Τα «Ανοιχτά Πανιά» του Δήμου Χανίων με «Φυγόκεντρο» δύναμη στροβιλίζονται πια στα ορεινά της ενδοχώρας της Κρήτης και απευθύνουν κάλεσμα στους καλλιτέχνες όλης της χώρας για συμμετοχή στη φετινή πολιτιστική διοργάνωση που διαρκεί ένα εξάμηνο. Από τον Ιούλιο έως τον Δεκέμβριο. Η εξωστρέφεια είναι το ζητούμενο της φετινής διοργάνωσης, γι’ αυτό έξι ορεινά χωριά της Κρήτης και του Νομού Χανίων, έξι τοπικές κοινότητες με πλούσιες παραδόσεις, θα φιλοξενήσουν όσους καλλιτέχνες επιθυμούν να ερευνήσουν τους τόπους αυτούς, να παράξουν έργο που τους αφορά και να παραμείνουν στους τόπους αυτούς τα έργα τους πριν ξεκινήσουν το ταξίδι για την υπόλοιπη Ελλάδα. Η χρηματοδότηση είναι έργο του Δήμου Χανίων, ο οποίος σπάει τα στερεότυπα και, κόντρα στο κυβερνητικό μοντέλο που απαξιώνει τον Πολιτισμό και τους ανθρώπους της τέχνης, αποφασίζει να «επενδύσει» στον Πολιτισμό, να τον κάνει «αντίβαρο» σε όλη τη δυστοπία που ταλανίζει τον τόπο. Όταν το υπουργείο Πολιτισμού υποβαθμίζει σε απόφοιτους Λυκείου τους απόφοιτους δραματικών σχολών, ο Δήμος Χανίων «επιλέγει» να «διαθέσει» και να χρηματοδοτήσει νέους εμπνευσμένους καλλιτέχνες που πειραματίζονται, οραματίζονται, μελετούν, ερευνούν, συνεργάζονται, επικοινωνούν. Επιλέγει να χρηματοδοτήσει τον Πολιτισμό χωρίς να παραγνωρίζει τις τρέχουσες ανάγκες σε τεχνικά έργα οδοποιίας, καθαρισμού κ.λπ.
Δεν υπάρχει τέτοιο δίλημμα για τον δήμαρχο Χανίων Παναγιώτη Σημανδηράκη, ο οποίος διέθεσε το ένα τέταρτο του πολιτιστικού προϋπολογισμού για τη διοργάνωση «Ανοιχτά Πανιά». Όταν όλοι ομνύουν στους νόμους της αγοράς, στη «βαριά βιομηχανία» του τουρισμού, στο real estate και στη μονοκαλλιέργεια ενός τέτοιου μοντέλου ανάπτυξης, έρχεται ο Δήμος Χανίων και αλλάζει την ατζέντα. 30 καλλιτεχνικές παραγωγές και δράσεις, 340 συμμετοχές καλλιτεχνών και 13.000 επισκέπτες, θεατές, «καταναλωτές» του Πολιτισμού. Το «προϊόν» είναι δωρεάν. Δεν προσδοκά η δημοτική Αρχή άμεση οικονομική ανταπόδοση. Οι αριθμοί και τα κονδύλια καταδεικνύουν μια επιλογή μετρήσιμη. Όμως δεν είναι εύκολα μετρήσιμη η διάδραση στην κοινωνία και το πώς επηρεάζει τις συνειδήσεις αυτό το καλλιτεχνικό γεγονός. Θέλει χρόνο, συνέπεια και επιμονή το εγχείρημα. Όμως όλοι μας θυμόμαστε με νοσταλγία τον «Μουσικό Αύγουστο» του Μάνου Χατζιδάκι στα Ανώγεια, τα «Υακίνθεια», το Μουσικό Εργαστήρι «Λαβύρινθος» στο Χουδέτσι της Κρήτης με «ψυχή» τον Ιρλανδό Ρος Ντέιλι. Εδώ η ιδέα δεν ανήκει σε ιδιώτη, αλλά στον θεσμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που παραδίδει μαθήματα αξιολόγησης των αναγκών των πολιτών, ντόπιων και τουριστών, κάνοντας την υπέρβαση.
Το κράτος έχει να διδαχθεί από το παράδειγμα των Χανίων
Η ιδέα είναι πρωτότυπη για πολλούς λόγους. «Πρόκειται για μια πρωτογενή πολιτιστική παραγωγή που έρχεται από την περιφέρεια -επαρχία προς το κέντρο- πρωτεύουσα, ενώ συνήθης διαδρομή είναι η αντίστροφη. Εμπλέκεται η τοπική κοινωνία των Χανίων στην πολιτιστική παραγωγή, αναδεικνύονται ξεχασμένοι τόποι, γίνεται ώσμωση μεταξύ των καλλιτεχνών και πολιτών, αναδεικνύεται ως ξεχωριστή αξία ο Πολιτισμός και η δημοτική Αρχή δεν χειραγωγεί το παραγόμενο έργο, γιατί υπάρχει ανεξάρτητη επιτροπή αξιολόγησης των προτάσεων». Οι επισημάνσεις ανήκουν στον δήμαρχο Χανίων Παναγιώτη Σημανδηράκη, σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στην Αθήνα και στο Μέγαρο Μουσικής την περασμένη εβδομάδα μαζί με τον Γιάννη Γιαννακάκη, αντιδήμαρχο Πολιτισμού, τον κ. Μιχελογιάννη, σύμβουλο πολιτιστικών θεμάτων της Περιφέρειας, και τη Μυρτώ Λάβδα, καλλιτεχνική διευθύντρια στα «Ανοιχτά Πανιά». Τα περί «μη χειραγώγησης» επιβεβαιώθηκαν και από τα μέλη της Ανεξάρτητης Επιτροπής που έχει συσταθεί για την αξιολόγηση των 250 προτάσεων. Δεν είναι και λίγες. Η Επιτροπή Αξιολόγησης του Φεστιβάλ «Ανοιχτά Πανιά» για τα δύο προηγούμενα χρόνια αποτελούνταν από τους Νίκο Αρβανίτη, εικαστικό και επίκουρο καθηγητή ΑΣΚΤ, Μαρία Βασιλάκη, ιστορικό Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Τέχνης, μέλος της διοικητικής επιτροπής του Μουσείου Μπενάκη, Γιάννη Δούκα, συγγραφέα-ποιητή, Έφη Θεοδώρου, σκηνοθέτη θεάτρου, καλλιτεχνική διευθύντρια ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης, Μυρτώ Λάβδα, εκπαιδευτικό Τέχνης, καλλιτεχνική διευθύντρια Φεστιβάλ «Ανοιχτά Πανιά», Μίλτο Λογιάδη, διευθυντή ορχήστρας, καθηγητή στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Σεσίλ Μικρούτσικου, χορογράφο-χορεύτρια, και Σταύρο Ψυλλάκη, σκηνοθέτη ντοκιμαντέρ.
«Σίγουρα η κρατική πολιτική θα είχε να διδαχθεί πολλά από το αυτοδιοικητικό παράδειγμα των Χανίων» είπε ο Γιάννης Δούκας, για τον οποίο η φυσική παρουσία του δημάρχου και του αντιδημάρχου σε όλες τις δράσεις ήταν ουσιαστική έγνοια και όχι απόρροια δημοσίων σχέσεων. Ο Νίκος Αρβανίτης είπε πως για τον ίδιο το σημαντικότερο είναι η σοβαρή επίδραση αυτού του Φεστιβάλ στον Πολιτισμό και στην κοινωνία, η οποία ωστόσο δεν ποσοτικοποιείται. Συγκινητική ήταν η παρέμβαση της Μαρίας Βασιλάκη, η οποία είπε πως αιφνιδιάστηκε και δάκρυσε όταν παρακολούθησε τη Ραψωδία της Ιλιάδας με κρητική διάλεκτο, με φυσικό φως στον Λόφο του Φρικά, όπως και με τις ιστορίες τριών γυναικών προσφυγισσών στην πλατεία Σπλάντζια, κάτω από τον πλάτανο. Η σκληρή δουλειά και το απόθεμα ψυχής είναι η συνταγή της επιτυχίας. Παρόντες στη συνέντευξη ήταν και καλλιτέχνες που ευχαρίστησαν τη δημοτική Αρχή που τους δίνει τη δυνατότητα να κάνουν πράξη το καλλιτεχνικό τους όραμα.
Γεννήθηκε μέσα στην πανδημία
Στόχος αυτών των δράσεων είναι να ανακαλυφθεί και η ξεχασμένη ομορφιά πολλών περιοχών και γειτονιών μέσα από επιτόπια έρευνα και η ανάδειξη της ιστορικότητάς τους. «Υπάρχουν κρυμμένα μυστικά της πόλης που καλούνται οι καλλιτέχνες από κοινού με τους κατοίκους να τα αποκαλύψουν. Γειτονιές, σοκάκια, αυλές, πλατείες όπως η Σπλάντζια, φρούρια όπως του Φρικά, λίμνες όπως της Αγιάς, το παλιό Αρχαιολογικό Μουσείο, μας καλούν να τα γνωρίσουμε, να τα αναζωογονήσουμε. Πώς λοιπόν αυτή η άυλη παράδοση της περιοχής μέσα από συνέργειες, έρευνες, συνεντεύξεις, πώς με σύγχρονα πολιτιστικά μέσα και με εμπλοκή της τοπικής κοινότητας θα μεταβολιστεί σε σύγχρονη τέχνη;» είναι το ζητούμενο για την καλλιτεχνική διευθύντρια των «Ανοιχτών Πανιών» Μυρτώ Λάβδα. Η ιδέα για τα «Ανοιχτά Πανιά» γεννήθηκε μέσα στην πανδημία, τον Μάρτιο του 2021, και όμως περπάτησε αυτά τα δύο χρόνια και καρποφόρησε τόσο πολύ, ώστε η απόφαση για το κάλεσμα για το 2023 να είναι υπερτοπικό. Κάλεσμα καλλιτεχνών από ολόκληρη την Ελλάδα. Τα Χανιά μπορούν να εμπνεύσουν και δείχνουν τον δρόμο της υπέρβασης. «Είναι υπέρβαση και επιλογή να χρηματοδοτηθεί ο Πολιτισμός με 250.000 ευρώ. Είναι υπέρβαση να συστήσεις Ανεξάρτητη Αρχή Αξιολόγησης των προτάσεων και να μην υποχωρείς σε πιέσεις ημετέρων. Είναι υπέρβαση να εκπαιδεύεις το κοινό των Χανίων να συμμετέχει στην παραγωγή και στη βελτίωση της επίγευσης του αποτελέσματος. Είναι υπέρβαση να ανοίγεις την αγκαλιά του Πολιτισμού σε καλλιτέχνες από όλη την Ελλάδα» ήταν η επισήμανση του Γιάννη Γιαννακάκη, αντιδημάρχου Πολιτισμού.
Τα Χανιά δικαίως χαρακτηρίζουν τον Πολιτισμό ως ταυτοτικό στοιχείο της πόλης: Το 1911 λειτούργησε στην πόλη ο πρώτος θερινός κινηματογράφος. Σήμερα, όπως εύστοχα υπενθύμισε ο Δημήτρης Μιχελογιάννης, σύμβουλος επί των πολιτιστικών θεμάτων της περιφέρειας, πολιτιστικά κέντρα που αποτελούν ένα «πολιτιστικό οικοσύστημα» είναι: το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο, η επανάχρηση των Νεωρίων, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου, το νεοσύστατο Φεστιβάλ Βιβλίου, Φεστιβάλ Μουσικής Δωματίου, Κόμικς, το ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης, η Δημοτική Πινακοθήκη και η επανάκτηση και η χρησιμοποίηση ερειπωμένων και εγκαταλειμμένων μέχρι πρότινος χώρων από τα «Ανοιχτα Πανιά».
Η διαδικασία υποβολής των προτάσεων των καλλιτεχνών από όλη τη χώρα για τα «Ανοιχτά Πανιά», που φέτος θα είναι «Φυγόκεντρα», θα είναι ανοιχτή έως τις 14 Μαρτίου. Υποβολή πρότασης @MIUI| https://form.jotform.com/230436064028348
Ποιοι καλλιτέχνες συμμετέχουν
Το 2021 με τους Μιχάλη Κιούση και Δημήτρη Κόκορη, Δημήτρη Μπαρνιά/Undertow, Δημήτρη Λιόλιο, Έλενα Σταυροπούλου, Μαρίνα Πανηγυράκη, Ευριπίδη Παπαδοπετράκη, Σοφία Κάσσαρη, Μαρίκα Κωνσταντινίδου, Sporos en Terra/Χριστίνα Λαντζάκη, Κατερίνα Ντινοπούλου, Άννα Κοντολέων, Lali Toupli (Αλίκη Ατσαλάκη, Κατερίνα Ζαχαροπούλου και Ευτυχία Τσουκαλά), Στεφανία Ορφανίδου, Ναταλία Μαντά και Georges Salameh, Χρήστο Καλκάνη, Ομάδα Ραφή (Αναστασία Κότσαλη και Λητώ Μεσσήνη) και Αkoo-o (Γιώργο Σαμαντά και Ντάνα Παπαχρήστου).
Το 2022 με το Μουσικό Σύνολο ΤΕΤΤΤΙΞ, Μιχάλη Παρασκάκη, Αλίκη Χιωτάκη, Καλλιτεχνική Ομάδα Errands (Νίνα Παππά, Σοφία Ντώνα, Δημήτρη Θεοδωρόπουλο, Αλέξια Σαραντοπούλου, Ελισάβετ Κιουρτσόγλου, Γιώργο Κουφάκη, Ιλάν Μανουάχ), Όλγα Ευαγγελίδου, Νεφέλη Παπαϊωάννου και Irene Ragusini, Κατερίνα Σκιαδά, Μπάμπη Γαλιατσάτο, Κυριάκο Ελευθεριάδη και Ηλιάνα Σκουλάκη, Παναγιώτα Καλλιμάνη, Παντελή Δεντάκη, Ελένη Μπαγάκη, Laure Jaffuel και Σάντρα Οντέτ Κυπριωτάκη, Ιουλία Ζαχαράκη, Κατερίνα Γναφάκη, Yael Levy και Νίκο Κοκολάκη, Κατερίνα Μαρκουλάκη, Αποστόλη Κουτσογιάννη, Oros Ensemble και Μαλβίνα Παναγιωτίδη.
