Ο «αθεράπευτα αριστερός διανοούμενος» Ζαν-Πατρίκ Μανσέτ (1942-1995) υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της γαλλικής νουάρ λογοτεχνίας. Έγραψε έντεκα μαύρα, βίαια και στρατευμένα αστυνομικά μυθιστορήματα, κυρίως τη δεκαετία του 1970, και αναγνωρίζεται ως o επιφανέστερος Γάλλος συγγραφέας αυτής της περιόδου και εκ των ιδρυτών του νέου γαλλικού αστυνομικού μυθιστορήματος (neo-polar), που εισήγαγε τον έντονο πολιτικό και κοινωνικό προβληματισμό, στον απόηχο των γεγονότων του Μάη του ’68. Ο Μανσέτ πολιτικοποίησε ριζοσπαστικά το αστυνομικό μυθιστόρημα και το χαρακτήρισε προκλητικά, στις «Μαύρες σημειώσεις» του, ως «το μυθιστόρημα της βίαιης κοινωνικής παρέμβασης». Παράλληλα εξαπέλυσε σφοδρή ιδεολογική επίθεση στο κατεστημένο με ακραία αριστερό προσανατολισμό, επιφέροντας θεμελιώδεις αλλαγές στις συμβάσεις του είδους.
Πραγματικά πρόσωπα και γεγονότα
«Η υπόθεση Ν’ Γκούστρο», το παρθενικό μυθιστόρημα του Ζαν-Πατρίκ Μανσέτ, εκδόθηκε το 1971 στη θρυλική Serie Noire των εκδόσεων Gallimard και στην Ελλάδα για πρώτη φορά μόλις πριν από λίγες μέρες από τις εκδόσεις Άγρα. Βασίζεται στην ιστορία της απαγωγής του εξόριστου Μαροκινού πολιτικού Μπεν Μπαρκά στο Παρίσι τον Οκτώβριο του 1965, με τη συνέργεια των γαλλικών μυστικών υπηρεσιών, και πιθανότατα του βασανισμού και της δολοφονίας του από τον Μαροκινό υπουργό Εσωτερικών Μοχάμεντ Ουφκίρ. Η αναπόφευκτη δημοσιότητα που πήρε η υπόθεση ανάγκασε τον Σαρλ ντε Γκολ να προβεί σε εκκαθαρίσεις στις γαλλικές μυστικές υπηρεσίες και να ασκήσει διώξεις στον υπουργό Ουφκίρ και σε άλλους συνωμότες, διακόπτοντας τις διπλωματικές σχέσεις όταν το Μαρόκο αρνήθηκε να εκδώσει τους εμπλεκόμενους κατάσκοπους.
Τα επόμενα χρόνια από την απαγωγή του Μπεν Μπαρκά τριάντα επτά άνθρωποι που σχετίζονταν με την υπόθεση πέθαναν ή εξαφανίστηκαν κάτω από ύποπτες ή αδιευκρίνιστες συνθήκες. Ο πρώτος που χάθηκε -αναμφισβήτητα η πιο αμφιλεγόμενη μορφή στην όλη ιστορία- ήταν ένας απατεώνας ονόματι Ζορζ Φιγκόν, με ανάμειξη σε εταιρείες πολιτικής δημοσιογραφίας και διακίνησης κινηματογραφικών ταινιών. Οι συνωμότες της απαγωγής, με πρόφαση την ανάθεση της δημιουργίας ενός ντοκιμαντέρ με θέμα την αποαποικιοποίηση των χωρών της Αφρικής, τον χρησιμοποίησαν ως δόλωμα για να παγιδέψουν τον Μπεν Μπαρκά. Ο Φιγκόν τρεις μήνες μετά την απαγωγή βρέθηκε νεκρός από σφαίρα στο διαμέρισμά του στο Παρίσι. Ο θάνατός του χαρακτηρίστηκε επίσημα από τις Αρχές ως αυτοκτονία. Τις τελευταίες ώρες της ζωής του είχε προλάβει να ηχογραφήσει μια μαγνητοταινία σχετικά με τον ρόλο που άθελά του έπαιξε στην υπόθεση.
Ενας αντιήρωας του γαλλικού νουάρ
Η μαγνητοταινία, που δεν είδε ποτέ το φως της δημοσιότητας, ενέπνευσε τον Μανσέτ να παρουσιάσει το πορτρέτο του σεξιστή, εγωπαθούς, βίαιου και φιλάργυρου Ανρί Μπιτρόν -παραπέμπει σαφώς στον Ζορζ Φιγκόν-, ενός από τους πιο ενδιαφέροντες αντιήρωες του γαλλικού νουάρ, που είναι και το σπουδαιότερο επίτευγμα αυτού του μυθιστορήματος. Βγαλμένος από τη Ζώνη του Λυκόφωτος, όπως οι πρωταγωνιστές των βιβλίων του Τζιμ Τόμσον, με τη συναισθηματική απάθεια του Ζερφό στον «Ξένο» του Καμί και τα βάρβαρα ένστικτα του Φριντμάιερ στο «Το χιόνι ήταν βρόμικο» του Σιμενόν, θα αναλάβει σε πρώτο πρόσωπο την ανασκόπηση του έκλυτου βίου του, η οποία συνυφαίνεται με μια μυθιστορηματική εκδοχή των γεγονότων που ακολούθησαν την απαγωγή του Μπεν Μπαρκά επαναπροτείνοντας την πολύκροτη υπόθεση ως ένα έξυπνα αντεστραμμένο αστυνομικό μυθιστόρημα.
«Η υπόθεση Ν’ Γκούστρο» είναι ένα πρωτότυπο νουάρ, το μοναδικό του συγγραφέα που έχει μια έμμεση σχέση με πραγματικά πρόσωπα και γεγονότα. Οι σπασμωδικές εξάρσεις βίας και η κοφτή σαν «ξηρός πάγος» γραφή του Μανσέτ, αποφορτισμένη από λυρισμούς, προσδίδουν άγριο ρεαλισμό και ξέφρενο ρυθμό στην αφήγηση, ενώ η διάχυτη ατμόσφαιρα απαισιοδοξίας υποθάλπεται από την αδήριτη ανάγκη του συγγραφέα να εκφράσει, με υποβόσκουσα σαρκαστική διάθεση, την απογοήτευσή του για τον εκμαυλισμό της πολιτικής ζωής ως αποτέλεσμα των αποτυχημένων κοινωνικών αγώνων. Για τον Ζαν-Πατρίκ Μανσέτ οι αντιήρωες του μυθιστορήματός του, που ομοιάζουν με τους πρωταγωνιστές της απαγωγής και τους οποίους σκιαγραφεί με υπερβολές ως προς τον κυνισμό τους, την αλόγιστη χρήση βίας και την έλλειψη ηθικών και συναισθηματικών αναστολών, δεν είναι παρά τα είδωλα μιας δηλητηριασμένης κοινωνίας από την τοξικότητα της αποικιοκρατίας στη Γαλλία της δεκαετίας του ’60. Γιατί, όπως είχε πει ο ανατρεπτικός συγγραφέας πριν από περίπου μισό αιώνα: «Είμαστε κάποιοι, πιθανόν πολλοί, που παραμένουμε σταθεροί στο περίφημο σλόγκαν “Το αστυνομικό μυθιστόρημα είναι ο καθρέφτης της εποχής του”».
Info
Jean-Patrick Manchette
«Η υπόθεση Ν’ Γκούστρο»
Εκδόσεις Άγρα
Σελίδες: 280
Τιμή: 12,15 ευρώ
