O Jazz FM, με διευθυντή τον Κώστα Γιαννουλόπουλο και συντονιστή προγράμματος τον Ιλάν, εξέπεμψε στους 102,4 της αθηναϊκής μπάντας των fm, τα μεσάνυχτα της 11ης Μαρτίου του 1991, ημέρα Δευτέρα.
Διαμάντια στον ουρανό της νύχτας
Το απονενοημένο εγχείρημα για τη δημιουργία του πρώτου και μοναδικού τζαζ σταθμού της χώρας είχε μπει βαθιά στο μυαλό μας από καιρό. Από το υπόγειο ταβερνάκι της πρώτης συνάντησης μέχρι το υπόγειο του σταθμού, στο Βύρωνα, έμεναν λίγες μόνο νύχτες.
Και ήταν Paquito D'Rivera που έδωσε το σύνθημα για το ξεκίνημα. Το φανκ του James Brown, τα blues του John Lee Hooker, το latin beat του Tito Puente, βρήκαν το ταίρι τους στο άλτο του Charlie Parker, το μπάσο του Mingus, την τρομπέτα του Miles, το τενόρο του Trane, το πιάνο του Monk.
Σαν υπεύθυνος «στρατολόγησης», είχα αναλάβει τη εκπαίδευση των υποψήφιων «μάγων», πριν τους παραδώσω στην ανάκριση του πεπειραμένου «Θεού» της τζαζ. «Πόσους δίσκους έχεις;», «ποιοι παίζουν στο κουαρτέτο του Coltrane;» ήταν δύο στάνταρ ερωτήσεις. Τα κριτήρια ήταν χαλαρά και οι νέοι έπαιρναν σύντομα το ερτζιανό βάπτισμα.
Πολλά τα ξενύχτια και οι συζητήσεις για το ύφος και το μουσικό περιεχόμενο των εκπομπών που βελτίωναν τη ραδιοφωνική εικόνα των παραγωγών, που με την ψυχή τους ετοίμαζαν το καθημερινό τους πρόγραμμα, αφού πρώτα τα είχαν «ακουμπήσει» στο Jazz-Rock, στο Music Corner ή το Metropolis, για τα αγαπημένα τους «δισκάκια».
Η υποδοχή του τζαζ κοινού της πρωτεύουσας ήταν συγκινητική. Ο σταθμός, από το αρχικό ένθετο τετράωρο, σε ένα χρόνο έγινε 24ωρος. Νέοι ταλαντούχοι μουσικοί τον πλαισίωναν και οι δίσκοι τους έβρισκαν τον δρόμο τους στις ερτζιανές λεωφόρους, με την ένθερμη υποστήριξή μας.
Το τέλος του ονείρου
Την πρόταση εξαγοράς της συχνότητας αποδέχτηκε η πλειοψηφία της εταιρίας των ερασιτεχνών παραγωγών του Ρ/Σ ΗΧΩ FM, που είχε δώσει τη θέση του στον Jazz FM. Τον σταθμό ο οποίος έγραψε την εξάχρονη πορεία του με θερμή αποδοχή από ένα αφοσιωμένο κοινό. Μέχρι που ο διαβόητος Πέτρος Κωστόπουλος, αυτή τη φορά με νέους χρηματοδότες, βρήκε τα θύματα για να στρώσουν τον δρόμο του στις life style επιδιώξεις του.
Την τελευταία νύχτα -26 Ιουλίου του 1996 ήταν- έκλεισα πίσω μου την πόρτα και γύρισα στο σπίτι. Εκείνη τη στιγμή ο Πύρρος Δήμας, «κάτω από την μπάρα», σήκωνε το χρυσό στην Ατλάντα. «Διαμάντια στον ουρανό της νύχτας», τέλος.
Ο Κώστας Γιαννουλόπουλος, που μας τίμησε διευθύνοντας τον Jazz FM102,4 με τις γνωστές από τη μακρόχρονη δημοσιογραφική και ραδιοφωνική του εμπειρία αρετές, έφυγε ξαφνικά το μεσημέρι της 17ης Νοέμβρη του 1997, ανάμεσα σε φίλους.
Η «άλλη ματιά»
«Η εταιρεία μας, η Ηχώ ΕΠΕ, είχε από την ίδρυσή της συνδιαχειριστές τον Ιλάν και εμένα, αμισθί. Για πρακτικούς λόγους, το ταμείο διαχειριζόταν ο Ιλάν, με απόλυτη διαφάνεια, υπό την στέγη της επαγγελματικής του έδρας στο κέντρο της Αθήνας. Ήμαστε μια εταιρεία με 15 μέλη, οι 8 από εμάς με ίσα ποσοστά -ο Ιλάν και εγώ μέσα σ’ αυτούς-, ενώ οι υπόλοιποι με μικρότερα.
Εκείνη την εποχή, οι περισσότεροι συνέταιροι ήμασταν φοιτητές. Μεγαλύτερος και εμπειρότερος ήταν ο Ιλάν. Η ενασχόλησή του με τη διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων, το management καλλιτεχνών αλλά κυρίως μέσα από τον χώρο της Αριστεράς, του είχε προσδώσει το πλεονέκτημα της ευχέρειας στις δημόσιες σχέσεις, τη διατήρηση γνωριμιών που διαμόρφωναν απόψεις, αλλά και την αναγκαία εμπειρία στην οργάνωση και διαχείριση πολυμελών ομάδων.
Όλοι συνεισφέραμε στο εγχείρημα αυτό, ο καθένας στο μέτρο που μπορούσε, όλοι μας δώσαμε κομμάτι της ζωής μας στην ανάπτυξη του σταθμού. Πέρα απ’ τ’ άλλα, χειρωνακτική δουλειά, όχι αστεία! Θυμάμαι να φτυαρίζω στο υπόγειο, να βοηθώ στις σιδηροκατασκευές, να φυλάω τσίλιες στα Τουρκοβούνια, να αναρτώ διαφημιστικές πικέτες για τα πάρτι στις κολώνες της Αθήνας κ.ά.
Ήταν η εποχή που η αγάπη μας για τη μουσική μάς έκανε 'ραδιοφωνατζήδες'. Κάποιοι από εμάς, δεν είχαμε καμία ραδιοφωνική προϋπηρεσία. Χάρη στον Ιλάν πήραμε τη 'νόμιμη άδεια' εκπομπής. Κάποιοι θα ισχυριστούν ότι η εκπομπή τους έκανε τη διαφορά, ότι το ακροατήριο των εκπομπών τους συλλογικά 'πίεσε' τους ιθύνοντες να μας δώσουν άδεια. Η αλήθεια είναι ότι ο Ιλάν αξιοποίησε στο μέγιστο το πλεονέκτημα των αγνών ερασιτεχνών και έστησε μια ανεπανάληπτη εκστρατεία προβολής, η οποία έπεισε. Τελικά, πετύχαμε το απροσδόκητο.
Τα πράγματα όμως άλλαζαν. Κάποιοι αποχωρούσαμε κάνοντας τη στρατιωτική μας θητεία, άλλοι αναζητούσαν έμμισθη εργασία, νέοι παραγωγοί έρχονταν, νέες φωνές και ταλέντα ανακαλύπτονταν. Πιστοί ακροατές έγιναν ραδιοφωνικοί παραγωγοί, λίγοι από αυτούς δουλεύουν ακόμα και σήμερα. Κάποιοι άλλοι έκαναν σταδιοδρομία στον χώρο της ελληνικής δισκογραφίας. Άλλοι έγιναν DJs.
Τα έσοδα από τις διαφημίσεις κάλυπταν τα λιγοστά έξοδα λειτουργίας του σταθμού -παράδειγμα προς μίμηση για τις σημερινές startups-, ενώ τα θρυλικά πάρτι (πάλι υπό την αιγίδα και κυρίως τον συντονισμό του Ιλάν) έδιναν μια ανάσα ζωής και τη δυνατότητα για επενδύσεις σε εξοπλισμό. Έτσι πορευόμασταν.
Η εταιρεία δεν διένειμε ποτέ μέρισμα, κανείς δεν είχε μισθό. Στο πλαίσιο αυτό, σιγά σιγά, οι περισσότεροι συνέταιροι αποστασιοποιήθηκαν αναζητώντας τα προς το ζην, αφήνοντας τη λειτουργία του σταθμού στα χέρια των λίγων συνεταίρων που επέλεξαν να ασχοληθούν με τον σταθμό, επιδιώκοντας έσοδα μέσω διαφημίσεων για την εκπομπή τους και για άλλες. Αυτοί δικαίως αμείβονταν για την προσπάθειά τους, κρατώντας ένα τμήμα των εσόδων. Παρεπόμενο ήταν να επιθυμούν τη συνέχεια του εγχειρήματος αυτού», γράφει ο Δημήτρης Κοντογιάννης.
Στην ομάδα των παραγωγών του Jazz FM συμμετείχαν οι: Κώστας Γιαννουλόπουλος (1948 - 1997), Κώστας Γεωργίου (1961 - 2007), Σάκης Τσιτομενέας, Σταύρος Μούτσελος, Ζακ Σαμουήλ, Λεωνίδας Αντωνόπουλος, Σπύρος Κατσιγιάννης, Δανάη Βλάχου, Βασίλης Σταματίου, Κώστας Μπαρμπέρης, Άννα Κουβαρά, Έλενα Γαβρεσέα, Στράτος Βουγέλης, Λιάνα Μαλανδρενιώτη, Ορέστης Σχινάς, Γιώργος Παπαζαχαρίου, Γιώργος Φλωράκης, Προκόπης Δούκας, Βασίλης Γεροντάκος, Βλάσης Τζάτζαλος, Τάκης Αναγνωστόπουλος, Μελέτης Μοίρας, Διονύσης Αγγελάκης, Γιάννης Κώνστας, Πάνος Γκόλφης, Τάσος Κωντανταρόπουλος, Αλίκη Σκουντριδάκη, Θωμάς Κώνστας, Γεωργία Κάλφα, Στέλιος Μούστος, Χρήστος Πολύδωρος, Jerry Κακαβιάτος, Ζακ Τσαμούλος, Δημήτρης Φαρής, Γιώργος Κοτροκόης, Γιώργος Παπαδόπουλος, Αντιγόνη Πάντα - Χαρβά και ο Ιλάν.
Ψυχή τε και σώματι τζαζ...
Είκοσι τέσσερα χρόνια πέρασαν από τον Νοέμβριο του 1997, όταν έφυγε ξαφνικά από την οικογένεια της καλής μουσικής ο Κώστας Γιαννουλόπουλος, φίλος, δάσκαλος για πολλούς από εμάς και συνεργάτης σε αξέχαστες δημιουργικές μας στιγμές
Είκοσι (και) χρόνια τώρα και κάθε 17 του Νοέμβρη, η παρουσία του, η απουσία του, γίνεται ακόμα πιο έντονη. Και τα λόγια στερεύουν καθώς περνούν οι μέρες από εκείνη τη 17η Νοέμβρη του 1997, όταν έφυγε ξαφνικά από την οικογένεια της καλής μουσικής ο φίλος, δάσκαλος για πολλούς από εμάς και συνεργάτης σε αξέχαστες δημιουργικές μας στιγμές. Ο Κώστας Γιαννουλόπουλος (1948 - 17 Νοέμβρη 1997).
Ο δημιουργός της εκπομπής «Τα πρωινά όλου του κόσμου» στο Τρίτο Πρόγραμμα, ο εμπνευστής και διευθυντής του Jazz FΜ 102.4, το πρόσωπο πίσω από τα Φεστιβάλ «Praxis», μαζί με τον οποίο απολαμβάναμε τη μαγεία της τέχνης του αυτοσχεδιασμού σε κάθε ευκαιρία, δίσκο ή συναυλία. Μόνο που αυτή του τη σχέση με τη μουσική την είχε από νωρίς αναγάγει σε «επιστήμη».
Ήταν εμπειρία να βρίσκεσαι μαζί του μπροστά στα ράφια ενός δισκοπωλείου. Σου κόστιζε, βέβαια, κάτι παραπάνω, αλλά ήταν πολύτιμα τα σχόλιά του, το σκεπτικό του για τη μουσική και το ιστορικό πλαίσιο της εποχής κάθε ηχογράφησης, το κοινωνικό πλαίσιο της δημιουργίας τους, την προσωπικότητα των δημιουργών, τη διείσδυση στον ψυχισμό του αποδέκτη τους. Τους προσέγγιζε ολιγόλογα, με ουσία, στα γραπτά του ή μέσα από τις μοναδικές ραδιοφωνικές εκπομπές του.
Η στιγμή της γνωριμίας μας είχε στο επίκεντρό της -τι άλλο;- έναν δίσκο τζαζ σε ένα δισκάδικο του κέντρου της Αθήνας. «Ακούς τζαζ;» με ρωτάει. «Ναι», του απαντώ. «Να τον πάρεις, είναι καλός» μου προτείνει. Έτσι άρχισαν όλα. Μέχρι και τον κοινό μας στόχο: τον Jazz FM. Έναν ραδιοφωνικό σταθμό με αντικείμενο την τζαζ και τις άλλες μουσικές της «ψυχής». Κάτι που, έως τότε, έμοιαζε με ένα όνειρο, έγινε -έστω και για λίγο- πραγματικότητα.
Ένα κύμα ηρεμίας κι όποιος το εισπράξει
Ο Κώστας Γιαννουλόπουλος σπούδασε Οικονομικά, δούλεψε αρχικά σε τράπεζα, αλλά η μουσική τον είχε κερδίσει από νωρίς. Άρχισε να γράφει τους «Ηχοτονισμούς» στο περιοδικό « Ήχος» και το 1977, με συνεργάτες τον Σάκη Παπαδημητρίου και τον Γιώργο Χαρωνίτη, εξέδωσε το περιοδικό «Τζαζ». Οργάνωσε και καθιέρωσε το φεστιβάλ «Praxis», ανεβάζοντας στη σκηνή τις πιο σύγχρονες μορφές της παγκόσμιας τζαζ. Στην σελίδα του στα «Νέα», το αναγνωστικό κοινό έσπευδε να γευτεί τις αισθητικές τάσεις της εποχής, τη διεισδυτική άποψή του.
Στις τελευταίες στιγμές της πολύτιμης επικοινωνίας του με το κοινό, στο Τρίτο Πρόγραμμα, το δικό του ουτοπικό πλάνο έπαιρνε σχήμα μέσα από το ονειρικό ερτζιανό ταξίδι του, που ακουγόταν καθημερινά στις 11 το πρωί. Στις 17 Νοεμβρίου 1997, ο Κώστας εξέπεμψε για τελευταία φορά "Τα πρωινά όλου του κόσμου" - «ένα κύμα ηρεμίας πάνω από την πόλη κι όποιος το εισπράξει». Λίγες ώρες μετά, η καρδιά του τον πρόδωσε. Κι εγώ, ακούω ακόμα τη βαθιά, διεισδυτική ραδιοφωνική φωνή του και βάζω στο «άλλο πικάπ» τους πολύτιμους δίσκους που αγόρασα με την προτροπή του.
Επιμέλεια φωτογραφικού υλικού: Κώστας Δρακονταειδής (studio Draffix)
