"Σήμερα, έχουμε ανάγκη περισσότερο από ποτέ την τέχνη. Γιατί έχουμε ανάγκη να γίνουμε λίγο πιο χαρούμενοι, όχι χαζοχαρούμενοι, αλλά κυρίως να μοιραστούμε ερεθίσματα και στιγμές με τους άλλους για να μην νιώθουμε μόνοι" λέει η Ρουμπίνη Μοσχοχωρίτη. Σκηνοθέτης με κεραίες ανοιχτές στην εποχή, ανασκάπτει τα κείμενα και αναδεικνύει τις ιδιαίτερες διαδρομές τους στη θεατρική σκηνή. Αυτή τη φορά έσκυψε σε ένα διαμαντάκι της λογοτεχνίας μας.
Ο "Πίθηκος Ξουθ" του Ιάκωβου Πιτσιπίου, το πρώτο νεοελληνικό μυθιστόρημα φαντασίας, που παρουσιάζεται από την ομάδα "Άνιμα" στο θέατρο "Σταθμός" κάθε Δευτέρα και Τρίτη (9 μ.μ.), αποδεικνύεται ιδιαίτερα ανθεκτικός στον χρόνο. Αν και έχουν περάσει κοντά δύο αιώνες από την εποχή που γράφτηκε, τα ζητήματα που θίγει, "η διαπλοκή, τα συμφέροντα, η αναξιοκρατία, η εξουσιομανία, είναι χαρακτηριστικά που διατηρούνται ακέραια σήμερα και συνθλίβουν αξιακούς και ηθικούς κώδικες, τους ίδιους τους ανθρώπους εντέλει", όπως εξηγεί η σκηνοθέτης.
Όμως η παράσταση διατηρεί τη δροσιά και τους χαρούμενους τόνους μιας πολιτικής αλληγορίας που μεταφέρεται στη σκηνή, συνδυάζοντας στοιχεία καμπαρέ, σόου και μπρεχτικές καταβολές, τη μουσική τζάζ με τη δυναμική και τη ζωντάνια της καθαρεύουσας στην οποία γράφει ο Πιτσιπίος. Με αφορμή τον "Πίθηκο Ξουθ", η Ρουμπίνη Μοσχοχωρίτη εξηγεί πώς ένα λογοτεχνικό κείμενο του 1848 μπορεί να συνομιλεί με την εποχή μας. Και πώς η μεταμόρφωση ενός ανθρώπου σε πίθηκο μπορεί να σώσει την παρτίδα και ό,τι αξίζει να σωθεί από τον άνθρωπο.
Ο "Πίθηκος Ξουθ" είναι μια πολιτική αλληγορία που θίγει τη διαφθορά, τον νεοπλουτισμό, τις μεταμορφώσεις, αλλά και την εξιλέωση. Πώς συναντιέται με την εποχή μας;
Είναι όντως μια πολιτική αλληγορία και μια πολιτική σάτιρα ταυτόχρονα. Ο Πιτσιπίος με μια πολύ διεισδυτική ματιά ασκεί κριτική στα ήθη της εποχής του, με σκοπό ουσιαστικά να ξυπνήσει τους συγκαιρινούς του από τον λήθαργο που είχαν πέσει. Την εποχή που γράφει τον "Πίθηκο Ξουθ", στα μέσα του 19ου αιώνα, στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος των χρόνων του Όθωνα, βλέπει ξεκάθαρα μια ατολμία της κοινωνίας να συνταχθεί και να οργανωθεί γύρω από τα δικά της συστατικά, με αποτέλεσμα να ρέπει ολοένα και περισσότερο στη μίμηση ξένων προτύπων, στην άκριτη υιοθέτηση ξενόφερτων στοιχείων. Καταφεύγοντας λοιπόν στην αλληγορία, πιάνεται απ' αυτή την ξενομανία, αλλά η κριτική του δεν περιορίζεται σ' αυτήν. Στιγματίζει έτσι τη διαφθορά, τον νεοπλουτισμό και τα άλλα σαθρά υλικά που έχουν εισβάλει στην κοινωνία της εποχής και κατατρώγουν το νεαρό κράτος.
Το σχόλιό του δεν αφήνει απ' έξω κυρίως τη νεοαστική τάξη, που για τον Πιτσιπίο ήταν και η μόνη που μπορούσε να αντισταθεί στα συμφέροντα του βασιλιά. Τα θέματα και οι καταστάσεις που θίγει ο Πιτσιπίος είναι το ιδανικό πλαίσιο για να φωτιστούν αντίστοιχα ζητήματα της εποχής μας.
Τι επιδιώξατε να σχολιάσετε κυρίως μέσα από την παράσταση;
Όλα αυτά τα ζητήματα που σχολιάζονται στον "Πίθηκο Ξουθ" και αποτυπώνονται στους χαρακτήρες του παραμένουν ίδια και σήμερα, κι ας έχουν περάσει κοντά δύο αιώνες από τη συγγραφή του έργου. Η διαπλοκή, τα συμφέροντα, η αναξιοκρατία, η εξουσιομανία είναι χαρακτηριστικά που διατηρούνται ακέραια και συνθλίβουν αξιακούς και ηθικούς κώδικες, τους ίδιους τους ανθρώπους εντέλει. Είναι αυτά που ουσιαστικά δημιουργούν άτολμους και απαθείς πολίτες, έτοιμους να δεχτούν τους "άριστους", τους "ανέμελους" κάθε εξουσίας.
Η εξιλέωση στον "Πίθηκο Ξουθ" είναι επίσης ιδιαίτερο χαρακτηριστικό.
Το μυθιστόρημα έχει ουσιαστικά δύο μέρη. Το πρώτο, το πιο πολιτικό, εστιάζει στον κοινωνικό ρόλο του ανθρώπου, αλλά το δεύτερο προσπαθεί να φωτίσει την ιδιοσυστασία του ίδιου του ατόμου. Η προβολή τού εγώ, η ματαιοδοξία η κενοδοξία, η ροπή προς την ατομικότητα οδηγούν τον άνθρωπο, από άλλη οδό πλέον, να χάνει τον προσανατολισμό του και να είναι ικανός ακόμα και για τις πιο απεχθείς πράξεις. Η εξιλέωση, λοιπόν, στην παράσταση έχει τον χαρακτήρα μιας εσωτερικής διαδρομής, περισσότερο υπαρξιακής, με στόχο να οδηγήσει σε ένα είδος αυτογνωσίας, έτσι που να τον καταστήσει και ώριμο μέλος της κοινωνίας. Αυτή την κυκλική διαδρομή παρακολουθεί η παράσταση, ξεκινώντας από το επίπλαστα ευδαιμονικό κέλυφος για να φτάσει μέσω της αυτογνωσίας στο μεδούλι της ύπαρξης. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να υπάρξει ούτε να ωριμάσει εκτός του κοινωνικού πλαισίου. Δεν είμαστε φτιαγμένοι να ζούμε και να δρούμε κατά μόνας. Αυτή τη χαμένη στις μέρες μας, αλλά τόσο ισχυρή, έννοια της συλλογικότητας αναδεικνύει η παράσταση.
Στην παράστασή σας ο Ξουθ παρουσιάζεται σε μια σκηνή καμπαρέ, με τζαζ μουσική, γκροτέσκες παρουσίες, πολύ σύγχρονα στοιχεία. Η γλώσσα του αστεία, ζωηρή και τολμηρή για την εποχή της, πλην όμως καθαρεύουσα. Αυτή η αντίστιξη βοηθάει στη σημερινή θεατρική ανάγνωση που επιχειρείτε;
Η ιδέα του καμπαρέ με μπρεχτικές καταβολές αλλά και τη φόρμα ενός σόου, που είναι πιο σύγχρονη αναφορά, έχουν ακριβώς αυτόν τον στόχο, να αναδείξουν τους προβληματισμούς του κειμένου, αλλά μέσα από μια ιλαρή διάθεση. Αυτή η "κόντρα" της μουσικής του Κώστα Νικολόπουλου με τη διατήρηση της αυθεντικής γλώσσας του Πιτσιπίου δημιουργεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον περιβάλλον, πολύ αστείο, χαρούμενο αλλά και πολύ καυστικό, ενώνοντας το τότε με το σήμερα.
Το κοινό πώς αντιδρά στο άκουσμα της γλώσσας του Πιτσιπίου;
Η γλώσσα του Πιτσιπίου είναι πολύ ζωντανή και δροσερή. Επειδή η παράσταση περιλαμβάνει πολλά τραγούδια με στίχους στην καθαρεύουσα και επειδή ξεκινάει με τραγούδι, το κοινό εξοικειώνεται αμέσως με τη γλώσσα. Είναι ενδιαφέρον ότι πολλοί θεατές μετά την παράσταση μου λένε ότι η γλώσσα έφτασε σαν αεράκι στην ψυχή τους. Είναι τόσο όμορφη η ελληνική γλώσσα, που κοντεύουμε να ξεχάσουμε τις δυνατότητες έκφρασης που σου προσφέρει. Πρόκειται για μια απλή καθαρεύουσα που στο στόμα των ηθοποιών αποκτά ιδιαίτερη απλότητα και αμεσότητα. Οι θεατές μας επισημαίνουν τη μουσικότητα και τον ρυθμό της γλώσσας που μιλιέται στην παράσταση και την παρακολουθούν χωρίς να χαθεί ούτε λέξη.
Η ευφρόσυνη ατμόσφαιρα της παράστασης όμως δεν συνάδει και τόσο με την περίοδο που διανύουμε.
Καθόλου θα έλεγα, έτσι όπως παρακολουθούμε τα τελευταία γεγονότα, έναν πόλεμο μέσα στη γειτονιά μας και μικρούς πολέμους μέσα στην κοινωνία μας. Δυστυχώς, μας έτυχε να ζήσουμε απανωτές κρίσεις και κυρίως να έρθουμε μπροστά σε καταστάσεις πρωτόγνωρες. Η οικονομική κρίση, που δυστυχώς επανέρχεται με μεγάλη αγριότητα, η απάνθρωπη διαχείριση του μεταναστευτικού, η πανδημία και τώρα ο πόλεμος διαλύουν τη γενιά μας. Ίσως μέσα σ' αυτή τη συνθήκη, ιδιαίτερα σήμερα, έχουμε ανάγκη περισσότερο από ποτέ την τέχνη. Γιατί έχουμε ανάγκη να γίνουμε λίγο πιο χαρούμενοι, όχι χαζοχαρούμενοι, αλλά κυρίως να μοιραστούμε ερεθίσματα και στιγμές με τους άλλους για να μην νιώθουμε μόνοι.
info
Ο "Πίθηκος Ξουθ" παρουσιάζεται σε θεατρική διασκευή Ευγενίας Μαραγκού, σκηνικά - κοστούμια Γιώργου Λιντζέρη, πρωτότυπη μουσική Κώστα Νικολόπουλου, επιμέλεια κίνησης - χορογραφίες Φρόσως Κορρού, με τους Δημήτρη Κουρούμπαλη, Αντιγόνη Μακρή, Ευγενία Μαραγκού, Νίκο Μέλλο και Πηνελόπη Σεργουνιώτη.
