Του Αντώνη Ν. Φράγκου
Τίποτε περισσότερο από ένα μικρό αφιέρωμα στα βιβλία για την μουσική ή από μουσικούς που εκδόθηκαν τον τελευταίο χρόνο και λίγο πιο πριν. Δεν είναι πολλά, ίσως υπήρξαν και μερικά άλλα που διέλαθαν της προσοχής μας. Όπως και να έχει, αυτά τα έξι που γράφονται εδώ παρουσιάζουν όντως μεγάλο ενδιαφέρον αν κρίνουμε αρχικά απ’ την επανέκδοση του γνωστού δοκιμίου του Βρετανού ιστορικού Eric Hobsbawm, «Η σκηνή της τζαζ» (εκδ. Εξάντας) σε μετάφραση Τάκη Τσήρου. Κείμενα που δημοσίευε με το ψευδώνυμο Φράνσις Νιούτον, απ’ το όνομα του τρομπετίστα Φράνκι Νιούτον στο "New Statesman" και στο "New York Review of Books". Κείμενα που αναφέρονται στη διαδρομή της Τζαζ μέχρι το 1960 με κεφάλαια: Ιστορία, Μουσική, Εμπόριο, Άνθρωποι, έτσι ώστε να μιλήσει τόσο για την τέχνη του αυτοσχεδιασμού -μοναδική στην σύγχρονη μουσική- όσο και για την παράδοση των μπλουζ που είναι η βάση της, αλλά και για τις μπίζνες που διατρέχουν τα καλλιτεχνικά προϊόντα - και, τέλος, για τους βιρτουόζους πρωταγωνιστές, τους μουσικούς καθώς υπογραμμίζει ότι «η τζαζ είναι ανεπίσημη, μη κατεστημένη και απρόβλεπτη ή δεν είναι τίποτε».
Πορτρέτα 29 εμβληματικών μουσικών
Εκεί που, μάλλον, τελειώνει ιστορικά το βιβλίο του Χόμπσμπομ αρχίζει εκείνο του Γιάννη Λειβαδά, «Round About Jazz - Η τζαζ από την εποχή του Μπίμποπ έως τις μέρες μας» (εκδ. Futura), ο οποίος έχει γράψει και τα περιεκτικά προλεγόμενα στο βιβλίο του Άγγλου ιστορικού. Ο Λειβαδάς πιστεύει πως η τζαζ «έχει πλέον αναπτυχθεί σε ένα ιδιαίτερα διευρυμένο και πολύπλοκο σύστημα, το οποίο είναι συνάμα και ένα σύμβολο. Ένα σύμβολο διακεκριμένο, που τροφοδοτείται από μια πλειάδα αξιών, δράσεων και καλλιτεχνικών δεσμών. Είναι ένας πυρήνας σε κατάσταση μόνιμου αναβρασμού, με αισθητικές, θρησκευτικές, πολιτικές και άλλες παραμέτρους, οι οποίες συγκροτούν ένα εκρηκτικό μάγμα, παραγωγικά αξεπέραστο. Η τζαζ είναι μία πραγματική κουλτούρα». Στο τομίδιο αναφορές γίνονται στο μπίμποπ, την κουλ (cool), τη φρι τζαζ και επιπλέον την τζαζ από το ’65 μέχρι στις μέρες μας. Επίσης υπάρχουν τα πορτρέτα 29 εμβληματικών μουσικών -επιλεκτική δισκογραφία και βιβλιογραφία, καθιστώντας ούτως το συγκεκριμένο βιβλίο σημαντικό τόσο για εκείνους που δεν είναι εξοικειωμένοι με την τζαζ όσο και για τους λάτρεις της.
Δυο τραγουδοποιοί στην συνέχεια: το «Σπίτι από γη» (εκδ. Αίολος), του λαϊκού τροβαδούρου του μεσοπολέμου, Γούντι Γκάθρι, σε μετάφραση του Αλέξη Καλοφωλιά με πρόλογο των Τζόνι Ντεπ και Ντάγκλας Μπρίνκλεϊ που βοήθησαν ουσιαστικά στην έκδοσή του. Γράφτηκε το 1947 και αποτυπώνει την Αμερική της Μεγάλης Κρίσης ως λεκτικό συμπλήρωμα του θρυλικού τραγουδιού «This Land is your Land». Βιβλίο που ευτύχησε να εκδοθεί μόλις το 2013, αν και ο λαογράφος Άλαν Λόμαξ παρότρυνε τον Γκάθρι να το ολοκληρώσει, ενώ είναι και το πνευματικό τέκνο του μουσικού, ο Μπομπ Ντίλαν, που συνέβαλε στην αποκατάσταση του έργου. Ο φολκ τραγουδοποιός αναδεικνύεται μάστορας της φόρμας καθώς περιγράφει με εξαιρετική διαύγεια τη δύσκολη ζωή του νέου ζευγαριού -Τάικ και Έλα- στο Τέξας, στην προσπάθειά τους να στήσουν το δικό τους σπίτι με χώμα και νερό καθώς έχουν να αντιπαλέψουν τα τραστ της βιομηχανικής γεωργίας και τις τράπεζες. Χαρακτηριστικοί είναι οι διάλογοι μεταξύ τους και πιο πολύ η σκηνή που κάνουν έρωτα με την αισθησιακή περιγραφή του συγγραφέα.
Σημειώσεις αόρατου ημερολόγιου
Ακόμη μια μετάφραση του Αλέξη Καλοφωλιά είναι αυτή του «M Train» (εκδ. Κέδρος) - του δεύτερου βιβλίου της Patti Smith στα ελληνικά. Αν στο πρώτο της αφήγημα, -«Πάτι και Ρόμπερτ»- η Σμιθ μιλούσε για τη σχέση της με με τον φωτογράφο Ρόμπερτ Μέιπλθορπ και τους αντεργκράουντ κύκλους της Νέας Υόρκης στα τέλη της δεκαετίας του ’60 και στις αρχές του ’70, σε τούτο προχωρά στα χρόνια γεμάτα μνήμες από το Γκρίνουιτς Βίλατζ και τα στέκια του - φόρος τιμής στη Σίλβια Πλαθ, στον Ζαν Ζενέ στον Αρθούρο Ρεμπό-, στον Ρομπέρτο Μπολάνιο και στον Μπρεχτ - μεταξύ άλλων. Σημειώσεις αόρατου ημερολόγιου, σκέψεις πάνω στη λογοτεχνία, τις αστυνομικές σειρές, τα ταξίδια και τον καφέ.
Για τις μουσικές ταυτότητες
Ένα έντονα συναισθηματικό βιβλίο, ένας «οδικός χάρτης της ζωής της», κατά την εξαιρετική τραγουδοποιό. Με τίτλο, «Το ροκ πέθανε... Ζήτω το ροκ!» και υπότιτλο «Κείμενα για τις σύγχρονες μουσικές τάσεις και υποκουλτούρες» (Απρόβλεπτες Εκδόσεις), ο ιστορικός, συγγραφέας, δημοσιογράφος και εκπαιδευτικός Γιάννης Κολοβός μαζί με τον καθηγητή Κοινωνικής Ψυχολογίας του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ Νικόλα Χρηστάκη, συντονίζουν μια σειρά επιστήμονες, διδάκτορες και πανεπιστημιακούς καθηγητές στην προσφορά κειμένων τα οποία καλύπτουν ευρεία θεματική γκάμα σχετικά με τα μουσικά ρεύματα, τις υποκουλτούρες και τους διάφορους υποπολιτισμούς που αναπτύσσονται στους κόλπους τους. Γραφτά για τις μουσικές ταυτότητες -το χιπ χοπ, το πανκ, την ντανσάδικη ελέκτρο, τους DJs, τα βιντεοπαιγνίδια σε σχέση με το ροκ και τις μουσικές φύλου-, ντόπιες και διεθνείς. Προφανώς εξειδικευμένα κείμενα, περισσότερο ανοίγονται σε αυτούς που βιώνουν ή βίωσαν τις διάφορες μουσικές αλλά και σε εκείνους που αναζητούν το κοινωνικό στίγμα στη μεταβιομηχανική κοινωνία μας καθώς και στη συμπλήρωση της ελληνικής βιβλιογραφίας για το ροκ, την ανθρωπογεωγραφία, τις υποκουλτούρες της και τη νοηματοδότησή τους.
“Kανένας ήχος δεν είναι αθώος”
Τελευταίο αλλά πολύ σημαντικό είναι και το «Θόρυβοι και καπιταλισμός» (εκδ. Ηδύφωνο), σε επιμέλεια Anthony Iles και Mattin. Η συλλογική μετάφραση - Μ. Δακουτρός / Θ. Κακλιδάκη / Φ. Νικολακόπουλος / Ι. Στανιμεράκη- αναδεικνύει μια σειρά κοινωνιολογικών και συνάμα πολιτικών κειμένων που προσδίδουν μια ανατρεπτική αντίληψη για την θέση της μουσικής άλλα και της τέχνης στην καπιταλιστική κοινωνία. Ήγουν, πώς επηρεάζεται το μουσικό προϊόν σε ένα σύστημα που σκοπό δεν έχει μόνο το κέρδος αλλά την ιδεολογική ηγεμονία. Μιλά για την πειραματική μουσική και πώς αυτή εντάσσεται στην εμπορική διαμεσολάβηση. Όπως σημειώνει και ο Mattin: «Το να είσαι ανοιχτός, δεκτικός και να εκτίθεσαι στους κινδύνους της δημιουργίας της αυτοσχεδιαστικής μουσικής, σημαίνει να εκτίθεσαι σε 'ανεπιθύμητες' καταστάσεις, που θα μπορούσαν να διαρρήξουν τα θεμέλια της προσωπικής σου ασφάλειας». Για να συμπληρώσει ο βετεράνος πειραματιστής Eddie Prevost πως “κανένας ήχος δεν είναι αθώος”.
