Σ’ αυτό το πρώτο μου βιβλίο -αν μπορεί κανείς να το πει βιβλίο- θέλησα να μαζέψω μερικές σκόρπιες μνήμες, αρκετές λέξεις που χρωστάω σαν μια μεγάλη οφειλή. Δεν είναι μυθιστόρημα ούτε δοκίμιο. Είναι ένα αφήγημα σε πράξεις τρεις! Είναι τρία σύννεφα, δηλαδή τρία πρόσωπα και μια ολόκληρη εποχή, που ουδεμία σχέση έχει με την άνυδρη και άνευρη σημερινή! Είναι η παλιά Σόλωνος όπως την έζησα, τη βίωσα, όχι όπως την έδειχναν οι χάρτες. Μια Σόλωνος με απίστευτα πρόσωπα, στιγμές, σκηνές, λέξεις αλλά και αντιθέσεις, αγώνες, αγωνίες, πάθη και παθήματα αλλά και χαμόγελα και λέξεις πολλές στους χώρους των βιβλιοπωλείων, με αληθινούς ανθρώπους που ζούσαν για τη δημιουργία και τις ιδέες. Αυτή η οδός έγινε για μένα μια μικρή πατρίδα.
Πρώτος απ’ όλους, ο Γιώργος Τσάκαλος. Ο σημαντικότερος βιβλιοπώλης της εποχής μας, ο άνθρωπος που ζούσε για το βιβλίο και γνώριζε το βιβλίο στην ολότητά του! Μαζί δημιουργήσαμε την πιο όμορφη, παράξενη, αλλόκοτη κι απίστευτη ιστορία στον χώρο του βιβλίου των τελευταίων ετών! Το βιβλιοπωλείο Παρουσία στο κέντρο του βιβλιόδρομου της Σόλωνος. «Συνένοχος», και ο ποιητής Ηλίας Λάγιος. Ο Τσάκαλος υπήρξε αβρός ιερέας του έντυπου λόγου, που με ένα βλέμμα αναγνώριζε τα βιβλία όπως αναγνωρίζει κανείς παλιές αγάπες και μεγάλους έρωτες!
Δεύτερος, ο Ηλίας Λάγιος. Ο ποιητής. Ένα πρόσωπο που περπατούσε και διάβαινε την πόλη σαν να ήταν ποίημα. Ο εκρηκτικός Ηλίας, που απήγγειλε με τρόπο μοναδικό και ήταν νηφάλιος μόνο όταν σου μιλούσε για τον Παλαμά, τον Μαλακάση και τον Τέλλο Άγρα. Περιγράφω ένα αποκριάτικο όνειρο για να παρελάσει σ’ αυτό όλη η παρέα του, που είναι πλέον μαζί του εκεί ψηλά, ο Κωστής Παπαγιώργης, ο Χρήστος Βακαλόπουλος, ο Γιώργος Κακουλίδης, ο Νίκος Φατούρος, ο Νώε Παρλαβάντζας αλλά και όσοι μείναμε πίσω στα μακελεμένα στέκια και στα ισοπεδωμένα σημεία μιας Αθήνας που νομίζει πως ζει.
Τρίτος, ο Γιώργος Ορφανός, ο μέγας ηθοποιός, ο Ετεοκλής ή Νοέμβρης του Τσαρούχη, που από το Παρίσι, όπου έπαιζε Μπέκετ ζώντος του Μπέκετ, κι από τα γυρίσματα του Τζεφιρέλι βρέθηκε κι αυτός στη δική μου Σόλωνος. Ξεχωριστή φιγούρα που τρύπωνε σχεδόν κάθε μέρα σε όλα τα βιβλιοπωλεία και στους εκδοτικούς οίκους, με αρχή την Εστία και μετά στην Ενδοχώρα, στο Θεμέλιο, στη Δωδώνη, στην Παρουσία, με τελικό προορισμό την Οδό Πανός και τον Γιώργο Χρονά. Απίστευτες στιγμές, ατάκες, ιστορία για μια εποχή που πέρασε ανεπιστρεπτί. Ακολουθώ τη διαδρομή του για να μιλήσω για ό,τι χάθηκε...
Γύρω απ’ όλα αυτά, η Σόλωνος. Η παλιά. Με τα βιβλιοπωλεία, τα στέκια, τα παλαιοπωλεία, τα καφενεία, τα μικρά τυπογραφεία, τα βιβλιοδετεία, με τις βιβλιοβιτρίνες, τα σκονισμένα ράφια, τις σκιές που έπεφταν από τα δέντρα πάνω στις αφίσες αυθόρμητων εκδηλώσεων. Η Σόλωνος που χάθηκε - ή ίσως όχι, ίσως απλώς μετακόμισε μέσα μας.
Αυτό το μικρό βιβλίο είναι η δική μου αφήγηση, η δική μου τιμή και η αγάπη για εκείνους που σημάδεψαν τον δρόμο μου και για όσους μου άνοιξαν δρόμους. Είναι η Παρουσία με τις αντιθέσεις και τη συνύπαρξη λογιών λογιών ανθρώπων. Είναι οι ποιητές που με έκαναν καλύτερο - αν τα κατάφεραν! Γιατί είναι δώρο πολύτιμο να σε επισκέπτονται τακτικά, να γίνονται φίλοι σου και ο χώρος σου να γίνεται στέκι για τον Βύρωνα Λεοντάρη, τον Μάριο Μαρκίδη, τον Μάρκο Μέσκο, τον Τάσο Πορφύρη, τον Γιώργο Μερτίκα, τον Στέφανο Ροζάνη, τον Γεράσιμο Λυκιαρδόπουλο και τόσους μα τόσους άλλους, όπως τα άπειρα ονόματα σ’ αυτό το βιβλίο. Αν κάποιος διαβάζοντάς το χαμογελάσει ή θυμηθεί δικούς του ανθρώπους και στιγμές, τότε ίσως νιώσω ότι κάτι καταφέραμε...
* Ο Βασίλης Θ. Χατζηϊακώβου είναι εκδότης, βιβλιοπώλης, συγγραφέας
Φωτογραφίες: Ηλίας Σωτηρόπουλος
Με το τσακάλειο πνεύμα*
Αυτή ακριβώς ήταν η βιτρίνα της Παρουσίας, όπου μπορούσες να δεις το «Χωρίς Εξουσία» του Ερρίκο Μαλατέστα και δίπλα το «Περί Κατασκευής του Ανθρώπου» του Γρηγορίου Νύσσης, τις ανατυπώσεις της Βιβλιοθήκης Ιστορικών Μελετών του Καραβία και δίπλα την «Ιστορία της Αναρχίας» της «Διεθνούς» σε μετάφραση που τη δούλευε χρόνια η Σύλβια, σε περίοπτη θέση τα «Άνθη του Κακού» και δίπλα το περιοδικό «ΠΡΩΤΑΤΟ» από το Άγιο Όρος, τον Εκηβόλο του Διοσκουρίδη και το «Κοντροσόλ στο Χάος» που έφερνε ο χορογράφος και σκηνοθέτης Δημήτρης Παπαϊωάννου που οι πολλοί τον γνώρισαν από την τελετή της Ολυμπιάδας μαζί με τον επίσης σκηνοθέτη Αλέξη Μπίστικα και τον Παύλο Αβούρη της Ομάδας Εδάφους, τη «Σύναξη» που την είχαμε κεντρική διάθεση και το φανζίν «Β23» του Γιάννη Κολοβού, που ήταν και ντράμερ στο πανκ γκρουπ Κοινωνικά Απόβλητα και εδώ θυμήθηκα ότι ο Τσάκαλος είχε στο υπόγειο μία ψευτοντράμς που ήταν για πρακτική και όταν πλησίαζαν «αναλυτές και πρήχτες» που δεν τους μπορούσε, κατέβαινε, άρπαζε τις μπαγκέτες και τα έδινε όλα!...
Οι βιτρίνες αυτές έμειναν στην ιστορία, όχι μόνο γιατί πολλές ήταν ιδέες και έργα χειρών σπουδαίων καλλιτεχνών: Άγγελος Παπαδημητρίου, Γιώργος Κόρδης, Βαγγέλης Διονάς και Δημήτρης Χορδάκης ή αφιερώματα στον Κωνσταντίνο Ξενάκη ή τον Λεωνίδα Χρηστάκη, αλλά κυρίως για το τσακάλειο πνεύμα που δημιουργούσε ένα πολυποίκιλο και πολύπλοκο ψηφιδωτό, που ήταν και γεγονός και μουσειακό είδος, γιατί έβλεπες ό,τι δεν περίμενες να δεις και ό,τι δεν έμπαινε αλλού…
Από την πρώτη στιγμή ο χώρος που λειτούργησε ως βιβλιακό ντελικατέσεν έγινε σημείο συνάντησης λογιών λογιών προσώπων! Από τον απένταρο ως τον κεφαλαιοκράτη, από την ευειδεστάτη δεσποινίδα ως τον καλόγερο, από επαναστάτες με ή χωρίς αιτία μέχρι υπηρέτες της κάθε εξουσίας, από τον λόγιο ως τον θολοκουλτουριάρη, από ένθεους και άθεους, ταλαντούχους και ατάλαντους, επώνυμους πανεπιστημιακούς και μελλοντικούς αστέρες των πανεπιστημιακών εδρών, στους οποίους ο Τσάκαλος ορθοτομούσε τον λόγο της βιβλιακής αληθείας, βιβλιόφιλους και βιβλιολάγνους, κάθε ιδεολογικού χρώματος και σοβαρής πνευματικής αναζήτησης, που όταν διάβαιναν το κατώφλι, έβρισκαν στην αρχή δίπλα στην είσοδο όλα τα φανζίν, τα περιοδικά και τις μπροσούρες απασών των ομάδων των Εξαρχείων, συναντούσαν την ψαγμένη λογοτεχνία, πλήρη τμήματα ιστορίας, ψυχολογίας και παιδαγωγικής, φιλοσοφίας και στο βάθος Πατερικά κείμενα στο αχτύπητο τμήμα Θεολογίας!
* Απόσπασμα από το βιβλίο «Η δική μου Σόλωνος... και τρία σύννεφα στον ουρανό», Εκδόσεις Ιωλκός
