Η ταινία της Άνα Χιντς με τίτλο «Η αδελφότητα της καπνιστής σάουνας» («Smoke sauna sisterhood»), που κέρδισε το βραβείο Σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ του Σάντανς και αποτελεί επίσημη πρόταση για το Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας, παρατηρεί γυναίκες διαφορετικών ηλικιών και προσωπικοτήτων να μοιράζονται τις πιο προσωπικές τους εμπειρίες και τα πιο κρυφά μυστικά τους στο σκοτάδι μιας σάουνας μέσα στη φύση. Μιλήσαμε με τη σκηνοθέτρια από την Εσθονία για το πώς προσέγγισε αυτές τις γυναίκες και πώς τις έδειξε να μιλούν, να γελούν, να δακρύζουν και τελικά να απελευθερώνονται. Η ταινία κυκλοφορεί από αύριο (9 Νοεμβρίου) στους κινηματογράφους από τη Filmtrade.
Διαβάζω ότι ο σχεδιασμός της ταινίας κράτησε επτά χρόνια. Γιατί χρειαστήκατε τόσον καιρό;
Κυρίως γιατί δεν είχαμε ιδέα για το τι θα λεγόταν μέσα στη σάουνα ούτε για το τι θέλαμε συγκεκριμένα να πούμε. Ήταν μια συνολική βουτιά στο άγνωστο. Ξεκινήσαμε να δουλεύουμε την ταινία το 2015, και τότε πολλές γυναίκες ήταν διστακτικές να εμφανιστούν στην οθόνη. Λίγο μετά συνέβη το κίνημα του MeToo κι από εκείνη τη φάση πολλές ήταν αυτές που άλλαξαν γνώμη και άρχισαν να επικοινωνούν ξανά μαζί μου. Επίσης, η χρηματοδότηση ήταν πολύ δύσκολη υπόθεση, κυρίως γιατί ήταν δύσκολο να περιγράψω τον στόχο της ταινίας. Οι περισσότερες από αυτές τις γυναίκες έχουν υποστεί σοβαρές επιθέσεις και σωματική βία. Όταν τελικά κέρδισα το βραβείο Σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ του Σάντανς, το σκεπτικό της επιτροπής για τη βράβευση επισήμανε όλα εκείνα τα σημεία για τα οποία οι παραγωγοί είχαν εκφράσει αρχικά αντιρρήσεις: το τοπίο απομόνωσης, τις τραυματικές εξομολογήσεις κ.τ.λ.
Τι είναι αυτό που κάνει τη σάουνα ένα ιερό μέρος, που θεραπεύει το τραύμα και την ντροπή; Είναι η γύμνια του σώματος;
Από τη μία είναι η ατμόσφαιρα του μέρους. Άλλωστε, μιλάμε για μια ξύλινη κατασκευή στο δάσος, χωρίς ηλεκτρισμό. Σαν μια οικουμενική μήτρα στην καρδιά της φύσης. Υπάρχει και η πολιτιστική του πλευρά. Για αιώνες, από την προχριστιανική περίοδο, αυτό ήταν το μέρος που οι γυναίκες έρχονταν για να γεννήσουν και οι χήρες έρχονταν για να πλύνουν τους νεκρούς πριν τους θάψουν. Επομένως, το να είσαι γυμνός σε ένα τέτοιο μέρος δεν σημαίνει ότι δεν έχεις τα ρούχα σου, αλλά ότι δεν κουβαλάς μαζί σου τους κοινωνικούς σου ρόλους. Είναι μια άλλου είδους γύμνια, δεν εμπεριέχει τίποτα αισθησιακό. Είναι μια πλήρης ελευθερία κι εκεί έχεις τη δυνατότητα να αναγεννηθείς.
Πως ήταν να χειρίζεστε την κάμερα και τα μικρόφωνα σε τόσο δυσμενείς για γύρισμα συνθήκες;
Επειδή δεν υπήρχε σενάριο και δεν μπορούσαμε να ξέρουμε τι θα ειπωθεί, έπρεπε να είμαστε έτοιμοι να καταγράψουμε τις εξομολογήσεις ανά πάσα στιγμή. Μερικές φορές οι πιο προσωπικές ιστορίες ξεκινούσαν να λέγονται έπειτα από τέσσερις ώρες. Έπρεπε να είμαστε έτοιμοι, χωρίς προσδοκίες και χωρίς να είμαστε παρεμβατικοί με την παρουσία μας. Είχαμε ειδικά γάντια και προσέχαμε να μην καεί ο εξοπλισμός αλλά και να μην νιώσει δυσφορία κανένας από το ολιγομελές μας συνεργείο.
Το υγρό στοιχείο, σε κάθε του μορφή, ως πάγος, ως ατμός ή ως νερό, είναι πολύ σημαντικό στο φιλμ.
Πράγματι. Αυτό ξεκινά από κάποιες αφηγήσεις της γενιάς της προγιαγιάς μου, που θεωρούσε ότι τα ψυχολογικά μας τραύματα είναι κάτι σαν παγωμένο νερό μέσα στο σώμα μας. Και η θεραπεία λιώνει τον πάγο και κάνει το νερό να ξανακυλάει μέσα μας.
Γιατί ξεκινάτε την ταινία με την εικόνα του μωρού να θηλάζει;
Είναι μια εικόνα που είδα σε ένα πολύ ζωηρό όνειρο που είχα κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων. Όμως η πρώτη εικόνα της ταινίας είναι το απόλυτο σκοτάδι. Το απόλυτο μαύρο το οποίο καλούμαστε να διαβούμε, γιατί μετά ακολουθεί η γέννηση, η αρχή της ζωής, όπου όλα είναι πιθανά.
Τι θα θέλατε ένας άνδρας θεατής να αποκομίσει από αυτή την ταινία;
Πολλοί άνδρες που είδαν την ταινία μου είπαν τις εντυπώσεις τους και οι περισσότεροι συμφωνούσαν σε ένα πράγμα: ότι αν και οι ίδιοι πάνε σε αντίστοιχα μέρη, καταλήγουν να συζητούν ως επί το πλείστον για ανοησίες. Και ύστερα από αυτή την ταινία αναρωτιούνται γιατί αναλώνονται σε ασημαντότητες αντί να μιλούν από καρδιάς και να μοιράζονται τα σημαντικά και όσα έχουν νόημα. Τους απαντώ ότι πρέπει να αντιμετωπίσουν τη δική τους ευαλωτότητα και να πετάξουν τις κοινωνικές τους μάσκες. Επίσης, πολλοί άνδρες που είδαν την ταινία μου είπαν πως ήρθαν σε επαφή με μια πρωτόγνωρη απεικόνιση της γυναικείας σάρκας. Πολλές φορές ξεχνάμε το πόσο έχει κανονικοποιηθεί η αισθησιακή απεικόνιση του γυμνού γυναικείου σώματος και αυτή η προσέγγιση ήταν απρόσμενη για τα μάτια τους. Το πρόβλημα της πατριαρχίας επεκτείνεται πέρα από τα φύλα. Η πατριαρχία είναι μια νοοτροπία από την οποία υποφέρουν και πολλοί άνδρες, που καλούνται να φανούν ατρόμητοι και δίχως αδυναμίες. Εύχομαι αυτή η ταινία να βοηθήσει λίγο κάποιους ανθρώπους να καταλάβουν ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε να έρθουμε σε επαφή με τις αδυναμίες μας και με την ευάλωτη πλευρά του εαυτού μας.
