Ήταν αρχές του περασμένου φθινοπώρου όταν σε μια ταράτσα στην πλατεία Αμερικής συναντήθηκε, υπό το βάρος της νέας πραγματικότητας και των καταιγιστικών αλλαγών που έφερνε η πανδημία στον κόσμο και τις ζωές όλων, μια συντροφιά από γυναίκες, επαγγελματίες της τέχνης και του πολιτισμού, που ήθελαν να συζητήσουν και να ανταλλάξουν σκέψεις και ιδέες πάνω στις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν στη δουλειά τους.
«Η κάθε μία έφερε και κατέθεσε την εμπειρία της. Όλες μας έχουμε βιώσει την έμφυλη βία σε όλες τις εκφάνσεις της. Δεν είναι μόνο οι σεξιστικές συμπεριφορές στον χώρο δουλειάς. Δεν είναι μόνο οι χαμηλές αμοιβές και η ανισότητα των ευκαιριών. Δεν είναι μόνο οι στερεοτυπικοί αποκλεισμοί. Δεν είναι μόνο η υποτίμηση σε πολλαπλά επίπεδα. Δεν είναι μόνο οι απαξιωτικές συμπεριφορές. Δεν είναι μόνο η αναστολή της παραγωγικής διαδικασίας» υπογραμμίζει η ηθοποιός Μαρία Τσιμά δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο ότι «οι μέρες της οικονομικής κρίσης και του Covid-19 βοήθησαν να ενταθεί η βία».
«Τα στατιστικά στοιχεία παραμένουν συντριπτικά» αναφέρει μιλώντας γι' αυτή την πρώτη συνάντηση και τον διάλογο που άνοιξε, ο οποίος συνεχίστηκε τους επόμενους μήνες διαδικτυακά.
Πριν από λίγες ημέρες, εκείνες οι 14 γυναίκες της πλατείας Αμερικής, συγκλονισμένες από τη δύναμη της δημόσιας ομολογίας της Σοφίας Μπεκατώρου και όλων όσα εμπνέει και εμψυχώνει η μαρτυρία της, δημοσιοποιούν και υπογράφουν την πρωτοβουλία τους με τον τίτλο WOM.A (Women in Arts).
Τα προσωπικά τους προφίλ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποκτούν το πρώτο κοινό σήμα, που είναι μια κόκκινη κουκίδα σε μαύρο φόντο και το hashtag #βάλε τελεία στην έμφυλη βία. Ήταν η εκκίνηση για το WOM.A και τη διάδοσή του.
Ο διάλογος να γίνει δημόσιος
«Είμαστε μια συλλογικότητα υπό σύσταση. Κινούμαστε ισότιμα με γνώμονα την ομάδα. Η καθεμιά προσφέρει όσο της το επιτρέπουν οι συνθήκες. Ερευνούμε τις ιδιαιτερότητες του χώρου, συναντάμε ανθρώπους που μας βοηθούν να κατανοήσουμε τα προβλήματα του κάθε επαγγέλματος σε βάθος και καταθέτουμε τις ιδέες μας για δράσεις στο μέλλον. Ο αγώνας για ελεύθερη έκφραση των γυναικών και για την ανάδειξη των προβλημάτων τους δεν είναι δρόμος ταχύτητας, αλλά μαραθώνιος» τονίζει η Μ. Τσιμά επιμένοντας πως, με αφορμή τα πρόσφατα γεγονότα, ο διάλογος μπορεί να διευρυνθεί και να γίνει δημόσιος.
Εξηγεί πως η δημιουργία ενός δικτύου μπορεί να συνδέσει δυναμικά όλες τις γυναίκες. Και να καταδικάζει ενεργά κάθε απόπειρα που θίγει την επαγγελματική τους υπόσταση. «Μπορούμε να δώσουμε φωνή στη σιωπή που καλύπτει συχνά τις αγωνίες μας και τον φόβο. Μπορούμε να διεκδικήσουμε ουσιαστική ισότητα στο εργασιακό μας περιβάλλον» καταλήγει.
Μια ημέρα μετά τη δημοσιοποίηση της πρωτοβουλίας WOM.A η ηθοποιός Ζέτα Δούκα καταγγέλλει σε τηλεοπτική εκπομπή τον Γιώργο Κιμούλη για ανάρμοστη συμπεριφορά που συνέβη σε παλαιότερη συνεργασία τους και τον ίδιο να υποβάλλει αγωγή και μήνυση για συκοφαντική δυσφήμιση μιλώντας για ψεύδη. Η καταγγελία πυροδότησε νέες, επώνυμες αποκαλύψεις και δηλώσεις συμπαράστασης προς την ηθοποιό.
«Είμαστε δίπλα σε κάθε γυναίκα που βιώνει σεξιστικές, εκφοβιστικές, εξευτελιστικές, εκβιαστικές συμπεριφορές σε οποιονδήποτε κλάδο του χώρου πολιτισμού, ώστε με την έμπρακτη και δημόσια στήριξη όλων μας να καταφέρει να αποκαλύψει αυτό που αντιμετωπίζει ή αντιμετώπισε στο παρελθόν και να νιώσει ασφαλής και δικαιωμένη» αναφέρουν σε ανακοίνωση συμπαράστασης οι 14 της WOM.A.
Προσθέτουν μάλιστα πως η πρωτοβουλία τους σκοπεύει να δημιουργήσει ένα μακροχρόνιο πεδίο έρευνας και διαλόγου πάνω στην έμφυλη ανισότητα. «Καθώς η εργασιακή υποτίμηση, η προκατάληψη, η ελλιπής εκπροσώπηση των γυναικών σε παραδοσιακά ανδροκρατούμενα πόστα και η ανισότητα των αμοιβών είναι ορισμένα μόνο από τα πολλά και υπαρκτά, χρόνια προβλήματα» επισημαίνουν.
Από τις πρώτες γυναίκες δημιουργούς της πρωτοβουλίας, η σκηνοθέτις Ιώ Βουλγαράκη υπογραμμίζει πως ο δημόσιος χώρος μέσα στον οποίο μπορούν οι ανάγκες των γυναικών δημιουργών και εργαζομένων να εκφραστούν μοιάζει ανύπαρκτος. «Θέλουμε να τον δημιουργήσουμε. Οι εργαζόμενες γυναίκες στον χώρο του πολιτισμού αναζητούμε, νομίζω, εδώ και πολύ καιρό την ορατότητα» σχολιάζει.
Επισημαίνει πως τις 14 απασχολούν τόσο η παρενόχληση που αφορά τη σεξουαλικότητα όσο και η παρενόχληση βάσει φύλου. «Ελπίζουμε να εμπνεύσουμε και να στηρίξουμε όσες περισσότερες γυναίκες γίνεται, που δέχονται συμπεριφορές ανεπιθύμητες, εκφοβιστικές, εξευτελιστικές, εκβιαστικές, συμπεριφορές σεξουαλικής φύσης, σωματικές ή λεκτικές, και συμπεριφορές βασιζόμενες στη διαφορά φύλου σε οποιονδήποτε εργασιακό κλάδο στον χώρο μας. Να αρχίσουν να μιλούν ανοιχτά, να αντιδρούν αποτελεσματικά, να μην ενοχοποιούν τον εαυτό τους και να βρίσκουν τη φωνή τους. Όλα αυτά είναι η δική μας καθημερινότητα, ο δικός μας επαγγελματικός μαραθώνιος μετ’ εμποδίων. Είναι καιρός να πάμε σε βάθος».
«Με εκτίμηση και αγάπη από εμένα, μια κακοποιημένη»
Επώνυμες καταγγελίες, ενυπόγραφα σχόλια συμπαράστασης αλλά και συνεχόμενες αποκαλύψεις που πολλαπλασιάζονται με καταιγιστικούς ρυθμούς σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τηλεοπτικές εκπομπές έρχονται στο φως με ταχύτητα και ορμή.
Η περφόρμερ Βάσω Καμαράτου σημειώνει στην προσωπική της σελίδα στο fb: «Αφήστε τους ανθρώπους που έχουν κακοποιηθεί να μιλήσουν επιτέλους και μην τους κακοποιείτε κι άλλο. Με εκτίμηση και αγάπη από εμένα, μια κακοποιημένη, που πάντα μιλούσε και πάντα θα μιλάει και πάντα θα είναι δίπλα σε εκείνες και εκείνους που δεν μίλησαν ακόμη, που δεν θα μιλήσουν ποτέ, που θα μιλήσουν τώρα, που θα μιλήσουν κάποτε, που θα μιλάνε μέσα από κάποιες και κάποιους άλλους που δεν πρόλαβαν να μιλήσουν, που ίσως τώρα που μιλάμε εμείς να κακοποιούνται ή να φοβούνται. Με αγάπη και εκτίμηση από εμένα, μια κακοποιημένη που δεν μιλάει επειδή και μόνο είναι κακοποιημένη ή που περιμένει να γίνει διάσημη από αυτό! Ας γελάσω!».
Την ίδια ώρα η Αννίτα Δεκαβάλα, ηθοποιός και συνδημιουργός με τον Τάκη Βουτέρη του Θεάτρου των Εξαρχείων, αναφερόμενη στη Σοφία Μπεκατώρου και τη Ζέτα Δούκα, μιλά για «δυο πολύ γενναίες γυναίκες, δυο πολύ ωραίους ανθρώπους που σπάσανε τα ταμπού κι άνοιξαν τον δρόμο για μια νέα εποχή στην Ελλάδα, όπου όσοι έχουν εξουσία πάνω στις γυναίκες, και όχι μόνο, να το σκέφτονται διπλά και τρίδιπλα πριν την καταχραστούν κι αρχίσουν να κακοποιούν όποια εξαρτάται απ' αυτούς».
Τώρα που τα θέατρά μας είναι κλειστά ήρθε η ώρα να τα καθαρίσουμε
«Αν το να δουλεύουμε στο θέατρο με ευγένεια, σεβασμό και όρια σημαίνει χειρότερες παραστάσεις, όπως πολλοί θεματοφύλακες της θεατρικής τέχνης βιάστηκαν να υποστηρίξουν, κανένα πρόβλημα. Ας κάνουμε τις χειρότερες παραστάσεις που έχουν γίνει ποτέ. Τώρα που τα θέατρά μας είναι κλειστά ήρθε η ώρα να τα καθαρίσουμε» σχολιάζει η ηθοποιός Μυρτώ Γκόνη.
«Η τέχνη μας δεν είναι συλλήβδην ένας βούρκος» απαντά με αφορμή την υπόθεση Κιμούλη ο πρόεδρος του ΣΕΗ Σπύρος Μπιμπίλας επισημαίνοντας πως «υπάρχουν νομικές οδοί για να επιλύσουν όλοι τις διαφορές. Υπάρχει υπεύθυνο σωματείο για να ασχοληθεί. Η κοινωνία θα διορθωθεί μόνο με πολιτισμένο τρόπο. Φτιάχνοντας έναν καλύτερο κόσμο και σεβόμενοι την ηθική τάξη. Όσοι έφταιξαν και πέρασαν τα όρια προσβάλλοντας άλλους με κάθε τρόπο ας ξανασκεφθούν τι έκαναν κι ας φροντίσουν να διορθωθούν».
Για τις έμφυλες διακρίσεις, που είναι «ένα σύμπτωμα μιας μεγάλης ασθένειας που μαστίζει την κοινωνία μας αιώνες τώρα» και η καταπολέμηση τους ήταν ένας από τους λόγους που αποφάσισε να ασχοληθεί με το θέατρο, μιλά η Μαντώ Παπαρρηγοπούλου των WOΜ.A.
«Είχα την -ρομαντική ίσως- πεποίθηση ότι ο χώρος του πολιτισμού και της καλλιτεχνικής δημιουργίας είναι ο χώρος όπου οι άνθρωποι συναντιούνται και μιλούν για εκείνα για τα οποία κανείς άλλος δεν μιλάει. Φανταζόμουν έναν χώρο όπου οι άνθρωποι συνεργάζονται μεταξύ τους, εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον, σέβονται ο καθένας τη διαφορετικότητα του άλλου και την αξιοποιούν ώστε να υπάρχει πολυφωνία.
Μέσα σε αυτόν τον χώρο -σκεφτόμουν- οι άνθρωποι παίρνουν το ρίσκο να μιλήσουν, να αναρωτηθούν, να δράσουν χωρίς φόβο και ανασφάλεια. Βγαίνοντας από τη δραματική σχολή κατάλαβα πως τον χώρο αυτόν, που όλοι και όλες ανομολόγητα ονειρευόμαστε, πρέπει και μπορούμε να τον δημιουργήσουμε. Η πρωτοβουλία WOM.A αποτελεί το πρώτο βήμα αυτής της προσπάθειας.
Επιθυμούμε, και δεν είμαστε οι μόνες, να φτιάξουμε τις συνθήκες ενός ‘τρυφερού’ χώρου, μέσα στον οποίο μπορούμε να δουλεύουμε και να δημιουργούμε ανεμπόδιστα, θαρραλέα, ελεύθερα. Γιατί να σπουδάζουμε θέατρο, χορό, εικαστικά, φωτογραφία, σκηνοθεσία γνωρίζοντας a priori πως μπαίνουμε σε έναν χώρο σκληρό και άδικο, όπου θα μας υποτιμήσουν, θα μας εξευτελίσουν, θα μας κακοποιήσουν σεξουαλικά και λεκτικά;».
«Δεν είναι τελικά ρομαντική ούτε ουτοπική η ανάγκη να δουλεύεις με αξιοπρέπεια και ασφάλεια, είναι απλώς απαραίτητη. Ίσως αυτή ακριβώς η στιγμή, που οι αίθουσες είναι άδειες, να είναι η καταλληλότερη για να σκεφτούμε πώς θέλουμε να είναι όταν θα ανοίξουν και πάλι» καταλήγει.
Την πρωτοβουλία WOM.A υπογράφουν οι Σοφία Αντωνίου ηθοποιός - σκηνοθέτις, Ιώ Βουλγαράκη σκηνοθέτις, Χριστίνα Γαρμπή ηθοποιός - σκηνοθέτις, Κάλλια Γερακιανάκη μουσικός, Ειρήνη Γεωργαλάκη ηθοποιός - σκηνοθέτις, Εριφύλη Γιαννακοπούλου λυρική τραγουδίστρια / σκηνοθέτις, Μάρθα Γιαννακοπούλου αρχιτέκτων - μηχανικός, Αμαλία Καβάλη ηθοποιός - οικονομολόγος, Κατερίνα Μαυρογεώργη ηθοποιός - σκηνοθέτις, Λυδία Μιχαήλ παραγωγός κινηματογράφου - τηλεόρασης, Μαντώ Παπαρρηγοπούλου ηθοποιός, Σοφία Πάσχου σκηνοθέτις, Μαρία Τσιμά ηθοποιός, Κατερίνα Φώτη χορεύτρια - χορογράφος - δικηγόρος Αθηνών.
