείχα και πέρσι στην ομάδα «Συν-κίνηση». Πέρασα καλά, δεθήκαμε με τα υπόλοιπα κορίτσια της ομάδας και έτσι αποφασίσαμε να κάνουμε κάτι για να μην χαθεί το «μαζί». Το δίωρο αυτό εβδομαδιαίο αντάμωμα δεν ήταν μόνο κίνηση και χορός. Η πρώτη ώρα ήταν συζήτηση, η δασκάλα μας επειδή είναι ψυχοθεραπεύτρια μας βοήθησε να ξεκλειδώσουμε πρώτα τον νου μας και μετά το σώμα μας. Κίνηση και ψυχή σαν να ήταν δεμένες. Εκεί ανοιχτήκαμε, μιλήσαμε, είμαστε γυναίκες με τα ίδια προβλήματα, περάσαμε από πολλά δύσκολα λούκια, δεν είμαστε άθικτες σε αυτήν την ηλικία. Μάθαμε και από τις εξομολογήσεις των άλλων γυναικών. Περίμενα το δίωρο του Σαββάτου με μεγάλη αγωνία. Η μουσική της παράστασης ήταν για μένα μια αναπόληση της ζωής μου, με στιγμές ευχάριστες και δυσάρεστες. Η κίνηση μας, το μπρος πίσω, το άπλωμα του χεριού συμβολίζει την ζωή που συνεχίζεται με εναλλαγές συναισθηματικές. Το καλύτερο για μας είναι η ισορροπία ψυχής και σώματος. Όταν είσαι νέος έχεις πολλές δυνατότητες έκφρασης και κίνησης. Στη 74 χρόνια το σώμα δεν βοηθάει. Πρέπει πρώτα να το αποδεχτείς. Και μεις το αποδεχτήκαμε και επιχειρήσαμε να το κινήσουμε με άλλους πλέον ρυθμούς».
Χρύσα Κατσίπη (68 ετών)
«Συμμετέχω για πρώτη φορά στην περφόρμανς αυτή. Δηλώνω ενθουσιασμένη. Νιώθω ότι ξεκλείδωσα σαν άνθρωπος. Στην ψυχή, στο μυαλό, στο σώμα. Βλέπω την ζωή διαφορετικά με αυτό το νέο «κλειδί». Με τον χορό δεν είχα καμμία σχέση. Είχα και κινητικά προβλήματα. Τώρα μετά από ένα χρόνο που κάνουμε τις πρόβες μας στις συναντήσεις του Σαββάτου, έχω δεί καλό και στο σώμα μου. Κινούμαι ευκολότερα. Μα το κυριότερο είναι το καλό στην ψυχή μας. Λαχταρούσα να έρθει το Σάββατο, να κάνω κάτι διαφορετικό από την ρουτίνα της καθημερινότητας. Μαθαίναμε καινούργια πράγματα, έβλεπα την αγωνία της Σοφίας να ανοίξει τις ψυχές μας. Πριν αρχίσει η παράσταση, το στομάχι μου ήταν κόμπος. Πώς θα εκτεθώ μπροστά σε τόσο κόσμο; Κατέβασα ρολά, ένοιωσα πως είμαι μόνη μου, για να τα καταφέρω. Και τα κατάφερα. Σαν γυναίκες, φτάνοντας σε αυτήν ηλικία, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε πως δεν είναι μόνο το μαγείρεμα και η φροντίδα των άλλων, δεν είναι μόνο ο .. μουσακάς που λέει και ο τίτλος της περφόρμανς, υπάρχει και η ζωή για μας. Με κάποιες από τις γυναίκες είμαστε μαζί και στο ΚΑΠΗ, δεμένες που δεν χωρίζουμε ποτέ. Μαζί, μαζί, μαζί».
Κλαούντια Αποστολάκη (68 ετών)
«Είμαι Γερμανίδα αλλά ζω πολλά χρόνια στην Κρήτη. Συμμετείχα και πέρσι σε μια αντίστοιχη δράση με γυναίκες άνω των 65 ετών. Όμως η περσινή δραστηριότητα ήταν ένα συμπυκνωμένο πρόγραμμα δέκα ημερών και με σαφείς και ακριβείς οδηγίες για το τι πρέπει να κάνουμε. Φέτος δουλέψαμε όλο τον χρόνο, μαλάκωσε και λύθηκε το σώμα μας . Περίμενα τις συναντήσεις του Σάββατου. Είμασταν παρέα. Δουλεύαμε και το σώμα και το μυαλό ταυτόχρονα. Άλλαξε ο τρόπος που σκέφτομαι, η συμπεριφορά μου. Τώρα πια μιλάω, αντιδρώ σε ό,τι δεν μου αρέσει. Πριν δεν έβγαζα μιλιά, το έκρυβα μέσα μου, πονούσε το στομάχι μου. Υπάρχει συνάφεια μεταξύ του σώματος και της ψυχολογικής μας κατάστασης. Όταν είμαι στεναχωρημένη και το σώμα μου είναι σφιχτό, άκαμπτο. Όταν όμως είμαι χαλαρή, αλλάζει και η κίνηση του σώματος μου. Όλη η χορογραφία είναι η ζωή μας. Την μια μας τραβάνε, μας σπρώχνουνε, μας παραγκωνίζουνε, εμείς συνεχώς χρησιμοποιούμε τα χέρια μας για το μαγείρεμα, την φροντίδα των άλλων, του σπιτιού. Χορέψαμε την ζωή μας..»
Αιμιλία Αρετάκη (73 ετών)
«Συμμετέχω για δεύτερη φορά σε τέτοια δρώμενα. Όμως η φετινή εμπειρία ήταν διαφορετική. Η ομάδα των γυναικών δέθηκε μεταξύ της και γίναμε ένα. Αυτό το «ένα» είναι δύσκολο, πολύ περισσότερο σε αυτήν την ηλικία. Τι ωραίο αυτό που άκουγα, ότι περιμένουμε όλες με λαχτάρα το ραντεβού του Σαββάτου με την Σοφία. Έχεις κάτι να περιμένεις με χαρά! Η παράσταση είναι μνήμες από το σώμα μας που ξαναζωντάνεψε. Είδα πόσο ζωντανό είναι το σώμα μας αν του το επιτρέψουμε. Όλα είναι στον νου μας. Εγώ μέσα από αυτά τα ανταμώματα ένοιωσα φροντίδα , όταν η κοινωνία θεωρεί την Τρίτη ηλικία απόμακρη, ξοφλημένη. Αρχικά ανταμώναμε μια ώρα, αλλά επειδή διψούσαμε για το «μαζί» η δασκάλα μας τις ώρες τις έκανε δύο. Μας χάρισε το δικό της ελεύθερο Σάββατο. Μεγάλο δώρο. Χορεύοντας αναπολούσα στιγμές από την εφηβεία μου, από τις καλές στιγμές της ζωής μου. Χόρεψα σαν να ήμουνα μόνη».
Ελένη Δρακάκη (70 ετών)
«Στην αρχή δεν πίστεψα ότι κάτι μπορούμε να καταφέρουμε με το σώμα μας. Ξεκινήσαμε δειλά-δειλά. Όμως η Σοφία μας έδωσε δύναμη, είχε τον τρόπο να μπαίνει στην ψυχή μας , να κατανοεί τις αγωνίες μας, πού πονάμε, πώς εκφραζόμαστε ,για να δώσει το σήμα για συγκεκριμένες ασκήσεις. Ήμουνα κουμπωμένη, μαζεμένη ,τώρα το βήμα μου είναι πιο στέρεο. Ο γιος μου παρακολουθώντας την χορευτική παράσταση απόρησε πώς μπορούσα να κάνω με τόση σταθερότητα βήματα πίσω και γύρω από τον εαυτό μου. Η νύφη μου έκλαψε από συγκίνηση γιατί ξέρει ότι δεν έχω δύναμη στα πόδια. Άρα μπορούμε αρκεί να το πιστέψουμε. Η ηλικία δεν είναι εμπόδιο, είναι ένας αριθμός. Είμαστε ευγνώμονες που μεγαλώνουμε όρθιες και μπορούμε να κάνουμε πράγματα. Να μην αφεθούμε».
Πόπη Βουρλάκη (70 ετών)
«Είδα τα χαμόγελα των γυναικών που συμμετέχουν στην ομάδα σε μια τηλεοπτική εκπομπή από την περσινή παράσταση. Αποφάσισα ότι και εγώ θέλω να έχω το ίδιο χαμόγελο. Μπήκα στην ομάδα τους, με περίμεναν να θεραπευτούν τα χέρια μου που τα είχα σπάσει. Τώρα λέω ότι όσο η Σοφία μας δέχεται, εγώ θα είμαι παρούσα. Δεν πληρώναμε, είχαμε ένα κουτί που η καθεμία μας έβαζε ότι ήθελε . Με τα χρήματα αυτά αγοράσαμε τα ρούχα τις παράστασης. Ήταν όλα προσφορά και την λέξη ΠΡΟΣΦΟΡΑ να την βάλεις με κεφαλαία γράμματα. Με τον χορό δεν είχα καμία σχέση. Και όμως μετά από ένα χρόνο βγήκα πιο δυνατή στο σώμα και δυνατότερη στην ψυχή. Έχω να κλάψω πολύ καιρό! Κλαίω μόνο από συγκίνηση, όχι για τις δυσκολίες της ζωής. Μας βοήθησε σε αυτό η Σοφία. Δεν αισθάνθηκα κανένα κόμπο στην ομάδα. Εγώ δεν έλεγα τα προβλήματα μου, έλεγα μόνο «όλα καλά». Μάλλον γιατί ήθελα να είναι όλα καλά, να το πιστέψω. Πέρασα πολλές δυσκολίες στην ζωή μου. Τώρα δεν το διαπραγματεύομαι. Βλέπω τα θετικά μέσα στις δυσκολίες. Εχω πεί και στα παιδιά μου. Δεν ξανακλαίμε πια. Το θάψαμε για καλά...
