"Τα αποτελέσματα της ανασκαφής 'Κατρέ 1' στον λόφο Καστέλι στην Παλιά Πόλη Χανίων στα τέλη του 2021 ήσαν συνταρακτικά". Όταν η μετριοπαθής επίτιμη γενική διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του υπουργείου Πολιτισμού Μαρία Βλαζάκη χαρακτηρίζει "συνταρακτικά" τα πρόσφατα ευρήματα της ανασκαφικής έρευνας που διευθύνει στην καρδιά των Χανίων, κάτι σημαντικό συνέβη τους τελευταίους μήνες στον λόφο Καστέλλι.
"Δε μπορούσα να φανταστώ ότι στον χώρο αυτό απλώνεται μια τόσο μεγαλόπρεπη αίθουσα, εφάμιλλη του ανακτόρου της Κνωσού. Και ότι μέσα σ’ αυτήν, γκρεμισμένη και κατεστραμμένη από τον μεγάλο σεισμό των 6,5 - 7,5 ρίχτερ, θα εκτυλισσόταν η μεγάλη θυσία των ζώων και η ανθρωποθυσία που ήρθαν στο φως πριν από λίγα χρόνια. Γι' αυτό αρχικά τη θεωρήσαμε αυλή, ημιστεγασμένη" μας λέει η σπουδαία αρχαιολόγος, εξηγώντας ότι "η πρόσφατη διαπίστωση επιβεβαιώνει το γεγονός ότι στον λόφο, στην καρδιά της πόλης των Χανίων, αναπτύσσεται το ανάκτορο των κρητομυκηναϊκών χρόνων, ιδρυμένο πάνω στο παλαιότερο μινωικό".
Πολύτιμα στοιχεία στην ιστορική γνώση
Η ανασκαφική έρευνα που πραγματοποιεί υπό την διεύθυνσή της η Εφορεία Αρχαιοτήτων Χανίων, από τις απαρχές της, το 2005, δεν σταματά να εκπλήσσει την επιστημονική κοινότητα και να εμπλουτίζει με πολύτιμα στοιχεία την ιστορική γνώση για τον μυκηναϊκό πολιτισμό που αναπτύχθηκε στην Κρήτη, αφού αποκάλυψε ανακτορικά κατάλοιπα στη δυτική πλευρά του νησιού αλλά και το σπουδαίο εύρημα της θυσίας μιας νεαρής κοπέλας προκειμένου να κατευναστούν οι χθόνιες θεότητες, μετά τον τρομερό σεισμό του 1250 π.Χ., που σήμανε την αρχή του τέλους για το ανακτορικό συγκρότημα, στοιχειοθετεί πλέον ότι η μεγάλη αίθουσα της Κυδωνίας ταιριάζει όχι μόνο ως προς τις διαστάσεις, αλλά και ως προς τη χρήση και τη θέση της με το αντίστοιχο οικοδόμημα στη βόρεια είσοδο του ανακτόρου της Κνωσού που ο Εvans αποκάλεσε "Τελωνείο".
Η αίθουσα της Κυδωνίας με το χαλικάσβεστο δάπεδο, που οι διαστάσεις της ξεπερνούν τα 20 μ. μήκος και τα 10 μ. πλάτος και χωρίζεται σε τρίτα κλίτη με δύο σειρές κιόνων, φαίνεται ότι εξυπηρετούσε παρόμοιες ανάγκες με το "Τελωνείο". Χρησίμευε δηλαδή ως χώρος υποδοχής επισκεπτών και προϊόντων, καθώς και τελετών. Και ακριβώς λόγω του εντυπωσιακού μεγέθους της είχε αρχικά θεωρηθεί ότι πρόκειται για στεγασμένη αυλή. Βέβαια, η αίθουσα της Κυδωνίας είναι κατά πολύ μεταγενέστερη της Κνωσού, αφού αντιστοιχεί στο ανάκτορο των μυκηναϊκών χρόνων, το οποίο οικοδομήθηκε πριν από τα μέσα του 14ου αι. π.Χ. και λειτούργησε για περισσότερο από έναν αιώνα για να καταστραφεί από τον σεισμό γύρω στα μέσα του 13ου αιώνα. Βρίσκεται στη νοτιοδυτική άκρη του λόφου του Καστελιού, σημείο κατάλληλο για είσοδο στο ανάκτορο από την πλευρά του λιμανιού και του κάμπου, και διακρίνεται από τον συνδυασμό μινωικών και μυκηναϊκών αρχιτεκτονικών στοιχείων, μια ανάμειξη η οποία αντικατοπτρίζει και χαρακτηρίζει όλη αυτή την περίοδο στην Κρήτη, την αποκαλούμενη κρητομυκηναϊκή.
Σύμφωνα με την ανασκαφέα, εντυπωσιάζει το ισχυρό δάπεδο από χαλικάσβεστο που ήταν κατά τόπους χρωματισμένο, αλλά το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι τα φοβερά σημάδια που άφησε στο δάπεδο η ενεργοποίηση και η επανεργοποίηση του ρήγματος το οποίο διέρχεται από τον χώρο αυτό, τόσο στα μινωικά χρόνια όσο και στην αρχαϊκή και τη ρωμαϊκή περίοδο. Καθώς η φετινή ανασκαφική έρευνα διεύρυνε τον ανασκαμμένο χώρο, η εικόνα του ρηγματωμένου και καταβυθισμένου μέσα στο ρήγμα δαπέδου "είναι συνταρακτική" και η σταδιακή αποκάλυψη του συγκεκριμένου χώρου αποτελεί, κατά την ανασκαφέα, ένα ισχυρότατο επιχείρημα για τον εντοπισμό, στο σημείο αυτό του λόφου, του νοτίου τμήματος του μυκηναϊκού ανακτόρου της Κυδωνίας. Σε αυτό άλλωστε συνηγορεί και το γεγονός ότι επιλέχθηκε αυτή ακριβώς η αίθουσα για να δεχτεί τα εξιλαστήρια θύματα μετά τη μεγάλη θυσία.
Σημαντικά ευρήματα ανέδειξε η ανασκαφική έρευνα και στο "οικόπεδο Λιονάκη - Βλαμάκη" καθώς έφερε στο φως τμήμα οικοδομήματος των χρόνων της ίδρυσης των πρώτων μινωικών ανακτόρων, στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ., αλλά και ένας πίθος τοποθετημένος μπροστά στον δυτικό τοίχο ενός δωματίου, τμήμα του οποίου είχε διαταραχτεί από μεγάλο αποθέτη των αρχών της ίδρυσης του μυκηναϊκού ανακτόρου της Κυδωνίας (πριν από τα μέσα του 14ου αι. π.Χ.). Ο αποθέτης έδωσε πλούσια κεραμεική, αποτελούμενη κυρίως από σπασμένα, γραπτά, πολυτελή αγγεία αλλά και κύλικες και διάφορα άλλα αγγεία πόσεως, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζει τμήμα γραπτής τράπεζας προσφορών, τα οποία ανήκουν στην οικοσκευή ενός πλούσιου και σημαντικού οικοδομήματος σε μια περίοδο κατά την οποία η Κυδωνία άρχισε να πρωτοστατεί στο νησί.
Αν τα πρόσφατα ευρήματα, όπως σημειώνει η ανασκαφέας, συνδυαστούν με την ανεύρεση αρκετών πήλινων ειδωλίων καθώς και σκαραβαίου με τη δέλτο του φαραώ Αμένοφι ΙΙΙ σε παρόμοιους λάκκους κατά την παλαιότερη έρευνα στον χώρο, οδηγούμαστε στην υπόθεση της προέλευσης όλου αυτού του θαυμαστού υλικού από σημαντικό κτήριο, ίσως σχετιζόμενο με τελετουργίες.
Τα ευρήματα είναι μόνο μια πρώτη γεύση
"Τα εντυπωσιακά ευρήματα που έρχονται κάθε χρόνο στο φως μάς έχουν προσφέρει μόνο μια πρώτη γεύση για το τι υπήρχε και τι ακόμη υπάρχει στα σπλάχνα του λόφου" μας λέει η Μαρία Βλαζάκη. Τι ακόμα μπορεί να επιφυλάσσει η ανασκαφική έρευνα στο Καστέλι; τη ρωτάμε. "Ο λόφος έχει πολύ μέλλον ακόμα" απαντάει. Επισημαίνει μάλιστα ότι "με τις συστηματικές ανασκαφές στα απαλλοτριωμένα οικόπεδα και τους αδόμητους χώρους στον λόφο Καστέλι της Παλαιάς Πόλης των Χανίων ξεδιπλώνεται η ιστορία του σπουδαίου μινωικού ανακτορικού κέντρου και της Ακρόπολης της αρχαίας Κυδωνίας". Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι "τα μοναδικά ευρήματα των ανασκαφών συμβάλλουν καθοριστικά στη διαμόρφωση της αρχαιολογικής εικόνας της Κρήτης γενικότερα".
Είναι, αλήθεια, απορίας άξιο πώς αυτός ο λόφος αρχαιολογικών θαυμάτων σήμερα κινδυνεύει να μετατραπεί σε ξενοδοχείο. Η Μαρία Βλαζάκη εξ αρχής έχει ενώσει τις δυνάμεις της με φορείς και πολίτες των Χανίων για την αποτροπή του κινδύνου. Είναι σαφής και αρκετά αυστηρή καθώς μας λέει ότι "η σπουδαιότητα του αρχαιολογικού χώρου είναι ο πρώτος και βασικός λόγος που απαγορεύει την μετατροπή σε ξενοδοχείο του ιστορικού συγκροτήματος του Πολυτεχνείου που δεσπόζει ως τοπόσημο στην κορυφή του λόφου, όπου χτυπούσε η καρδιά της διοίκησης και της πόλης ολόκληρης από τα μινωικά χρόνια έως τον 20ό αιώνα".
