Η πρώτη εκθεσιακή παρουσίαση στη χώρα μας εν είδει αφιερώματος στον Ιάννη Ξενάκη της διασποράς και της πρωτοπορίας, έναν σπουδαίο στοχαστή και δημιουργό που έδωσε το «παρών» όταν το απαίτησε η ιστορική στιγμή αλλά και αλλεπάλληλες μάχες για την Τέχνη, τον στοχασμό, τη γνώση και τη μετάδοσή της, ανοίγει σήμερα στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ), με τις δύο εκθέσεις «Ηχητικές Οδύσσειες» και «Ο Ξενάκης και η Ελλάδα» να ισομοιράζονται στο ισόγειο και στον τρίτο όροφο του μουσείου. Στη σκιά του μεγάλου αυτού δημιουργού έδιναν χθες τη δική τους μάχη οι εργαζόμενοι του ΕΜΣΤ, όταν εκπλήσσοντας το δημοσιογραφικό ακροατήριο παρενέβησαν πριν ξεκινήσει η προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου, προκειμένου να τύχουν ώτων ακουόντων για το μεγάλο ζήτημα που τους ταλαιπωρεί καιρό τώρα. «Αγώνας διαρκείας για Συλλογική Σύμβαση Εργασίας» έγραφε το πανό που άνοιξαν στο αμφιθέατρο του ΕΜΣΤ, ενώ μοίρασαν στους δημοσιογράφους την ανακοίνωσή τους για να εισπράξουν και κάποια χειροκροτήματα.
Η υπογραφή νέας ΣΣΕ βρίσκεται στο επίκεντρο της διεκδίκησης του Σωματείου Εργαζομένων του ΕΜΣΤ. Κι αν η διευθύντρια του μουσείου Κατερίνα Γρέγου έσπευσε να κατευνάσει τους εργαζόμενους, λέγοντας ότι «η ΣΣΕ βρίσκεται στο τελικό στάδιο επεξεργασίας της και οδεύει προς υπογραφή. Περιμένουμε το Δ.Σ. να μας την επιστρέψει από μέρα σε μέρα», ο πρόεδρος του σωματείου Κώστας Σβόλης ήταν κατηγορηματικός όταν μας έλεγε ότι «αν δεν μας ικανοποιεί το τελικό κείμενο, θα συνεχίσουμε τις κινητοποιήσεις μας». Εξηγώντας όλες τις παραμέτρους, ο Κ. Σβόλης μας είπε χαρακτηριστικά: «Μας έκαναν αντιπρόταση για νέα ΣΣΕ, από την οποία όμως αφαιρούν τη διαβούλευση για τον εσωτερικό κανονισμό λειτουργίας και τον κανονισμό εργασίας, καταργούν την πρόβλεψη για υπηρεσιακό συμβούλιο και αξιοκρατική διαδικασία για τις κρίσεις των εργαζομένων, μειώνουν κάποιες από τις παροχές σε είδος που διεκδικούμε σε μια εποχή που ο πληθωρισμός μειώνει διαρκώς τα εισοδήματά μας, καθώς και την πρόβλεψη για μετενέργεια της ΣΣΕ, δηλαδή με το που λήγει η παλιά σύμβαση, να είναι σε ισχύ μέχρι την υπογραφή της καινούργιας. Επίσης, δεν υπάρχει αναφορά στην Επιτροπή Υγιεινής και Ασφάλειας Εργασίας που προβλέπει ο νόμος». Ο Κ. Σβόλης επιμένει ότι «αν δεν προβλεφθούν όλα αυτά, το σωματείο δεν μπορεί να υπογράψει μία ΣΣΕ η οποία πηγαίνει πίσω και από τα κεκτημένα της προηγούμενης».
Με την αποχώρηση των δεκάδων εργαζομένων, ο λόγος πια επικεντρώθηκε στον Ξενάκη, με την κόρη του Μάχη και τη διευθύντρια του ΕΜΣΤ να εξηγούν πώς ένα ρηξικέλευθο πνεύμα διαχέεται σε ένα εικαστικό σύμπαν. Η Μ. Ξενάκη εξήγησε ότι, μεταξύ άλλων, εκτίθενται «προσωπικά αντικείμενα, έγγραφα και χαρτιά από το ατελιέ» του σπουδαίου συνθέτη, στοχαστή, αρχιτέκτονα, μαθηματικού, θεωρητικού της μουσικής. «Η ιδέα της έκθεσης ξεκίνησε από τον θάνατο της μητέρα μου το 2018, όταν ξεκαθάρισα πολλά πράγματά τους και βρήκα πολλά επίσημα έγγραφα». Εξήγησε ότι «κάποια ανέφεραν ότι ο Ξενάκης γεννήθηκε το 1921 και άλλα το 1922. Βρήκα δυο διαβατήριά του που είχαν εκδοθεί στη Ρουμανία όπου γεννήθηκε από Έλληνες γονείς. Στο ένα που εκδόθηκε όταν ήταν παιδάκι υπάρχει ημερομηνία γέννησης το 1921, στο άλλο το 1922. Οι περισσότερες αναφορές λένε για το 1922, κι ο ίδιος το έλεγε, όχι από κοκεταρία». Η ίδια θεώρησε ότι έπρεπε να κάνει κάτι για την επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννηση του πατέρα της, μοιράστηκε την ιδέα με τον Ρολάν Μπερ, διευθυντή της Musique-Philharmonie de Paris, και ξεκίνησαν οι προετοιμασίες. Η έκθεση έχει ήδη παρουσιαστεί στο Παρίσι, αλλά και στο Μουσείο του Ιδρύματος «Καλούστ Γκιουλμπεκιάν» στη Λισσαβώνα, που διατηρούσε στενή σχέση ο Ξενάκης.
Στην έκθεση «Ηχητικές Οδύσσειες» προστέθηκε μια βιτρίνα που αφορά τη σχέση της μητέρας της, της γνωστής συγγραφέως Φρανσουάζ Ξενάκη, με τον πατέρα της. «Ήταν 50 χρόνια μαζί κι είχαν και πνευματική σχέση μεταξύ τους. Η μητέρα μου έγραψε πολλά βιβλία για τον πόλεμο και ο πατέρας μου ενσωμάτωσε στοιχεία από τα βιβλία της στο έργο του» είπε, εξηγώντας ότι «ήθελα να φανεί ότι είναι μια σχέση ισότιμη και ουσιαστική και στον καλλιτεχνικό τομέα, κι ότι εκείνη ήταν παρούσα στο έργο του και στη ζωή του».
Η Μ. Ξενάκη μίλησε για τη διάδραση της ομηρικής σκέψης στον Ξενάκη. «Ο πατέρας μου πάντα προσέτρεχε στην ομηρική σκέψη, όπου υπάρχει αυτή η σύνδεση του κόσμου των ζωντανών με των νεκρών». Όσο για τη δική της σχέση με τον πατέρα της, εξομολογήθηκε ότι «πριν από κάθε σπουδαία έκθεση ή κάποια μεγάλη συναυλία με έργα του, που συνεργάζομαι και επιμελούμαι, έρχεται πάντα στον ύπνο μου και μου λέει συνήθως δύο πράγματα. Είτε ότι πρέπει να ασχολούμαι με τη ζωγραφική μου, με το δικό μου έργο και όχι με εκείνον, πράγμα πολύ συνεπές στη στάση που κράτησε στη ζωή του, είτε μου δίνει συμβουλές. Τώρα περιμένω να μου πει ότι του άρεσε πάρα πολύ και ότι είναι ενθουσιασμένος μ’ αυτή την έκθεση».
«Το αφιέρωμα στον μεγάλο συνθέτη και στοχαστή Ξενάκη είναι κάτι που θα ’πρεπε να έχει γίνει χρόνια τώρα» είπε η Κατερίνα Γρέγου, προσθέτοντας ότι «δεν μπορώ να φανταστώ πιο κατάλληλο χώρο από το ΕΜΣΤ για να αποτίσει φόρο τιμής στον, ίσως, πιο ανήσυχο Έλληνα καλλιτέχνη, που η χώρα του τον κατέτρεξε και ίσως δεν τον αναγνώρισε στο μέγεθος που του αναλογούσε όταν ήταν στη ζωή». Άλλωστε, «ένας από τους ιδρυτικούς σκοπούς του ΕΜΣΤ είναι η προώθηση και η ανάδειξη της πειραματικής τέχνης» είπε, για να υπογραμμίσει ότι «ο Ξενάκης ήταν δίχως αμφιβολία ένας από τους πιο πειραματικούς καλλιτέχνες του 20ού αιώνα, ενώ η δουλειά του ήταν προάγγελος όχι μόνο της ηλεκτρονικής και βιομηχανικής μουσικής και της διεπιστημονικής τέχνης που κυριαρχεί στον 21ο αιώνα. Σήμερα ο Ξενάκης είναι σημείο αναφοράς για τους νέους ηλεκτρονικούς μουσικούς και όχι μόνο».
Η διευθύντρια του ΕΜΣΤ έκανε παράλληλα μια σύντομη αναδρομή στον ένα χρόνο πλήρους λειτουργίας του μουσείου, αναφέροντας ότι αυτό το διάστημα έχουν πραγματοποιηθεί 18 εκθέσεις, 38 δημόσιες δράσεις, 14 εκδόσεις και πολλά εκπαιδευτικά προγράμματα, ότι επανασχεδιάστηκαν και ανακατασκευάστηκαν οι εκθεσιακοί χώροι στο επίπεδο -1 και 3, ενσωματώθηκαν 186 έργα στη συλλογή του μουσείου και εκατοντάδες νέα βιβλία στη βιβλιοθήκη. Έκανε λόγο, τέλος, για σημαντικά προγράμματα που θα υλοποιηθούν από το Ταμείο Ανάκαμψης, από το οποίο εγκρίθηκαν 1,6 εκατ. ευρώ για την προώθηση, την ενίσχυση και την εξαγωγή της σύγχρονης τέχνης.
