Συναντηθήκαμε με τον Αναστάση Ροϊλό και την Πηνελόπη Τσιλίκα στο καμαρίνι του Θεάτρου Τέχνης στην οδό Φρυνίχου λίγο πριν την τεχνική τους πρόβα και την πρεμιέρα τους στην «Παρεξήγηση» του Καμύ, σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά, που έχει ήδη ξεκινήσει το θεατρικό της ταξίδι. Σε κλίμα φορτισμένο λόγω των κινητοποιήσεων των καλλιτεχνών και με αφορμή το υπαρξιακό αυτό έργο του Καμύ, η κουβέντα μας πήγε παντού: στους καλλιτέχνες που είναι στους δρόμους, στο κίνημα MeToo που ξέσπασε στο θέατρο. Άνοιξαν καρδιές και μυαλό και μοιράστηκαν μαζί μας τις αγωνίες τους, τις ανησυχίες τους, που υποδείκνυαν διαρκώς και δυναμικά την αγάπη τους για την τέχνη τους, για το επάγγελμά τους. Ο Αναστάσης Ροϊλός και η Πηνελόπη Τσιλίκα πολλές φορές κατά τη διάρκεια της συνέντευξης κοιτούσαν ο ένας τον άλλο στα μάτια, με αλληλεγγύη, εκτίμηση και σεβασμό, εμπλουτίζοντας τον ορισμό που εγώ βάζω στη λέξη «συνάδελφοι». Μας μίλησαν για τη συνεργασία τους με τον Γιάννη Χουβαρδά, για τον κόσμο του Καμύ, τους αγώνες των νέων καλλιτεχνών που είναι ακόμα στον δρόμο διεκδικώντας τα αυτονόητα και επέτρεψαν στον Παύλο Παρασκευά να τους αποτυπώσει φωτογραφικά σε ένα υπέροχο καμαρίνι του Θεάτρου Τέχνης. Με βαθιά εκτίμηση, αυτοί είναι οι Αναστάσης Ροϊλός και Πηνελόπη Τσιλίκα.
Τι σας έχει γοητεύσει στην «Παρεξήγηση» του Καμύ;
Ροϊλός: Κατ’ αρχάς, να σου πω πως επειδή μου ήρθαν μόλις κάποια βιβλία του Καμύ που περίμενα καιρό συνειδητοποιώ ξανά πως ενώ κάθε παράσταση είναι ευκαιρία για περαιτέρω μόρφωση, δεν φτάνει ο χρόνος. Ποτέ. Για συγγραφείς σαν τον Καμύ θα έπρεπε έξι μήνες πριν τις πρόβες να ψάχνεις και να μελετάς βιβλιογραφία. Να ασχοληθείς δηλαδή σαν να είναι μάθημα πανεπιστημίου, σαν μία εργασία. Και έπειτα, στις πρόβες να δεις από το υλικό σου τι ταιριάζει αλλά και τι θα καταφέρεις να ενσωματώσεις στην ερμηνεία σου. Γιατί ειδικά ο Καμύ είναι ένας ολόκληρος κόσμος. Έχει μία πολύ δική του και πολύ χαρακτηριστική φιλοσοφία στα έργα του, τα οποία είναι σαν συγκοινωνούντα δοχεία.Κρύβει τόσα τα πράγματα πίσω από τις λέξεις, τόσες υπόγειες σκέψεις και συσχετισμούς. Αυτός ο μεγάλος και θαυμαστός κόσμος με έχει γοητεύσει πολύ.
Τσιλίκα: Το θεατρικό έργο αυτό δεν το ήξερα. Είναι η πρώτη μου επαφή με αυτό. Είναι ένα τρομερά ενδιαφέρον και πολυσύνθετο έργο. Ξεκινάει από μια απλή ιστορία, αλλά πραγματικά μέσα σε αυτούς τους τέσσερις βασικούς ρόλους, που καθένας είναι ένας εξαιρετικός ρόλος, η επαφή του ανθρώπου με τον κόσμο, την αντιξοότητά του, το παράλογο του πράγματος, οι οικογενειακές σχέσεις, με τη μορφή της αγάπης, την εχθρότητα και τον ανταγωνισμό που έχουμε μέσα, είναι στοιχεία που εμένα με έχουν συναρπάσει.
Τώρα που είστε μέσα στο έργο, κάνετε συνδέσεις με το τώρα;
Ροϊλός: Ένα υπαρξιακό έργο, όπως η Παρεξήγηση, είναι πάντα επίκαιρο. Ακόμα περισσότερο από ένα έργο στο οποίο βρίσκουμε αντίκρισμα μόνο σε σχέση με το σημερινό κοινωνικό ή πολιτικό γίγνεσθαι.Το περιεχόμενο και οι αλληγορίες του μεταχειρίζονται και επικοινωνούν με θέματα που θα σε απασχολήσουν σίγουρα μια φορά μέσα στη μέρα σου. Ειδικά αυτό το «να το πω ή να μην το πω». Όλη μας η ζωή είναι σταυροδρόμια γεμάτα με «να το πω, να μην το πω, να το κάνω, να μην το κάνω».
Τσιλίκα: Ο τρόπος που συστήνεσαι είναι ο πιο σημαντικός. Ο ρόλος του γιου έχει ένα αίτημα: να αναγνωριστεί. Ωστόσο αυτό το αίτημα παραμένει βουβό. Αυτό έχει κάτι που εμένα με αφορά στο τώρα πολύ και νομίζω πολλούς. Πώς συστήνεσαι και τι απαιτείς σε σχέση με το όνομά σου.
Πώς είναι το σκηνοθετικό σύμπαν του Χουβαρδά;
Ροϊλός: Μιλάμε για έναν σκηνοθέτη με μακρά ιστορία. Ο Γιάννης Χουβαρδάς του Αμόρε, που εγώ δυστυχώς δεν γνώρισα ενώ θα ήθελα πολύ. Ευτυχώς κατάφερα να δω αρκετές παραστάσεις του, στις οποίες έβλεπα πάντα ένα ολοκληρωμένο, γεμάτο σύμπαν. Κόσμους που μου δημιουργούσαν δέος με την αισθητική δύναμή τους και τη λειτουργία τους. Αυτός ήταν και ο λόγος που ήθελα πολύ να συναντηθώ μαζί του στη δημιουργία μιας παράστασης. Και χαίρομαι πολύ που η Παρεξήγηση είναι η πρώτη μας συνεργασία. Βρίσκω επίσης πολύ ενδιαφέρουσα τη συνάντηση σκηνοθετών με ηθοποιούς από διαφορετικές γενιές. Έχεις πολλά πράγματα να μάθεις. Στην προκειμένη, μπαίνεις ταυτόχρονα σε δύο κόσμους, στου Καμύ και του Χουβαρδά. Δύο κόσμοι που συγκρούονται, ενώνονται και μετουσιώνονται σε κάτι άλλο. Σε μία παράσταση γεμάτη συμβολισμούς. Ο ηθοποιός εδώ καλείται να αφομοιώσει και να αφομοιωθεί.
Τσιλίκα: Ούτε και εγώ είχα ξαναδουλέψει μαζί του, αλλά και εγώ είχα δει πολλές παραστάσεις του. Ήθελα πολύ να δουλέψω μαζί του γιατί είναι ένας άνθρωπος που φέρνει έναν πολύ καθαρό αισθητικό κόσμο και ταυτόχρονα κάνει και πολύ βαθιά δουλειά πάνω στο κείμενο. Από τη στιγμή που το διαλέγει, πριν μπούμε εμείς, ξεκινάει μια δουλειά πολύ συστηματική και για μένα είναι μια θεώρηση των πραγμάτων με την οποία προσωπικά επικοινωνώ. Είναι πολύ συγκεκριμένος στη δουλειά, μας ζητάει να κατοικήσουμε αυτόν τον κόσμο καθένας με τον δικό του τρόπο.
Ασφαλές πολύ το περιβάλλον μου μοιάζει;
Ροϊλός: Καθόλου. Υπάρχει σίγουρα η ασφάλεια ότι ο σκηνοθέτης έχει κάνει όλη τη μελέτη που είπαμε πιο πριν. Έρχεται γνωρίζοντας πού θέλει να φτάσει. Εκεί όμως ξεκινάει το ταξίδι για να μπεις σε αυτόν τον κόσμο και οι ιδέες ενός άλλου να κατοικήσουν το σώμα σου και να είναι εμφανείς στο κοινό. Αυτός ο αγώνας του ηθοποιού δεν χαρακτηρίζεται από ασφάλεια, αλλά η έλλειψή της δεν είναι απαραίτητα κάτι κακό.
Δανείζομαι τον τίτλο του έργου για να ρωτήσω αν όλα αυτά που βγήκαν στη φόρα στο θέατρο ήταν μια «Παρεξήγηση» ή μια σκοτεινή αλήθεια;
Ροϊλός: Υπάρχουν και τα δύο. Από την αρχή που ξεκίνησε όλο αυτό, προ κορωνοϊού, αυτά που ζούσαμε, που βλέπαμε και δεν ήταν γνωστά στον κόσμο, σκεφτόμουν ότι είναι πολύ λογικό να ξεκινήσει κάτι τέτοιο από τον δικό μας χώρο. Είναι ένας χώρος που προβάλλεται πολύ. Από το ποιος είναι ο σύντροφός σου, το τι τρως, πού βγήκες. Πόσο μάλλον όταν θα απασχολήσεις με κάτι πιο σημαντικό. Έρχεται μετά η ανθρωποφάγα τάση των media και το διογκώνει. Με τι τρόπο; Δεν είναι κακό να γίνονται τα πράγματα γνωστά. Αντιθέτως. Είναι κακό, όμως, να ρίχνουμε τον προβολέα σε ένα σημείο για να πνίξουμε όλο το γύρω στο σκοτάδι. Να στραφεί το βλέμμα του κόσμου κάπου ώστε να ξεχάσει τα δικά του. Ή να δει τις δυσκολίες και να φοβηθεί. Ο χώρος του θεάτρου λειτούργησε απλώς ως καθρέφτης της κοινωνίας. Θέλει ευτυχώς λίγο μυαλό για να καταλάβεις ότι το ίδιο συμβαίνει όπου υπάρχουν άνθρωποι και εξουσία. Απλώς ακούστηκε και φάνηκε πιο πολύ και δίνει ακόμη τροφή για μιντιακό κουτσομπολιό. Πολύ καλώς έχουν γίνει τα πράγματα, είμαστε σε καλό δρόμο. Είναι καλό τα αποστήματα να έρχονται στην επιφάνεια, να σκάνε για να γιατρευτούν. Στην εποχή της πληροφορίας, όπου τα πράγματα εύκολα μπορούν να διαρρεύσουν, αυτό έχει ξεβρακώσει πολύ κόσμο. Και πιστεύω θα συνεχίσει να γίνεται. Ελπίζω απλώς με καλύτερη διάκριση από τους αποδέκτες της πληροφορίας. Αρχίζουμε και γνωριζόμαστε. Απλώς είναι η ώρα ο καθένας να κάνει την αυτοκριτική του. Και ο θύτης και το θύμα και ο παρατηρητής. Είναι ένας δρόμος προς την αλληλεγγύη. Αυτό που έγινε με τα πτυχία είναι κάτι πολύ σοβαρό, αλλά πάλι δεν αφορά μόνο το θέατρο.
Δεν θεωρείτε, όμως, πως αυτό το Προεδρικό Διάταγμα, που σας εξισώνει με το απολυτήριο Λυκείου, είναι μια στοχευμένη επίθεση στον Πολιτισμό;
Τσιλίκα: Κατ’ αρχάς, υπάρχει μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων που έχουν τελειώσει το Λύκειο και αξίζουν τον σεβασμό μας. Από εκεί και πέρα, εμείς δεν είναι ότι εξασκούμε μια τέχνη αλλά κάνουμε και ένα επάγγελμα, και αυτό συνεπάγεται πολλά πρακτικά ζητήματα που τώρα τίθενται και μας πλήττουν. Οι εργασιακές μας συνθήκες. Τι θα συμβεί στο μέλλον; Τώρα είμαστε νέοι και δυνατοί. Τι θα συμβεί, όμως, στο μέλλον όταν θα έχουμε μόνο την εξασφάλιση ενός ανθρώπου που έχει τελειώσει απλά το Λύκειο και όχι ενός ανθρώπου που έχει και ένα πτυχίο; Προσωπικά, άφησα μια σχολή που αυτή τη στιγμή θα είχα ένα πτυχίο, τη Νομική Αθηνών, δεν την τελείωσα, μπήκα στο Εθνικό και η φοίτησή μου στη δραματική ήταν κατά πολύ πιο κοπιαστική και απαιτητική. Δουλεύαμε εφτά μέρες την εβδομάδα. Δεν μπορώ να καταλάβω πώς γίνεται αυτό. Για κάποιον που πρέπει να αφιερώσει τη ζωή του σε αυτό, να μην μπορεί να αναγνωριστεί από το κράτος. Σαν φοιτήτρια της Νομικής πέρασα πολύ πιο αναίμακτα.
Ροϊλός: Συμφωνώ απόλυτα. Δυστυχώς φοβάμαι ότι δεν είναι καν επίθεση. Σίγουρα υπάρχουν και συμφέροντα, φοβάμαι όμως ότι έγινε απλώς από ηλιθιότητα. Από ανικανότητα. Γι’ αυτό πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να δούνε τα πράγματα σοβαρά. Αυτός που έχει τη δύναμη να νομοθετεί πρέπει να είναι άριστος. Δεν είναι ανέμελη δουλειά η πολιτική. Καλό θα ήταν πριν γίνει κάποιος πολιτικός να έχει διαπρέψει σε κάποιο άλλο επάγγελμα.
Κάποιοι λένε ότι στο θέατρο υπήρχε έλλειμμα αλληλεγγύης. Άλλαξε αυτό;
Τσιλίκα: Κατ’ αρχάς, συμφωνώ με αυτό το έλλειμμα που λες. Μέσα σε ένα περιβάλλον βίας υπάρχουν αυτός που εξασκεί τη βία, αυτός που δέχεται τη βία και οι αυτόπτες μάρτυρες. Εκεί πραγματικά και το έχω δει να συμβαίνει και έχω υπάρξει και από τις δύο πλευρές, και του αυτόπτη μάρτυρα και του ανθρώπου που δέχεται μια βίαιη συμπεριφορά, η ευθύνη της ομάδας εκείνη τη στιγμή είναι πολύ σημαντική. Από όλες τις δουλειές που έχω συμμετάσχει από το ξέσπασμα αυτού του κινήματος μέχρι τώρα παρατηρώ ότι υπάρχει μια εγρήγορση πια σε σχέση με τις συμπεριφορές που πάνε να ξεπεράσουν τα όρια. Και σε πιο συλλογικό επίπεδο. Αυτό για μένα είναι το πιο σημαντικό και σίγουρα δεν θα ήθελα να χαθεί.
Ροϊλός: Για μένα κάθε μέλος της ομάδας πρέπει να μπορεί να είναι και μπροστάρης, έτοιμο να πάρει αποφάσεις αλλά και να μπορεί σταθεί πίσω και να συνδράμει υποστηρικτικά. Εγώ πιστεύω σε ομάδες πολύ δυνατών ατομικοτήτων. Γιατί υπάρχει η κακώς αντιλαμβανόμενη ομάδα, όπου κάποιες μονάδες κρύβουν τις αδυναμίες τους πίσω από το σύνολο. Αυτό κάνει κακό και στους ίδιους. Είμαστε άνθρωποι και τα έχουμε όλα μέσα μας. Τη δύναμη και την αδυναμία. Οφείλουμε πιστεύω να μπορούμε να πάρουμε τον άλλον πάνω μας, όχι στον λαιμό μας.
Τι θα λέγατε στους νεότερους ανθρώπους για τη διαδρομή σας ως τώρα;
Τσιλίκα: Εμείς ανήκουμε στη γενιά της κρίσης. Ξεκινήσαμε να σπουδάζουμε υποκριτική όταν είχε ξεσπάσει η μεγάλη κρίση. Δεν ξέρω, βέβαια, ποια γενιά δεν είναι της κρίσης από τότε. Είναι ένα οντολογικό χαρακτηριστικό αυτό πλέον. Επιβιώνουμε βέβαια. Έχουν συμβεί στο παρελθόν στην ανθρωπότητα πολύ χειρότερα πράγματα από το να ανήκεις στην ελληνική γενιά της κρίσης. Αν ρωτάς σε σχέση με τα παιδιά που είναι τώρα στη δραματική σχολή και συμμετέχουν σε μια κατάληψη, τους εύχομαι να μην σταματήσουν. Μέχρι να δικαιωθεί το αίτημά τους. Τους ευχαριστώ πολύ που το κάνουν και για μένα. Αυτή τη στιγμή αγωνίζονται και για μένα. Είναι πολύ συγκινητικό ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν κάποια παιδιά μετά από τόσα χρόνια που διακινδυνεύουν να χάσουν το έτος τους, να μην σπουδάσουν αυτό που θέλουν, γιατί διεκδικούν να συστηθούν με ένα όνομα, όπως λέγαμε και για το έργο, και απαιτούν αυτό που θεωρούν ότι ακολουθεί αυτήν την ονομασία του καλλιτέχνη. Είμαι πολύ συγκινημένη με αυτό που συμβαίνει. Νιώθω ότι έχουν μεγαλύτερο θάρρος από τη δική μου γενιά. Πιο μαζί. Η ανακοίνωση του Συλλόγου Διδασκόντων του Εθνικού ότι θα παραιτηθούν είναι η αρχή μιας σοβαρής διαπραγμάτευσης.
Πού αλλού θα σας δούμε;
Ροϊλός: Κάνουμε γυρίσματα ήδη για τη «Μάγισσα», ένα πρότζεκτ που και εμείς που είμαστε μέσα το κοιτάμε με δέος. Είναι μια σειρά που διαδραματίζεται το 1817. Ένα εγχείρημα πρωτοφανές για τα ελληνικά δεδομένα. Έχουν όλοι οι εμπλεκόμενοι τον σεβασμό μου για τον αγώνα που κάνουν γι’ αυτή τη σειρά και το αποτέλεσμα που θέλουν να έχουν. Δεν ξέρω πότε θα βγει στον αέρα, αλλά ανυπομονώ.
Τσιλίκα: Θα είμαστε μέχρι το Πάσχα εδώ, στη Φρυνίχου, στο Τέχνης, με την «Παρεξήγηση» του Καμύ. Μετά το Πάσχα θα κάνω μια μεγάλου μήκους ταινία και επίσης θα κάνουμε πάλι με τον Γιάννη Χουβαρδά στην Ελευσίνα, στο πλαίσιο του φεστιβάλ, ακόμα μία παράσταση.
