Η χειμερινή περίοδος ήταν πολύ πυκνή και έντονη συναυλιακά, τόσο στην Αθήνα όσο και στην περιφέρεια, για τη Μαρία Παπαγεωργίου και το ίδιο προμηνύεται και για την καλοκαιρινή. Ξεχωριστή θέση, όμως, σίγουρα κατέχει η προσεχής συναυλία της στην Κίνα με τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη, ως προσκεκλημένη της εκεί κυβέρνησης, και με την Τάνια Τσανακλίδου να τη συνοδεύει στο μακρινό ταξίδι και στη σκηνή. Η καταξιωμένη ερμηνεύτρια και τραγουδοποιός μίλησε γι’ αυτή τη σπάνια για κάθε ομότεχνό της εμπειρία, τι σημαίνει για εκείνη, καθώς και για τη βαθιά και ουσιαστική σχέση της με τα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη
Πώς γνώρισες την Τάνια Τσανακλίδου, καταλήγοντας και να συνεργαστείς μαζί της;
Γνωριστήκαμε ένα βράδυ σε μια συναυλία της Χριστίνας Μαξούρη στην οποία συμμετείχα και η Τάνια είχε έρθει να την παρακολουθήσει. Μετά το τέλος μιας δικής της συναυλίας τη βρήκα στα καμαρίνια του Θεάτρου Βράχων, έλεγε στον κόσμο πως θέλει να συνεργαστεί μαζί μου. Φεύγοντας, είπα να… ξεντραπώ και να την προσκαλέσω να συμμετάσχει σε μια συναυλία μου στο Gazarte. Τελικά, αυτή ήταν μόνο η αρχή. Δέσαμε σαν άνθρωποι, ήταν η πρώτη φορά που πάτησα στη σκηνή του Ηρωδείου με αφορμή τη δική της παράσταση-αφιέρωμα στον Γιάννη Σπανό, απήγγειλε ένα ποίημα του Νίκου Καρούζου στον δίσκο μου και πάντα επιλεκτικά και χωρίς καταναγκασμό οδηγούμαστε στα επόμενα δημιουργικά βήματά μας.
Τι περισσότερο παίρνεις μουσικά από εκείνη τώρα που συνεργάζεστε σε σχέση με την εποχή κατά την οποία απλώς την άκουγες;
Με την Τάνια έχουμε ένα κοινό αξιακό κέντρο. Καταλαβαίνουμε ακριβώς με τον ίδιο τρόπο τι καλούμαστε να κάνουμε πάνω στη σκηνή, ποια είναι η θέση του/της ερμηνευτή-τριας σε σχέση με αυτό που τραγουδά, πώς κάνουμε παραστάσεις. «Φωτογραφίζουμε» το ακροατήριό μας με τον ίδιο τρόπο και αυτό είναι κοινό μέσα στον χρόνο. Το πιο σημαντικό είναι πως όταν νιώθω μοναξιά και δυσκολία να αντιληφθώ τον μουσικό, και όχι μόνο, κόσμο, η Τάνια είναι αυτή που με διαβεβαιώνει πως δεν τρελάθηκα και πρέπει να συνεχίσω τη διαδρομή μου.
Πώς προέκυψε αυτό το ταξίδι στην Κίνα; Το να συμμετάσχει στη συναυλία η Τάνια ήταν δική σου ιδέα;
Το ταξίδι αυτό ήταν μια υπόσχεση που έδωσα στον Μίκη Θεοδωράκη πριν πεθάνει. Τον ρώτησα πού θα ήθελε αυτός ο πολυταξιδεμένος άνθρωπος να πάει και δεν πρόλαβε, και με βλέμμα όλο φωτιά μού απάντησε: «Στην Κίνα!». Του ζήτησα να μου δώσει λίγα χρόνια, λέγοντας ότι θα πήγαινα να ερμηνεύσω τα τραγούδια του δίσκου που είχαμε κάνει μαζί και όλα όσα ακούγαμε και αγάπησα σε εκείνες τις συναντήσεις στο σπίτι του. Όσοι ασχολούνται με τη διοργάνωση συναυλιών γνωρίζουν πολύ καλά πως, αν δεν σε ζητήσουν, το να πας με δική σου θέληση στο εξωτερικό είναι πολύ δύσκολο ως ακατόρθωτο σε περιπτώσεις όπως η μακρινή Κίνα. Είπα για την υπόσχεσή μου σε δύο τρελά κορίτσια που βρίσκονται πίσω από τη MusicPath Productions και με άπειρες ώρες προσωπικής εργασίας τους μετά από σχεδόν δύο χρόνια είμαστε στην τελική ευθεία. Η Τάνια λειτούργησε ως σωτήριος σύνδεσμος γιατί συνδέει τις γενεές και με τη στιβαρότητά της ενώνει όλα τα κομμάτια του ρεπερτορίου του Θεοδωράκη. Η αλήθεια είναι πως όταν της έκανα την πρόταση, ήταν, πλην των άλλων, ο μόνος άνθρωπος που είχα το θάρρος να τον βάλω σε μια διαδικασία με ελάχιστες πιθανότητες πραγματοποίησης.
Οταν έκανες τον δίσκο με τα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη, σου περνούσε έστω και ελάχιστα από το μυαλό ότι κάποια στιγμή θα τα ερμήνευες στην Κίνα;
Όχι, γιατί, ιδίως τότε, κάθε μικρό μου βήμα γινόταν με πολύ μεγάλο κόπο. Στην Ελλάδα πρέπει να έχεις «μπάρμπα στην Κορώνη»… Η Κίνα μού φαινόταν πολύ μεγάλο βήμα.
Ποια ήταν η προσωπική ερμηνευτική σχέση σου με τα τραγούδια του Θεοδωράκη όταν έκανες τον δίσκο και έχει αλλάξει στο πέρασμα του χρόνου, καθώς έχεις αποκτήσει μεγαλύτερη οικειότητα μαζί τους μέσα από την επανάληψή τους;
Το συναίσθημά μου είναι σταθερό μέσα στα χρόνια. Όταν ολοκληρώσαμε τον δίσκο, μου ζητούσε να πηγαίνω στο σπίτι του για να τον ακούμε, έκλεινε τα μάτια, κουνούσε τα χέρια και απολάμβανε. Μου είχε πει, το λέω και ανατριχιάζω, πως το πιο δύσκολο στις δεύτερες αναγνώσεις είναι να κρατήσεις τον σωστό παλμό και ότι σε κάθε τραγούδι του δίσκου που έφτιαξα με την ομάδα μου η καρδιά του χτυπούσε ρυθμικά. Οπότε μπορεί να σκέφτομαι μέσα στα χρόνια να αλλάξω, για παράδειγμα, την ενορχήστρωση σε κάποια τραγούδια, αλλά ο εσωτερικός παλμός μου παραμένει σταθερός.
Θεωρείς το μουσικό μέρος τους εξίσου ενδιαφέρον, ίσως και «προκλητικό» για σένα, με το στιχουργικό στο οποίο εστιάζουν συνήθως οι ερμηνευτές και οι ερμηνεύτριες;
Τα τραγούδια τα αντιμετωπίζω ως ολότητες. Η πρόκληση είναι να καταλαβαίνουμε τι λέμε, να το φιλτράρουμε μέσα από αυτό που πραγματικά είμαστε και όχι μέσα από αυτό που θα μας κάνει δήθεν σπουδαίους-ες ερμηνευτές/τριες, και φυσικά να τα εντάσσουμε σε ένα ευρύτερο μουσικό σύμπαν. Γι’ αυτό επιμένω στους δίσκους, γι’ αυτό επιμένω στις συναυλίες, κάθε τραγούδι έχει τη θέση του στη συναισθηματική ροή.
Ποια είναι, αλήθεια, η πιο αγαπημένη σου ανδρική αλλά και γυναικεία φωνή από τις τόσες που έχουν ερμηνεύσει τραγούδια του Θεοδωράκη, αυτές οι οποίες τους ταίριαζαν περισσότερο και το αντίστροφο;
Δισκογραφικά έχω συγκινηθεί με τη Μαργαρίτα Ζορμπαλά και τον Πέτρο Πανδή. Μετέφεραν αυτό το εύθραυστο που είχε ο Θεοδωράκης. Με τη Μαργαρίτα, μάλιστα, συνεργάστηκα πρόσφατα και μου επιβεβαίωσε αυτήν τη σπάνια ομορφιά. Όταν βλέπω στιγμιότυπα από τις συναυλίες, ανατριχιάζω με τη Μαρία Φαραντούρη. Επίσης φυσικά ο Γιώργος Νταλάρας, που τον αποκαλώ δάσκαλο.
Αισθάνεσαι ότι εσύ και η Τάνια για λίγες ημέρες θα είστε πρέσβειρες της ελληνικής μουσικής, ίσως και συνολικά του πολιτισμού μας στην Κίνα;
Η συναυλία αυτή είναι η πραγματοποίηση μιας επιθυμίας του ίδιου του συνθέτη πριν πεθάνει, δεν είναι μια συναυλία στη μνήμη του. Η επιλογή των τραγουδιών έγινε κυρίως με βάση αυτά που είπαμε τότε και όχι του να καλυφθεί το σύνολο του πολυσχιδούς έργου του. Το συγκινητικό, ωστόσο, είναι ότι η κινεζική πλευρά μάς αγκάλιασε αμέσως και εργάστηκαν και αυτοί πολύ για να φτάσουμε στην πραγματοποίηση της συναυλίας. Το σίγουρο είναι ότι όλοι και όλες μαζί, διοργανώτριες, μουσικοί και τεχνικοί, είμαστε πρέσβεις της ομαδικότητας και της ελπίδας και ότι κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες, κυρίως χρηματοδότησης που εδώ στην Ελλάδα κωλυσιεργεί, ακόμα δίνουμε τα χέρια μας.
Εκτός από τη συναυλία και ότι θα γνωρίσεις έναν άλλο λαό και πολιτισμό, πιστεύεις ότι αυτό το ταξίδι θα εμπλουτίσει και τον μουσικό κόσμο σου; Περιμένεις να πάρεις πράγματα από την κινεζική μουσική ή αυτό δεν σε αφορά καθόλου;
Την προηγούμενη εβδομάδα ήμουν για θεατρικές παραστάσεις στο Βερολίνο. Προσπαθώ να μην έχω προσδοκίες και αφήνω το φετινό καλοκαίρι να μου διδάξει ό,τι πρέπει να μάθω.
Με αφορμή την Τάνια Τσανακλίδου, θα σε ρωτήσω με ποιον-α που δεν έχεις συνεργαστεί μέχρι τώρα θα ήθελες να συμβεί αυτό στο μέλλον;
Με όποιον και όποια θα συγχρονιστώ και θα συντονιστώ, και η συνεργασία θα είναι κοινό αίτημά μας.
Υπάρχουν νέα δικά σου τραγούδια; Πρόκειται να τα ακούσουμε σύντομα;
Ετοιμάζω τον επόμενο δίσκο που έχει τίτλο «Ο τελευταίος αναλογικός άνθρωπος». Ήδη κυκλοφόρησε το πρώτο single, το «Καλοκαιρινό», και προχωρούμε στα επόμενα.
Και τα σχέδιά σου για το καλοκαίρι, όταν επιστρέψεις από την Κίνα, ίσως και για το υπόλοιπο της χρονιάς;
Την παράσταση της Κίνας θα την παρουσιάσουμε στα Χανιά και στο Ηράκλειο αντίστοιχα στις 1 και 2 Σεπτεμβρίου. Θέλω να συνεχίσω τις προσωπικές συναυλίες μου που διέκοψα μετά από εκείνη στην Τεχνόπολη, καθώς και να κάνω κάποιες με το αφιέρωμά μου στον Θάνο Μικρούτσικο. Συνεχίζω επίσης τα σεμινάριά μου στο Μουσείο Γουλανδρή και στο Μουσείο «Μαρία Κάλλας». Τέλος, έχουν ανοίξει κάποιες πόρτες για επικείμενες συναυλίες στο εξωτερικό… Φύσα, αέρα, στα πανιά μου!
Ολα δείχνουν ότι ο άνεμος για τη Μαρία Παπαγεωργίου θα συνεχίσει να είναι ούριος, όπως άλλωστε είναι εδώ και αρκετά χρόνια.
