Λίγο μετά τις καταγγελίες των σπουδαστών της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, που προκάλεσαν την παραίτηση του Στάθη Λιβαθινού, η Κίνηση Αναπήρων Καλλιτεχνών βάζει ακόμα μια ψηφίδα στο ζοφερό αυτό σκηνικό. "Aποφασίσαμε να καταγγείλουμε τη μισαναπηρική συμπεριφορά του πρώην καλλιτεχνικού διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου Στάθη Λιβαθινού γιατί οι δημόσιοι καλλιτεχνικοί οργανισμοί οφείλουν όχι μόνο να μην αναπαράγουν αυτή τη ρατσιστική κουλτούρα αλλά να εργάζονται προς εξάλειψή της. Και ελπίζουμε η καταγγελία μας να συμβάλει σ' αυτό" μας λέει ο ανάπηρος σκηνοθέτης και ακτιβιστής Αντώνης Ρέλλας με αφορμή τη σοβαρή καταγγελία που δημοσιοποίησε χθες η Κίνηση Αναπήρων Καλλιτεχνών για τη λεκτική και ψυχολογική βία που υπέστησαν από τον πρώην καλλιτεχνικό διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου, κάνοντας μάλιστα λόγο για "βασανιστήριο". "Συμμετέχουμε ενεργά στο κίνημα του #metoo διευρύνοντάς το με μία ακόμα αιτία καταπίεσης" λέει χαρακτηριστικά ο Αν. Ρέλλας.
Εκείνη την παγωμένη ημέρα της 27ης Δεκεμβρίου του 2017, ο Αντώνης Ρέλλας, ο ηθοποιός - σκηνοθέτης Βασίλης Οικονόμου, η ηθοποιός Ελευθερία Ματζουράνη και η θεατρολόγος - σεναριογράφος Απολλωνία Τσαντά δεν θα την ξεχάσουν εύκολα. Στη συνάντηση που είχαν στο γραφείο του τότε καλλιτεχνικού διευθυντή του Εθνικού ως εκπρόσωποι της Κίνησης Αναπήρων Καλλιτεχνών, προκειμένου να συζητηθεί η κατάργηση του όρου της "αρτιμέλειας" και από τις κρατικές δραματικές σχολές και σχολές χορού της χώρας, όπως ισχύει για τις ιδιωτικές, έτσι ώστε να έχουν δικαίωμα στις καλλιτεχνικές σπουδές και οι ανάπηρες/οι καλλιτέχνες, έκπληκτοι αντιμετώπισαν μια συμπεριφορά που σίγουρα δεν περίμεναν.
Φασιστικό θέατρο και ηθοποιοί χωρίς δικαιώματα
"Ζήσαμε τον απόλυτο εξευτελισμό από έναν αξιόλογο άνθρωπο της τέχνης, ο οποίος ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής του πρώτου θεάτρου της χώρας" μας εξηγεί ο Αντώνης Ρέλλας. "Αποδομούσε κάθε επιχείρημά μας από τη διεθνή εμπειρία. Με πολυ μεγάλο κόπο είχαμε φτάσει σ' αυτή τη συνάντηση, αλλά ο τρόπος που μας αντιμετώπισε μας οδήγησε ουσιαστικά μετά τη συνάντηση να χάσουμε κάθε διάθεση να συνεχίσουμε αυτόν τον αγώνα, που έτσι κι αλλιώς δεν αφορούσε προσωπικά εμάς τους τέσσερις αλλά τα νέα ανάπηρα αγόρια και κορίτσια που θέλουν να ασχοληθούν με τις παραστατικές τέχνες" λέει ο σκηνοθέτης και παραπέμπει στα περιστατικά που καταγράφει ένα προς ένα η καταγγελία της Κίνησης Αναπήρων Καλλιτεχνών.
"Το θεάτρο δεν είναι δημοκρατικό, είναι φασιστικό και επιλέγει τους πιο ικανούς" και "ο ρόλος του ηθοποιού δεν είναι να διεκδικεί δικαιώματα" άκουσαν να λέει ο Στ. Λιβαθινός, όταν η συζήτηση στράφηκε στην "αναδόμηση του εκπαιδευτικού πλαισίου της σχολής του Εθνικού Θεάτρου για τη συμπερίληψη ανάπηρων σπουδαστών". "Εμείς στο Εθνικό ψάχνουμε πρωταθλητές, δεν εφαρμόζουμε δικαιώματα, αλλά αναζητούμε ικανότητες" αντέτεινε "με επιθετικό και αυταρχικό ύφος" όταν οι εκπρόσωποι της Κίνησης αναφέρθηκαν στις καλές πρακτικές εκπαίδευσης του εξωτερικού.
Στο "κοινωνικό μοντέλο για την αναπηρία" που πρότασσαν τα μέλη της Κίνησης ο Στ. Λιβαθηνός είχε τα δικά του επιχειρήματα. "Αν βάλω έναν ανάπηρο πάνω στη σκηνή και δίπλα του έναν ηθοποιό, τον καλύτερο ηθοποιό να βάλεις, όλοι θα κοιτάνε τον ανάπηρο. Πώς όταν βάζεις ένα ζώο στη σκηνή".
"Ο ανάπηρος ηθοποιός δεν θα μπορεί να γίνει επαγγελματίας"
Στην πρόταση για ποσόστωση στις εξετάσεις των κρατικών δραματικών σχολών και για τους ανάπηρους ο τότε καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού αντέτεινε: "Θα γεμίσει το Εθνικό ανάπηρους. Με το σύστημα της ποσόστωσης, αν ο άλλος δεν αξίζει, θα μπει δηλαδή στο Εθνικό επειδή είναι ανάπηρος, δηλαδή δίπλα στους άλλους που κάνουν πρωταθλητισμό". Σύμφωνα με την καταγγελία, ο Στ. Λιβαθηνός υποστήριξε επίσης ότι "ο σκοπός του Εθνικού είναι να βγάζει επαγγελματίες από τη σχολή του σε μια δύσκολη αγορά εργασίας και ο ανάπηρος ηθοποιός δεν θα μπορεί να γίνει επαγγελματίας κι ούτε να βρει δουλειά ως καλλιτέχνης, άλλο να είσαι ερασιτέχνης κι άλλο επαγγελματίας".
Στην πρόταση για ταυτόχρονη διερμηνεία στη νοηματική κατά τη διάρκεια των μαθημάτων, με αφορμή τον αποκλεισμό υποψήφιου στη Δραματική Σχολή του Εθνικού στο στάδιο της αίτησης, απάντησε ότι "ο δάσκαλος με τον φοιτητή πρέπει να έχει απευθείας σχέση και γι' αυτό δεν γίνεται να υπάρξει μεσάζοντας διερμηνέας, γιατί δεν θα έχουμε ανταλλαγή ενέργειας ανάμεσα σε δάσκαλο και μαθητή κι άλλωστε πώς θα είμαστε σίγουροι για το τι του μετέφερε ο διερμηνέας", ενώ συμπλήρωνε: "Γνωρίζω πολλούς εγωκεντρικούς ηθοποιούς που είναι εξαιρετικοί καλλιτέχνες. Οι κωφοί όμως δεν μπορούν να επικοινωνήσουν".
"Σαν εξέταση στα κέντρα υγειονομικής κρίσης"
Παράλληλα, η καταγγελία της Κίνησης επισημαίνει τον τρόπο που απευθυνόταν στους εκπροσώπους της, είτε διακόπτοντάς τους, είτε φωνάζοντας, είτε εξετάζοντας αν μπορούν να γράψουν. "Το σκηνικό έμοιαζε σαν εξέταση στα κέντρα υγειονομικής κρίσης (ΚΕΠΑ). Σαν τον γιατρό που θέλει να τεστάρει την κινητικότητα των χεριών του αναπήρου" σημειώνουν.
Ολοκληρώνοντας τη συζήτησή μας για τις σοβαρότατες καταγγελίες της Κίνησης Αναπήρων Καλλιτεχνών ο Αντώνης Ρέλλας επισημαίνει ότι "στα λόγια και τις πράξεις που περιγράφονται στην καταγγελία μας προς τον Στάθη Λιβαθινό ενδεχομένως κάποιες και κάποιοι να αναγνωρίζουν και δικές τους πάγιες συμπεριφορές και προκαταλήψεις. Έφτασε η στιγμή τέτοιες συμπεριφορές να μην είναι πλέον ανεκτές. Και το λέω αυτό διότι ο πραγματικός καλλιτέχνης, ανάπηρος ή μη, δεν είναι εκείνος/η που κατακρεουργείται από το 'κτήνος', αλλά αυτός/ή που με κόπο καταφέρνει τελικά να το δαμάσει". Και παραπέμπει στη φωτογραφία με το πανό με τη φράση "Ο φόβος αλλάζει πλευρά" έξω από το Εθνικό Θέατρο.
