Ο Γιώργος Πατεράκης είναι μια μοναδική περίπτωση μουσικού. Έπειτα από μια μακρόχρονη διαδρομή καταξιωμένου -όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό- σολίστ του πιάνου, άρχισε να γράφει τραγούδια. Τραγούδια με μια εντελώς προσωπική μουσική γραφή και απροσδόκητη, κάποτε ακόμα και προκλητική στιχουργική θεματολογία, με βασικό εκφραστικό όχημα τη μεικτή χορωδία που ίδρυσε και διευθύνει, τη String Theory. Ένας άνθρωπος που ξέρει να ενώνει ακόμα και τις εσωτερικές αντιφάσεις του σε μια στέρεα δομημένη σύνθεση, ένας αληθινός εστέτ με λαϊκή ψυχή και συνείδηση. Λίγες εβδομάδες πριν από τις δύο συναυλίες του στο Μέγαρο Μουσικής για τα δέκατα «γενέθλια» της String Theory, μου μίλησε για τη θέση που πρέπει να έχει η μουσική στην κοινωνία, για τη δική του μουσική, την πολιτική, την ακατανίκητη δύναμη της ανοησίας αλλά και για τη γαλήνη και την ισορροπία μιας καλλιεργημένης και ορθολογικής ευφυΐας.
Ποιο είναι το αληθινό νόημα του τίτλου «Gravitational collapse» που φέρει ο πρόσφατος κύκλος συναυλιών; Συνδέεται μήπως με κάποιον τρόπο με το όνομα String Theory;
Τα ονόματα των συγκροτημάτων και οι τίτλοι των παραστάσεων είναι εντυπωσιακοί για να προσελκύουμε κόσμο, όπως ένα μαγαζί προσπαθεί να προσελκύσει πελάτες ώστε να συνεχίσει να λειτουργεί. Δεν μαρτυρούν όμως κατ’ ανάγκη και την ποιότητα του προϊόντος που προσφέρεται. Αυτό είναι «άλλου παπά ευαγγέλιο»…
Οταν σχημάτισες τη String Theory στην αρχή της διαδρομής σου ως δημιουργός τραγουδιών ήταν μια πράξη αντίστασης στο mainstream ή επειδή αισθανόσουν πως δεν «χωρούσες» σ’ αυτό;
Ηταν μια συνειδητή απόπειρα να προτείνω μια ελληνική μουσική πιο «τεχνική» και πιο πολύμορφη, που δεν περιοριζόταν μόνο στο μέτρο τεσσάρων τετάρτων, τρεις συγχορδίες και το αυτιστικό συναισθηματικό δίπολο «χαρά-λύπη». Ήθελα μια μουσική που να μην είναι απλοϊκή, όχι απλή, μη απλοϊκή λέω. Είναι κάπως πρόβλημα ότι ο Χατζιδάκις έχει πεθάνει πολλά χρόνια πριν και ο Μπαχ ακόμα περισσότερα (γέλια).
Τι θα έλεγες ότι εκφράζουν και εκπροσωπούν μουσικά, στιχουργικά και αισθητικά τα τραγούδια σου σε σχέση με τα υπόλοιπα;
Οπως προανέφερα, προσπαθώ να μην προτείνω μονοδιάστατες μουσικές διότι υποστηρίζω πως οι πιο καλοδουλεμένες και «φροντισμένες» φόρμες είναι πιο εκφραστικές και μπορούν να είναι φορείς πιο βαθιά πνευματικών και εσωτερικών διαδικασιών ακόμη κι αν είναι πιο απαιτητικές για τον ακροατή.
Ο τίτλος του τελευταίου δίσκου σου είναι «Δώδεκα τραγούδια για την ήπια αντιμετώπιση της αιωνιότητας, της ανοησίας και της φθοράς». Κατανοητό για την πρώτη και την τελευταία, αλλά με ποιον τρόπο μπορεί η ανοησία να είναι έστω και έμμεση πηγή έμπνευσης; Επίσης, ποια και τι είναι η «ήπια αντιμετώπιση» τόσο αυτής όσο και των υπολοίπων;
Η ανοησία είναι από τις κυρίαρχες παγκόσμιες δυνάμεις, καθορίζει τις μοίρες των ανθρώπων. Θα υπενθυμίσω ότι ηγέτης της διαχρονικής υπερδύναμης εκλέχθηκε ο Τραμπ! Στη χώρα μας εδώ και έξι χρόνια εκλέγουμε για πρωθυπουργό έναν ανόητο και κακοήθη καιροσκόπο. Εκτός αν πιστεύεις ότι η εκλογή τους οφείλεται στην ευφυΐα του κόσμου... Όσο για την «ήπια αντιμετώπιση», δεν είναι παρά η παρηγοριά. Πώς λέμε στην ιατρική «παρηγορητική θεραπεία»; Ε, αυτό. Μ’ αυτή την αφορμή δημιούργησα τη συλλογή των δώδεκα τραγουδιών.
Προτιμάς τις χορωδίες από τις σόλο φωνές και ποια είναι η γοητεία και τα πλεονεκτήματα της πολυφωνικής ερμηνείας για εσένα;
Οχι, δεν προτιμώ το ένα έναντι του άλλου. Όμως βρίσκω ότι είναι πολύ πιο δύσκολο τόσο να γραφτεί όσο και να παιχτεί πραγματικά ωραία μόνο μία μελωδική γραμμή παρά τέσσερις ταυτόχρονα. Η «γυμνή» μελωδική γραμμή χρειάζεται μια Φλέρυ Νταντωνάκη, έναν Hermann Prey ή έναν Dieskau για να είναι συγκλονιστική, πράγμα δύσκολο και σπάνιο. Στην πολυφωνία μπορείς να φτιάξεις πολύ σπουδαία πράγματα με πιο ευτελή υλικά. Μπορεί να φαίνεται αντιφατικό αλλά δεν είναι.
Πιστεύεις ότι το πνεύμα του Τραμπ σε έναν βαθμό ισχύει και επικρατεί και στην Ευρώπη;
Εννοείς την Ευρώπη του Μακρόν, της Λεπέν και του Όρμπαν και για μας εδώ του Μητσοτάκη, του Χρυσοχοΐδη και του άξεστου χουντικού Άδωνη; Αυτό είναι το νόημα της ερώτησης (γέλια);
Πέρα από αυτό, πώς βλέπεις τη θεσμική και ουσιαστική αντιμετώπιση της Ε.Ε. όχι μόνο σχετικά με τους δασμούς του Τραμπ αλλά και με τις θέσεις του για την «άμυνα» και όλες τις υπόλοιπες;
Δεν νομίζω πως οι άνθρωποι του Πολιτισμού πρέπει να επιχειρούμε αναλύσεις σύνθετων θεμάτων της διεθνούς πολιτικής μόνο και μόνο επειδή έχουμε δημόσιο λόγο. Θα απαντήσω μόνο ως πολιτικοποιημένος πολίτης, χωρίς να κάνω καμία ανάλυση. Βλέπω με τρόμο τους Ίλον Μασκ του κόσμου να βγαίνουν από τις σκιές και να διοικούν τις ανά την υφήλιο βιομηχανίες εφαρμόζοντας περικοπές. Όχι περικοπές των δικών τους κερδών και της δικής τους ζωής, αλλά των υπολοίπων, ημών των ηλιθίων και ανίσχυρων.
Πώς θα έκρινες επιγραμματικά τα έξι χρόνια της διακυβέρνησης Μητσοτάκη; Θεωρείς πιθανό να κερδίσει ακόμα μία εκλογική αναμέτρηση;
Δυο λέξεις μόνο: αναμενόμενη καταστροφή. Ναι, το θεωρώ πιθανό να επανεκλεγεί. Έχω ακλόνητη εμπιστοσύνη στη δυνατότητα χειραγώγησης και στην ηλιθιότητα των μαζών. Δεν υπάρχει αντίπαλο δέος και οι ιδεολογίες έχουν πεθάνει προ πολλού στην πολιτική. Είμαστε πια στην εποχή που ο κόσμος πείθεται με emojis και όχι με λόγια.
Και τι θα είχες να πεις για το πώς η ευρύτερη Αριστερά και τα προοδευτικά κόμματα τον αντιμετωπίζουν και τον αντιπολιτεύονται; Θα μπορούσαν να είναι πιο αποτελεσματικά;
Δεν τον αντιπολιτεύονται. Προσπαθούν να βρουν πού στέκονται μέσα σε μια κοινωνία η οποία τους γυρνά την πλάτη. Όσο για κάτι «παλαιοημερολογίτες» σαν κι εμένα, που έχουμε ξεμείνει σε απαρχαιωμένα ανθρωπιστικά ιδεώδη και κάτι τέτοια, ε, καταλαβαίνεις ότι οι Κασσελάκηδες (για να αναφέρω μόνο ένα όνομα) μας φαίνονται κακή κωμωδία, επιπέδου Σεφερλή.
Πιστεύεις ότι όχι ίσως η ιδεολογία πλέον αλλά η φιλοσοφία και η σκέψη της Αριστεράς εξακολουθούν να είναι επίκαιρα και σημαντικά στην εποχή μας, που τα γεωπολιτικά δεδομένα αλλάζουν με ραγδαία ταχύτητα;
Οι αρχές του ανθρωπισμού, με τις οποίες αρκετοί/ές από εμάς ζήσαμε και ζούμε, εκφράζονται είτε με την αριστερή είτε με την αναρχική ιδεολογία. Πάντως δεν έχουν καμία σχέση με τον κορπορατισμό, τον νεοφιλελευθερισμό και τα ανάλογα. Σε μια κοινωνία cyborgs, βέβαια, όλα αυτά είναι περιττά, όπως επίσης σε μια κοινωνία ακραιφνών καταναλωτών.
Η ομορφιά, της μουσικής και οποιαδήποτε άλλη, εκτός από αισθητική ικανοποίηση, μπορεί να προσφέρει και στιγμές ευτυχίας;
Τα σπουδαία ανθρώπινα επιτεύγματα σε οποιονδήποτε τομέα, στην επιστήμη, στον πολιτισμό αλλά και στη φιλοσοφία, είναι δυνατόν να προσφέρουν την εμπειρία της υπερβατικότητας και την απόλυτη συγκίνηση που προκαλεί η γνωριμία του ανθρώπου με το σύμπαν. Μια ανάλογη εμπειρία αλλάζει τη ζωή του ανθρώπου, που βλέπει πια τον κόσμο αλλιώς. Αλλά «ου παντός πλειν ες Κόρινθον»…
Ποια αίσθηση αποκόμισες από τις μέχρι τώρα συναυλίες «Gravitational collapse» στο Half Note Jazz Club και στο Baumstrasse και, αντίστοιχα, τι να περιμένει το κοινό που θα τις παρακολουθήσει στο Μέγαρο Μουσικής;
Είχα πολύ καιρό να απολαύσω μια συνεργασία με τόσο καλούς μουσικούς και τις ευχαριστήθηκα πάρα πολύ. Εννοώ το φωνητικό ensemble της Έλλης Κετεντζιάν, της Αντιγόνης Γκόγκη, του Χρήστου Χριστοδούλου, της Αθηναΐδας Μαρκαντώνη και του Νίκου Ταξιλτάρη, που συνεργάστηκα μαζί τους για πρώτη φορά. Με τον εξαίρετο τενόρο Χρήστο Κεχρή έχουμε ξαναπαίξει και δισκογραφήσει, οπότε ήξερα τι να περιμένω. Όσο για τις δύο επερχόμενες, στις 24 και 25 Μαΐου στο Μέγαρο Μουσικής, γιορτάζουμε τα δέκα χρόνια από την ίδρυση της χορωδίας String Theory. Είναι μια επετειακή συναυλία, στην οποία, εκτός από τη χορωδία, θα συμμετάσχουν οι προαναφερθέντες και οι προαναφερθείσες και ένα σύνολο μουσικής δωματίου.
Και τα σχέδιά σου για τη συνέχεια, ίσως και τα λίγο πιο μακροπρόθεσμα;
Να κάνω διακοπές μεγάλης διάρκειας το καλοκαίρι. Να γράψω καινούργια ωραία πράγματα για τους νέους συνεργάτες μου. Να μην με απασχολούν τόσο όσα με στενοχωρούν στον κόσμο. Να βλέπω πιο πολύ τους ανθρώπους που αγαπώ.
Μια πολύ διαφορετική μουσική από έναν άνθρωπο με εξίσου διαφορετική σκέψη και αντίληψη του κόσμου…
