Μία από τις πιο συγκινητικές ταινίες για το δράμα των προσφύγων που διαμένουν σε ξένη χώρα είναι το συγκλονιστικό «The visitor» (2007). Η ταινία αφηγείται την ιστορία ενός χήρου καθηγητή που επιστρέφει στο διαμέρισμά του στο Μανχάταν για να βρει μέσα ένα ζευγάρι από τη Συρία. Αφού αποφασίζει να μην τους διώξει, στο διάστημα που ακολουθεί θα αναπτύξουν μια φιλία που θα κοπεί βίαια από μια ξαφνική απέλαση. Οι φίλοι τού ανεξάρτητου σινεμά μπορούν να αναζητήσουν και το σπαραξικάρδιο «House of sand and fog» (2003), που περιγράφει στωικά τις δυσκολίες προσαρμογής μιας συντηρητικής οικογένειας από το Ιράν στα προάστια της Αμερικής και τον αγώνα των μελών της να βρουν ένα σπίτι για να ζήσουν. Αξίζει να σημειωθούν και δύο γαλλικές δημιουργίες που έχουν αποτυπώσει με ευαισθησία τον προσφυγικό αγώνα. Από τη μία το «Dheepan» (2015), όπου ένας πρόσφυγας από τη Σρι Λάνκα καταλήγει να εργάζεται ως επιστάτης στο Παρίσι, και από την άλλη το «Welcome» (2017), σχετικά με ένα ανήλικο αγόρι από το Ιράκ που ξεκινάει ένα αβέβαιο ταξίδι, αλλά όταν θα φτάσει στο Καλαί, θα αναγκαστεί να κολυμπήσει χιλιόμετρα ενώ δεν ξέρει κολύμπι. Φέτος κυκλοφορεί και η ταινία του Άμπε Χασάν με τίτλο «Έξοδος», πάνω στην ιστορία ενός λαθρέμπορου που προσπαθεί να σώσει ένα 12χρονο κορίτσι από τη Συρία.
Το πολιτικοποιημένο animation
Αριστουργηματικό θεωρείται το ασπρόμαυρο animation «Persepolis», που μιλάει για ένα νεαρό κορίτσι που βιώνει την ιρανική επανάσταση. Η θρησκευτική καταπίεση και η έμφυλη βία κυριαρχούν σε μια ιστορία ενηλικίωσης που αποτυπώνει την κοινωνική αναταραχή που ωθεί το κορίτσι στη μετανάστευση. Για να γλιτώσει από την καταπίεση στο Ιράν, το κορίτσι θα πάει στην Αυστρία, όπου θα αντιμετωπίζεται σαν εκπρόσωπος του καθεστώτος του Χομεϊνί. Εξίσου εντυπωσιακό στον σχεδιασμό και συγκινητικό σε ιδέες είναι το «Flee» (2021), το ντοκιμαντέρ που αφηγείται την ιστορία ενός πρόσφυγα από το Αφγανιστάν, ο οποίος θα καταφέρει να φτάσει στη Δανία με σκοπό να παντρευτεί τον σύντροφό του.
Οι μεγάλοι δημιουργοί
Ισως στην πιο ανθρώπινη στιγμή του, ο Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ με την ταινία «Ο φόβος τρώει τα σωθικά» μίλησε όπως κανείς άλλος για την αποδοχή, τη μετανάστευση και τον κοινωνικό αποκλεισμό μέσα από την ιστορία ενός Αλγερινού που παντρεύεται μια μεγαλύτερη σε ηλικία Γερμανίδα, κάτι που προκαλεί το μένος της τοπικής κοινωνίας. Εξίσου ισχυρό ήταν το φιλμ του Κεν Λόουτς με τίτλο «Ένα τρυφερό φιλί» («Ae fond kiss»), όπου ένας Πακιστανός μετανάστης συνάπτει παράνομο δεσμό με μια Ιρλανδέζα καθηγήτρια, κάτι που θα προκαλέσει τα ήθη της κοινότητας και την Εκκλησία, που δεν επιτρέπει σχέσεις με αλλόθρησκους. Το 2009 ο Κώστας Γαβράς υπέγραψε την ταινία «Παράδεισος στη Δύση», στην οποία ξεδιπλώνει την οδύσσεια ενός μετανάστη που ονειρεύεται να φτάσει στο Παρίσι. Πρόκειται για μια προσωπική ταινία του σκηνοθέτη, που αντλεί από το βωβό σινεμά, με το ακανθώδες ταξίδι τού μετανάστη προς τη Γαλλία να αποκτά υπαρξιακές διαστάσεις. Δεν πρέπει να λησμονήσουμε το «Λιβάδι που δακρύζει», την ελεγειακή ματιά του Θόδωρου Αγγελόπουλου στη φυγή μιας ελληνικής παροικίας από την Οδησσό, αλλά και τις «Νύφες» του Παντελή Βούλγαρη, με θέμα το ταξίδι 700 γυναικών από την Κωνσταντινούπολη προς τη Νέα Υόρκη, όπου θα συναντήσουν τους άνδρες που πρόκειται να παντρευτούν.
Η υπόσχεση της μαμάς Αμερικής
Εξαιρετικά φροντισμένο και διακριτικό είναι το διδακτικό δράμα «Brooklyn» (2015), που αφηγείται την ιστορία μιας νεαρής Ιρλανδής που ταξιδεύει στη Νέα Υόρκη στη δεκαετία του ’50. Εξίσου καθαρόαιμο μελόδραμα είναι και το «The immigrant», που σκηνοθέτησε ο Τζέιμς Γκρέι με πρωταγωνίστρια τη Μαριόν Κοτιγιάρ στον ρόλο της μίας από τις δύο Πολωνές αδελφές που αναζήτησαν μάταια το αμερικανικό όνειρο, καθώς στο Μανχάταν τους περίμεναν άθλιες συνθήκες, ενώ η ίδια θα πέσει θύμα εκμετάλλευσης. Φυσικά ο Γκρέι άντλησε έμπνευση από τα κλασικά δράματα του Χόλιγουντ, όπως το «America, America» του 1963, με την αξέχαστη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι. Σ’ αυτό ο Καζάν αφηγείται την ιστορία ενός Έλληνα της Μικρασίας που βιώνει την καταπίεση που ασκούν οι Τούρκοι στην ελληνική και στην αρμενική μειονότητα. Ο ήρωας θα φτάσει με ένα γαϊδουράκι στην Κωνσταντινούπολη και από κει θα κυνηγήσει με κάθε τρόπο τη μετανάστευσή του στις ΗΠΑ για ένα καλύτερο αύριο. Το μεγαλείο της ταινίας του Καζάν αντανακλάται και στα φλας μπακ του δεύτερου μέρους του «Νονού» (1974), όταν ο μικρός Κορλεόνε από τη Σικελία φτάνει στη Νέα Υόρκη για να φτιάξει την οικογενειακή αυτοκρατορία του εγκλήματος. Εξίσου εντυπωσιακό είναι και το επικό φιλμ «Οι μετανάστες», το τρίωρο σουηδικό έπος που σκηνοθέτησε ο Γιαν Τροέλ το 1971, το οποίο αφηγείται με αρχοντιά την ιστορία μιας αγροτικής οικογένειας που θα ξεκινήσει το δύσκολο ταξίδι της στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Οι γλυκόπικρες κομεντί
Υπάρχουν και ιστορίες μετανάστευσης που ανήκουν στο είδος της κομεντί. Ιδανικό παράδειγμα, η «Πράσινη κάρτα» (1990) του Αυστραλού Πίτερ Γουάιρ, με τον Ζεράρ Ντεπαρτιέ και την Άντι ΜακΝτάουελ στους ρόλους ενός Γάλλου και μιας Αμερικανίδας που κάνουν μια συμφωνία γάμου ώστε να αποκτηθεί η άδεια παραμονής στη χώρα. Επίσης, αξίζει να θυμηθούμε το ξεχασμένο «Από τη Μόσχα στο σούπερ μάρκετ» του 1984, όπου ο Ρόμπιν Γουίλιαμς υποδυόταν έναν Ρώσο σαξοφωνίστα που το έσκασε από ένα τσίρκο και κρύφτηκε σε ένα πολυκατάστημα στη Νέα Υόρκη. Τέλος, άξιο λόγου είναι και το «Terminal» του Στίβεν Σπίλμπεργκ, με ήρωα έναν φουκαρά που εγκλωβίστηκε στο Αεροδρόμιο JFK όταν η χώρα του καταστράφηκε ολοσχερώς. Φυσικά, το νήμα με κινηματογραφικές ιστορίες φτωχών ανθρώπων που φτάνουν πλανεμένοι στην αμερικανική αγκαλιά ξεκινάει από το «The immigrant» (1917), φυσικά με τον Τσάρλι Τσάπλιν.
