Συναντηθήκαμε με τον Χρήστο Στέργιογλου κάπου στο Γκάζι, πριν ακόμα η πόλη αποκτήσει τους χαρακτηριστικούς της θορύβους. Σε ένα παγκάκι, υπό το soundtrack των φωτογραφικών ήχων του Παύλου Παρασκευά, η κουβέντα μας ξεκίνησε φυσικά από το νέο του θεατρικό βήμα στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου στο έργο «Το ρόδο είναι ρόδο» της Κατερίνας Λούβαρη Φασόη σε σκηνοθεσία Παντελή Δεντάκη, που κάνει πρεμιέρα στην Πειραιώς 260 στις 30 Ιουνίου. Ο Χρήστος Στέργιογλου θα υποδυθεί τη Διονυσία, που στην πραγματικότητα είναι η ιστορία της Δήμητρας της Λέσβου. Μια παράσταση που θα αφηγηθεί τη ζωή της, χωρίς να αποφύγει και το τραγικό τέλος της. Και μια τέτοια παράσταση γέννησε σχεδόν ολόκληρη την κουβέντα μας. Ανάμεσα στις πρόβες και έχοντας ήδη βουτήξει βαθιά στην ηρωίδα που θα ενσαρκώσει, ο Χρήστος Στέργιογλου μας μίλησε για την ανάγκη του τα πράγματα επιτέλους να αλλάξουν. Για την προσδοκία του επιτέλους η κοινωνία να απαγκιστρωθεί από τους συντηρητικούς ορισμούς περί «κανονικότητας» και οι άνθρωποι να ζήσουν όπως θέλουν. Ελεύθεροι. Φτάσαμε όμως και στον μεγάλο του έρωτα, τον κινηματογράφο, «αναγκάζοντάς τον» να επιστρέψει πίσω στην εποχή του «Κυνόδοντα» μόνο και μόνο για να επιστρέψει και πάλι στο τώρα. Σαφής, συγκεκριμένος και με μια αυθεντική καλλιτεχνική χαρτογράφηση, μας άφησε για λίγο να τον πλησιάσουμε και να τον γνωρίσουμε. Αυτός είναι ο Χρήστος Στέργιογλου.
Θα ενσαρκώσεις ένα υπαρκτό πρόσωπο, τη «Δήμητρα της Λέσβου». Σε είχε απασχολήσει και πριν αυτή η υπόθεση;
Φυσικά. Είναι κάποια μονοπάτια τα οποία δεν φαντάζεσαι ότι θα τα πατήσεις. Τώρα τα περπατάω. Ένας άνθρωπος που έχει αποφασίσει να ζήσει έτσι και καταλήγει να έχει πεθάνει μόνος του στην άσφαλτο. Είναι τραγικό. Δεν ξέρουμε αν έγινε έγκλημα, αλλά ήταν εγκληματική η αντιμετώπιση. Πιο αθώο πλάσμα δεν έχω συναντήσει στη ζωή μου. Ήταν αυθεντικό, και αυτό δυστυχώς ούτε εμείς μπορούμε να το δούμε σαν κανονικό. Εκεί είναι το θέμα. Τι θεωρούμε κανονικό και τι όχι. Η κοινωνία είναι πολύ μπερδεμένη.
Το κείμενο αυτό έχει την αγωνία να δικαιώσει την ηρωίδα;
Δικαιώνεται, όμως χωρίς να υπάρχει καμιά αγωνία να δικαιωθεί. Από το ίδιο το κείμενο, γιατί αντιμετωπίζουμε τη συμπεριφορά αυτού του πλάσματος ως απολύτως κανονική. Γίνονται βίαιες πράξεις στο σώμα της από νέα παιδιά, τα οποία δεν φταίνε κι αυτά. Έτσι έχουν μάθει. Να το αντιλαμβάνονται σαν τέρας. Και το αντιμετωπίζουν σαν τέρας, σαν πράμα. Ούτε καν σαν ζώο. Ούτε να το ακουμπήσουν θέλουν. Δυστυχώς ένα πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων έτσι αντιμετωπίζει αυτά τα πλάσματα. Λέω «πλάσμα» γιατί δεν γνωρίζω τους όρους της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας και δεν θέλω να πω άντρας ή γυναίκα. Νομίζω έτσι δεν θίγω κανέναν, οπότε έτσι αποφάσισα να προσφωνώ εγώ αυτόν τον χαρακτήρα που πάω να κάνω.
Πιστεύεις πως έχουν γίνει κάποια βήματα σε επίπεδο δικαιωμάτων;
Φυσικά, και έχουν γίνει και πολλές παραστάσεις τελευταία και πάει ο κόσμος. Η Τέχνη αγκαλιάζει αυτές τις ιστορίες, ασχολείται, τις φωτίζει.
Ενώ στην Τέχνη συμβαίνει αυτό, ζούμε γυναικοκτονίες, ομοφοβικές επιθέσεις. Πώς το εξηγείς αυτό;
Έχω την εντύπωση ότι υπάρχει κάτι στο DNA των παιδιών που μεγαλώνουν με πατριαρχικά πρότυπα. Μαθαίνουν ότι ο άντρας είναι ο κυρίαρχος, ο βαρύς, που διατάζει. Μαθαίνουν ότι η γυναίκα είναι κτήμα. Ο άντρας παραμένει άντρας με τη λάθος έννοια του όρου. Υπάρχει ακόμα η πεποίθηση «επειδή είμαι ο άντρας σου, έχω δικαίωμα να κάνω ό,τι θέλω στο σώμα σου χωρίς να σε ρωτήσω». Είναι το δικαίωμα του άντρα. Από εκεί ξεκινούν όλες οι επιθέσεις. Έχει δικαίωμα ο άντρας να σε σκοτώσει, γιατί είναι άντρας. Υπάρχουν άνθρωποι που δικαιολογούν αυτή τη συμπεριφορά. Οι αγώνες κάνουν πολύ καλό, γιατί σιγά-σιγά ερχόμαστε κοντά στις γυναικείες διεκδικήσεις. Όλα αυτά τα πλάσματα, τα οποία θεωρούμε διαφορετικά, αρχίζουν σιγά-σιγά να μην είναι διαφορετικά. Θέλει όμως πολύ χρόνο ακόμα όλο αυτό.
Κάποιοι λένε ότι η Πολιτεία πρέπει να νομοθετήσει προς αυτές τις κατευθύνσεις και κάποιοι λένε πως η κοινωνία δεν είναι έτοιμη. Για παράδειγμα, η προηγούμενη κυβέρνηση λέει πως δεν νομοθετεί για το ζήτημα της τεκνοθεσίας από ομόφυλα ζευγάρια γιατί η κοινωνία δεν είναι έτοιμη.
Δεν θα είναι ποτέ έτοιμη η κοινωνία αν δεν υπάρχουν νόμοι. Ακόμα δεν έχουν λυθεί βασικά ζητήματα. Δύο γυναίκες είναι μαζί, η μία γεννάει το παιδί και η άλλη δεν θεωρείται γονιός. Αν χωρίσουν, δεν θα μπορεί να βλέπει το παιδί της. Γιατί παιδί της είναι. Νομοθετήθηκε το σύμφωνο συμβίωσης και έτσι προσαρμόστηκε η κοινωνία. Πρέπει να βοηθήσει το κράτος την κοινωνία. Δεν ξέρω τι κυβερνήσεις θα έχουμε. Ελπίζω να μην πάνε σε συντηρητικά νερά για να ψηφιστούν. Όταν μια κυβέρνηση λέει ότι η κοινωνία δεν είναι έτοιμη, είναι αυτό που λέμε στα ελληνικά «excuses» (δικαιολογίες). Μάλλον δεν είναι και εκείνη έτοιμη τελικά. Ετοιμάζεται να μπει στη Βουλή ένα κόμμα που λέει πως αν αυνανίζεσαι, σκοτώνεις το παιδί σου. Κόσμος συντάσσεται με την ιδέα του φασισμού. Δυστυχώς το αυγό του φιδιού υπάρχει. Ρατσισμός υπάρχει. Πώς συμπεριφερόμαστε στους μετανάστες; Η Δήμητρα της Λέσβου κατηγορήθηκε ότι περιέθαλψε τους μετανάστες και ένας από τους λόγους που της επιτέθηκαν ήταν και αυτός. Λέει μια φράση στο κείμενο: «Οι άνθρωποι ψάχνουν μια καινούργια πατρίδα, μια δουλειά, ένα σπίτι να ζήσουν με αξιοπρέπεια και ειρήνη. Αυτά που έχασαν θα τα βρούνε κάποτε; Η ζωή τους ήταν σε μια σειρά, τώρα κατάντησαν έτσι όπως τους βλέπουμε. Να σκεφτείς ότι ίσως και εσύ να ήσουν στη θέση τους. Ίσως και εγώ, ποιος ξέρει;» Ο κόσμος είναι αδυσώπητα βάρβαρος. Δεν σκέφτεται ποτέ το αν ήμουν εγώ στη θέση αυτού που βασανίζω ή αν ήμουν εγώ στη θέση αυτού που χλευάζω ή αν ήμουν εγώ στη θέση αυτού που δεν βοηθάω, που τον θεωρώ σκουπίδι. Εγώ όταν το σκέφτομαι, αισθάνομαι άσχημα. Αυτή είναι η διαφορά.
Είσαι από τους ηθοποιούς που έχουν παίξει σε πολλές ταινίες στον κινηματογράφο. Γίνονται βήματα στον εγχώριο κινηματογράφο;
Καταρχάς αγαπάω τον κινηματογράφο. Είμαι ερωτευμένος. Έχει μεγαλύτερη δύναμη ο έρωτας. Υπάρχουν σπουδαίοι νέοι κινηματογραφιστές. Το δικό μου ρεκόρ είναι ότι έχω παίξει σε πολλές ταινίες πρωτοεμφανιζόμενων σκηνοθετών. Επειδή ξέρω όλη αυτή την αγωνία και ξέρω πόσο δύσκολο είναι να γίνει μια ταινία. Χρειάζονται λεφτά, δεν υπάρχουν επιχορηγήσεις, υπάρχουν κλίκες οι οποίες συνέχεια παίρνουν τις επιχορηγήσεις από το κράτος. Κάποιοι άνθρωποι που έχουν αξία παραμερίζονται. Αυτοί που έχουν μεγάλο έρωτα συνεχίζουν με κόπο και θυσίες. Εγώ είμαι με αυτούς τους ανθρώπους. Που θα κάνουν την ταινία και θα πουν αυτό που θέλουν. Το θέμα είναι όμως αυτό. Να πεις αυτό που θέλεις. Να μην κάνεις κινηματογράφο για να γίνεις διάσημος ή να πιάσεις την καλή. Αυτό, όταν το βλέπω σε ταινίες και το αναγνωρίζω, λέω γεια σας. Όταν όμως αναγνωρίζω ότι κάποιος σκηνοθέτης ή σεναριογράφος μού μιλάει γιατί έχει να μου πει κάτι δικό του, απόλυτο και έχει ανάγκη να το πει, τότε λέω πάρε με και κάνε με ό,τι θες. Παλιά, αν κάποιος έκανε την πρώτη του ταινία, ούτε καν διάβαζα σενάριο και πήγαινα. Δεν την έχω πατήσει πολλές φορές. Δύο φορές μετάνιωσα που το έκανα.
Μετάνιωσες εξαιτίας του καλλιτεχνικού αποτελέσματος;
Μετάνιωσα κατά τη διάρκεια της συνεύρεσής μας. Κατάλαβα ότι υπήρχαν άλλες προθέσεις. Με ενδιαφέρει και το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Αλλά όταν υπάρχει ανάγκη, καλή πρόθεση, τεχνικές ικανότητες και υπάρχει εμπιστοσύνη και συνεννόηση, δεν υπάρχει περίπτωση να μην βγει ενδιαφέρον αποτέλεσμα.
Αντιλαμβάνεσαι πότε μια ταινία θα έχει δυναμική; Στον «Κυνόδοντα» το κατάλαβες;
Ναι. Κατάλαβα ότι κάτι πολύ δυνατό γίνεται από την αρχή των προβών και των γυρισμάτων. Δεν κατάλαβα το μέγεθος της επιτυχίας. Ας πούμε, επειδή εμφανιζόμασταν γυμνοί, λέγαμε σιγά, ποιοι θα μας δουν; Θα πάμε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, άντε και σε κανένα άλλο Φεστιβάλ. Το πολύ 1.000 να μας δουν γυμνούς (γέλια). Περίμενα ότι θα γίνει κάτι εξαιρετικά δυνατό, αλλά αυτή την επιτυχία δεν την περίμενα. Όλους μάς εξέπληξε. Έχω πάρει πολλά δώρα από κει. Ο Γιώργος Λάνθιμος έχει φτάσει εκεί που έφτασε και θα συνεχίσει. Όλοι μας έχουμε πάρει.
Κερδίσατε καλλιτεχνικά από αυτή την ταινία;
Άλλαξε η επαγγελματική μου πορεία, όχι η καλλιτεχνική. Η καλλιτεχνική πορεία είναι συνεχόμενη, δεν αλλάζει. Έκανα δουλειές στο εξωτερικό. Έχω αμειφθεί δεκαπλάσια από ό,τι αμείβομαι εδώ. Και τώρα ξέρω ότι και να μην δουλέψω για κάποιο χρονικό διάστημα δεν θα έχω πρόβλημα. Ξέρεις τι ανακούφιση είναι αυτό;
Αργησε να σου συμβεί αυτό;
Όταν γύρισα από την Αμερική, αντιμετώπισα πρόβλημα επιβίωσης. Για αρκετά χρόνια έκανα άλλες δουλειές. Το λέω και στα νέα παιδιά που βγαίνουν από τις σχολές, επειδή διδάσκω. Αν με ρωτήσεις ποια ιδιότητά μου ξεχωρίζω, θα σου έλεγα με σιγουριά αυτή του δασκάλου. Εκεί είναι που εκφράζομαι απόλυτα. Έκανα πολλές δουλειές για την επιβίωση, αλλά ποτέ δεν ξέχασα ότι είμαι ηθοποιός. Δεν είχα ποτέ απογοήτευση. Η απογοήτευση, το απωθημένο, η παραίτηση, είναι οι μεγαλύτεροι εχθροί σε αυτή τη δουλειά και πρέπει να τους σκοτώνεις.
Δεν είναι όμως αποθαρρυντικό για έναν καλλιτέχνη να πρέπει να κάνει άλλες δέκα δουλειές για να ζήσει;
Εγώ το αντιμετώπισα, και το αντιμετώπισα έτσι. Δεν μπορώ να σου πω για τους άλλους. Ποτέ δεν θα έπαιζα κάπου με τη δικαιολογία ότι το κάνω για να επιβιώσω.
Εχεις πει, δηλαδή, όχι σε δουλειές που θα σου έφερναν χρήματα;
Δεν έχω πει όχι σε δουλειές που θα μου έφερναν χρήματα. Μάλιστα έχω κάνει και μια διαφήμιση. Αλλά το μετάνιωσα.
Γιατί;
Καταρχάς είμαι κατά των διαφημίσεων. Θεωρώ ότι είναι η αιτία του κακού. Η διαφήμισή σου πλασάρει κάτι απλώς για να υπάρχει κατανάλωση. Η κατανάλωση θέλει υποσχέσεις. Οι υποσχέσεις είναι ψέματα. Είναι σαν την πολιτική. Το έκανα για την επιβίωσή μου και πήρα κάποια χρήματα όταν δεν είχα δουλειά. Αυτή τη δικαιολογία είχα. Το μετάνιωσα, γιατί θα μπορούσα να πάω να γίνω γκαρσόνι αντί να κάνω τη διαφήμιση. Την έκανα, δυστυχώς. Είχα πολλές προτάσεις για διαφημίσεις μετά τον ντόρο του «Κυνόδοντα». Μια διαφημιστική εταιρεία με πήρε τηλέφωνο, μου είπε ένα ποσό και λέω όχι. Άλλες 10.000. Λέω όχι. Άλλες 10.000. Όχι. Άλλες 50.000 και λέω σταμάτα εδώ γιατί υπάρχει πιθανότητα να παρασυρθώ. Και σταματήσανε. Φυσικά έχω πει όχι. Και στην τηλεόραση έχω πει όχι. Σπάνια έχω κάνει τηλεόραση.
Από αυτές τις εκλογικές αναμετρήσεις προσδοκάς κάτι;
Πάντα προσδοκάς. Πάντα περιμένεις κάτι για το καλό του συνόλου. Πάντα περιμένεις οι άνθρωποι να μην κοιτάνε μόνο την καριέρα τους. Το να κοιτάς μόνο την καριέρα σου είναι το χειρότερο πράγμα. Όπως σιχαίνομαι τα ΜΜΕ και τις διαφημίσεις, έτσι σιχαίνομαι και το θέμα της καριέρας. Όλοι αυτοί που κυβερνούν κοιτάνε την καριέρα τους. Στον χώρο της Τέχνης άμα κοιτάω μόνο την καριέρα μου, δεν κοιτάζω εσένα. Αυτό είναι που τρώει. Κοιτάς μόνο πώς θα προσελκύσεις, αλλά με λάθος τρόπο. Με υπόσχεση, αλλά πάρα πολύ ωραία ενδεδυμένη. Δεν είναι εύκολο να φύγει αυτή η νοοτροπία.
Πώς βίωσες ως δάσκαλος όλο αυτόν τον αγώνα με αφορμή το Προεδρικό Διάταγμα;
Απέκτησαν ξαφνικά δύναμη τα παιδιά. Συγκινήθηκα. Πήγαινα μαζί τους. Έλεγα «Θεέ μου, κάτι θα γίνει». Αλλά δυστυχώς δεν έγινε τίποτα. Μετά έζησα την απογοήτευσή τους και τώρα τα παιδιά είναι σε ένα μεταίχμιο μετέωρο. Έχει χαθεί λίγο η ελπίδα τους. Ζούμε σε πάρα πολύ δύσκολες εποχές. Έζησα τα νέα παιδιά με τον ενθουσιασμό, με τον παλμό που νόμιζαν ότι μπορούν να κάνουν κάτι και ήταν εξαιρετικά όμορφο. Ξαφνικά δεν έγινε απολύτως τίποτα. Εγώ θα προσπαθώ να αντιστέκομαι με τη στάση μου, με τις επιλογές μου. Αν μπορώ να μιλήσω, θα μιλάω. Και ελπίζω κάποια στιγμή το κεφάλαιο να καταλάβει ότι αν μας καταβροχθίζει εμάς, τρώει και τον εαυτό του συγχρόνως. Ελπίζω να το καταλάβει, αλλά νομίζω θα περάσουν πάρα πολλά χρόνια και δεν ξέρω αν θα το καταλάβει.
