Η Μικρή Άρκτος παρουσιάζει το μυθιστόρημα του Κωνσταντίνου Αλσινού «Η Πληγή του Κόσμου», ένα κείμενο πολυδιάστατο στην σύλληψη και στην μορφή του, μια ελεγειακή αναφορά στη γενιά που γεννήθηκε μαζί με την μεταπολίτευση. Με αφορμή αυτό το βιβλίο, κάναμε μια κουβέντα για τη συγγραφή του, για την ιστορία, αλλά και για πολλά ζητήματα επικαιρότητας. Αυτός είναι ο Κωνσταντίνος Αλσινός.
Το νέο σας βιβλίο έχει έναν πολύ ιδιαίτερο τίτλο. Τι κρύβει αυτός ο τίτλος;
Ο τίτλος έχει σαφή αναφορά στην ιστορία του βιβλίου, αλλά δεν μπορώ να αποκαλύψω πολλά πέραν των ισχυρών συμβολισμών του, θα ήταν καλύτερα κανείς να το διαβάσει. Η υπόθεσή του ξεκινά στην Αθήνα του 2012, όπου ανήμερα της εθνικής επετείου, λίγο πριν την παρέλαση, ένας άνθρωπος βρίσκεται νεκρός μέσα στο σιντριβάνι της πλατείας Συντάγματος. Είναι γυμνός και στα μάτια του αιμορραγούν δύο πληγές. Επίσης, όπως ο αστυνόμος Ελευθεριάδης (ο οποίος θα αναλάβει την εξιχνίαση του εγκλήματος) αποκαλύπτει σύντομα, ο νεκρός με το όνομα Στέφανος Δημάκης είχε γεννηθεί στις 24 Ιουλίου του 1974, ημέρα της μεταπολίτευσης. Όσο η αφήγηση προχωρά και ο αστυνόμος ανακρίνει τον έναν ύποπτο μετά τον άλλον, διακρίνεται η κοινή τους αγωνία. Αξιοποιώντας το «χάρισμά» του να εισέρχεται στον εσωτερικό κόσμο των ανθρώπων που ανταμώνει, καταφέρνει να αποτυπώσει και τις τότε σύγχρονες ανησυχίες, αλλά αναπόφευκτα, και τα διαχρονικά ανθρώπινα προβλήματα, όπως η μοναξιά. Ο κάθε ένας από αυτούς, έχουν πληγώσει λίγο έως πολύ τον νεκρό, αλλά κανένας δεν θεωρείται αρκετά ικανός για το έγκλημα, μέχρι τη λύση της υπόθεσης. Όλοι τους έγιναν κακοί μέσα στην καλοσύνη τους κι όλοι φανήκαν άδικοι μέσα στην αίσθηση δικαίου τους. Επίσης, μέσω των παρεμβαλλόμενων μονολόγων τους (που είναι στην ουσία η ματιά του αστυνόμου στο μέσα τους καιρό), φαίνεται πως στο σύνολό τους υποφέρουν από μοναξιά, είτε λόγω επιλογής, είτε λόγω κατάληξης. Έτσι, αθροιστικά, το μυθιστόρημα είναι μια κραυγή αγωνίας για τις ανθρώπινες σχέσεις που ναι μεν δοκιμάζονται έτσι κι αλλιώς λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής, αλλά κινδυνεύουν τρομακτικά όταν οι καιροί αγριεύουν, όπως συνέβη εκείνα τα χρόνια.
Θα ήθελα να μάθω το παρασκήνιο πίσω από αυτή τη συγγραφή. Τι σας οδήγησε σε αυτή την ιστορία;
Αρκετά χρόνια πριν, περιδιαβαίνοντας την Αθήνα της κρίσης, συναντούσα τυχαία ανθρώπους και φανταζόμουν την προσωπική τους ιστορία, όσα έκρυβαν μέσα τους. Μου «μιλούσαν», χωρίς να το ξέρουν. Παρότι μετά έζησα για λίγο καιρό στην Κρήτη κι ύστερα μετοίκησα στο Ηνωμένο Βασίλειο, η «μανία» αυτή να αποτυπώσω την αγωνία των ημερών αλλά και το ανθρώπινο ατελές συνεχίστηκε. Έτσι δημιουργήθηκαν στην αρχή οι μονόλογοι των ηρώων αυτών. Η ιστορία που θα τους συνέδεε ήρθε μεταγενέστερα, επιλέγοντας το μυστήριο του χαμού του Στέφανου Δημάκη ως κάτι αρκετά δυνατό, ειδικά λόγω των συμβολισμών του. Στη συνέχεια, στην προσπάθειά μου να δείξω πως για το οποιοδήποτε συλλογικό πρόβλημα κανείς δεν είναι και δεν πρέπει να θεωρείται αθώος, όλοι οι ήρωες φτιάχτηκαν να έχουν κάποιο μερίδιο ευθύνης στην εξέλιξη της υπόθεσης. Γενικά, ίσως το μυθιστόρημα αυτό αποτυπώνει και τις μέσα μου τεράστιες μεταβολές. Άλλαξε πολύ η οπτική μου επί των ελληνικών πραγμάτων εκείνα τα χρόνια. Η κρίση ήρθε να φωτίσει το διαχρονικό πρόβλημα ταυτότητας που μας διέπει ως φυλή. Και πήρα το ρίσκο να το καταδείξω, γιατί, παρότι αρκετοί άλλοι έχουν καταπιαστεί με αυτό, δε νομίζω πως η τέχνη των τελευταίων ετών θορυβήθηκε όσο θα έπρεπε από την κοινωνική και πολιτική αναταραχή.
Μέσα από μια φανταστική ιστορία το βιβλίο σας αναφέρεται στη γενιά της μεταπολίτευσης. Γιατί τώρα;
Γιατί όχι τώρα; Καταρχάς, θα πρέπει να διευκρινίσω πως στο βιβλίο δεν αναλύονται οι παθογένειες της μεταπολίτευσης. Έχουν καταπιαστεί πολύ αξιολογότεροι άνθρωποι από εμένα με το θέμα. Επίσης δεν προτείνεται κάποια λύση στο νεοελληνικό πρόβλημα, πέραν της προτροπής να συλλογιστεί κανείς επ’ αυτού, γιατί απ’ ό,τι φαίνεται, εκεί πάσχουμε κυρίως. Οι πολιτικοί συμβολισμοί απλώς σημαίνονται· μετά αφήνονται στη διάθεση του αναγνώστη για την αξιολόγησή τους. Παρόλα αυτά, διαβάζοντας το βιβλίο, σίγουρα θα αναρωτηθεί κανείς γιατί ένας άνθρωπος γεννημένος την ημέρα της μεταπολίτευσης θα πρέπει να πεθάνει με τέτοιον τρόπο, σε εκείνον τον τόπο και σ’ εκείνον τον χρόνο. Κατά τη γνώμη μου, ναι, θα πρέπει να ξεμπερδεύουμε με την μεταπολίτευση. Τα απόνερά της μας ταλαιπωρούν ακόμα, και κάποια από τα κύματα αυτά έγιναν δυστυχώς τσουνάμι να μας πνίξουν. Δεν θα σταθώ τόσο στο πρόβλημα που προκάλεσε η συγκεκριμένη περίοδος για την επιβίωση της χώρας μακροπρόθεσμα, όσο στη ζημιά που έκανε στους ανθρώπους της. Καλλιέργησε πολίτες με άρνηση των ευθυνών τους, που αισθάνονται το κράτος σαν κάτι εξωγήινο που δεν τους αφορά. Με έλλειψη κοινωνικής συνείδησης και αδιαφορίας για το χρέος τους προς τις επόμενες γενιές. Το αυτοτροφοδοτούμενο πολιτικό σύστημα οδήγησε σε έκπτωση αξιών και ιδανικών, στην απαξίωση κάθε θεσμού, στην παντοκρατορία του εφήμερου ως αυτοσκοπό, στην επιλογή της εύκολης οδού, στην απολιτική συμπεριφορά. Κι αυτό φτάνει ως τις μέρες μας. Βέβαια, είναι διεθνές φαινόμενο, όχι μόνο ελληνικό. Δείτε φερ’ ειπείν πόσο διακοσμητικές έχουν καταλήξει οι ανά τον κόσμο κυβερνήσεις οι οποίες διεκπεραιώνουν κι εξυπηρετούν απλώς συμφέροντα, εκμεταλλευόμενες την αμεριμνησία και την άγνοια των πολιτών τους. Θα περίμενε όμως κανείς στην Ελλάδα, με την εν γένει ταραγμένη ιστορία και το πολιτιστικό της πλούτο, μια αυξημένη επαγρύπνηση και μια περιφρούρηση της εντόπιας ταυτότητας κι όχι την παράδοση δίχως μάχη. Θα πρέπει κάπως να βγούμε από όλη αυτή την παραζάλη, κάπως να επανεκκινήσουμε.
Έχετε σπουδάσει και υποκριτική. Πώς νιώθετε με το περιβόητο προεδρικό διάταγμα;
Θα μπορούσα να το χαρακτηρίσω απλώς τραγικό και να σταματήσω εδώ. Οι άνθρωποι του χώρου, στο σύνολό τους, έχουν ήδη διαμαρτυρηθεί ανοιχτά και αρκετά τεκμηριωμένα. Όμως, δεν βλέπω το διάταγμα αυτό ως πρόβλημα per se, παρά ως μέρος ενός μεγαλύτερου. Δεν μπορώ να πιστέψω πως οι άνθρωποι οι οποίοι δρομολογούν τέτοιες αποφάσεις δεν έχουν ιδέα για το τι ακριβώς κάνουν. Μπορεί να ακούγομαι τρελός, αλλά φαντάζει να υπάρχει μια πολεμική εναντίον του πολιτισμού και της τέχνης τα τελευταία χρόνια που μοιάζει επίσης κι αρκετά καλά σχεδιασμένη. Φαίνεται από τον τρόπο που αντιμετωπίζονται οι καλλιτέχνες γενικά, από την επιλογή των προγραμμάτων και των «projects» που αποκρίνονται σε ένα πολύ μικρό (αλλά χρήσιμο) κομμάτι της κοινωνίας, από την αφαίρεση των ανθρωποκεντρικών σπουδών στα σχολεία. Πιστεύω πως η τέχνη έχει και ασκεί εξουσία. Κι αυτό το γνωρίζουν πολύ καιρό τώρα οι άνθρωποι που θέλουν να προστατεύσουν τη δική τους, σε διεθνές επίπεδο. Στο μοντέρνο μας κόσμο, οι «ξύπνιοι» πολίτες είναι επικίνδυνοι, γι’ αυτό πολύ επιμελώς, έχουν χρησιμοποιηθεί πολλοί μοχλοί για την αποχαύνωσή τους, εδώ και δεκαετίες.
Ζείτε πλέον μόνιμα στο Λονδίνο. Είναι αλλιώς εκεί τα πράγματα για τους ανθρώπους της Τέχνης;
Είναι επισφαλές να συγκρίνει κανείς τις δύο χώρες, έχουν πολλές διαφορές. Καταρχάς, όσον αφορά στους ηθοποιούς, υπάρχει εδώ μια θεατρική παιδεία επιβεβαιωμένη από καιρό. Στις παραγωγές συμμετέχουν όλοι με συμβόλαια, ασφάλιση, πληρωμένες πρόβες κλπ. Σίγουρα υπάρχουν εξαιρέσεις και μικροί θίασοι που συμφωνημένα δουλεύουν με άλλους όρους, αλλά τα «ποσοστά» για παράδειγμα, δεν είναι ο κανόνας. Φαίνεται επίσης να υπάρχει μια παραπάνω αξιοκρατία, και να επιλέγονται άνθρωποι βάσει των ικανοτήτων τους κι όχι των γνωριμιών τους (ξαναλέω, σίγουρα θα υπάρχουν κι εξαιρέσεις). Η αγγλική αγορά από την άλλη είναι πολύ μεγαλύτερη, υπάρχουν πολλά, μικρά και μεγάλα θέατρα και πολυάριθμες μουσικές σκηνές και ο κόσμος συμμετέχει πιο ενεργά (χάρη και στη μεγαλύτερη αγοραστική του δύναμη). Υπάρχει επίσης σημαντική κινηματογραφική και μουσική βιομηχανία. Από την άλλη, στο Λονδίνο, δοκιμάζουν την τύχη τους άνθρωποι από όλον τον κόσμο, οπότε δικαίως έχει επιβληθεί ένα consensus για το πώς πρέπει να γίνονται τα πράγματα. Βέβαια, το επάγγελμα του καλλιτέχνη διέπεται κι εδώ από αβεβαιότητα, δεν είναι ρόδινα τα πράγματα, δουλεύουν πολλοί ως σερβιτόροι. Σε κάθε περίπτωση όμως, όσον αφορά στα εργασιακά, είναι πιο προστατευμένοι. Γενικά υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες αν θελήσει κανείς να σταδιοδρομήσει και μια παραπάνω ανοχή (ή και προτίμηση ακόμα) στο διαφορετικό. Μπορεί εδώ κανείς να ελπίζει σε καλύτερη ζωή.
