«Στις μέρες μας μόνο κάποια βιβλία και ένας μικρός δρομάκος, η οδός Ανθρακωρύχων, θυμίζουν την ύπαρξη της εικοσάχρονης λειτουργίας των λιγνιτωρυχείων Καλογρέζας - Ν. Ηρακλείου. Δύο δήμοι, οι Δήμοι Ιωνίας και Ηρακλείου, οφείλουν να στεγάσουν σε ένα τουλάχιστον ψηφιακό μουσείο αυτή τη μακραίωνη, ξεχωριστή και ηρωική στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής ιστορία. Πρόκειται για ένα ανεκπλήρωτο χρέος στις προηγούμενες, τις τωρινές και τις επόμενες γενιές».
Αυτά σημειώνουν μεταξύ άλλων στην εισαγωγή του ημερολογίου του 2020, αφιερωμένου στα λιγνιτωρυχεία Καλογρέζας - Ν. Ηρακλείου, τα μέλη του «Άλλου Τόπου Επικοινωνίας και Πολιτισμού», δραστήριου συλλόγου πολιτών της περιοχής που τα τελευταία χρόνια, με μεθοδικότητα, συστηματική έρευνα και εργασία, αλλά κυρίως με πολλή αγάπη, διαφυλάσσουν την ιστορία του τόπου τους διασώζοντας τη μνήμη του. Μέσα από εκδηλώσεις, ομιλίες, δράσεις, αλλά κυρίως την ετήσια έκδοση του ημερολογίου τους, που κάθε χρονιά είναι αφιερωμένο και σε ένα τοπόσημο της περιοχής. Φέτος η θεματική αφορά τα λιγνιτωρυχεία Καλογρέζας - Ν. Ηρακλείου και τη λειτουργία τους από το 1940 έως και το 1960, δύο δεκαετίες κατά τις οποίες από τις υπόγειες στοές γινόταν η εξόρυξη του περίφημου για την ποιότητά του λιγνίτη.
Εξήντα χρόνια μετά το κλείσιμο των λατομείων, το ημερολόγιο του 2020 με τίτλο «Όταν από τη γη έβγαζαν λιγνίτη. Λιγνιτωρυχεία Καλογρέζας - Ν. Ηρακλείου (1940-1960)» ανασύρει την ιστορία τους και την ιστορία όλων όσοι εργάστηκαν σ' αυτά, απομακρύνοντας με τη μέθοδο της έρευνας και της καταγραφής την καρβουνόσκονη από υπόγειες στοές και πηγάδια, αλλά κυρίως από τη λησμονιά.
Το ημερολόγιο, που αποτελεί και μια υπόκλιση σε όλους εκείνους τους «άθλιους» που έδιναν καθημερινά τη μάχη επιβίωσης στις στοές σε ταραγμένες εποχές, παρουσιάζεται τη Δευτέρα 16 Δεκεμβρίου, στις 7.30 μ.μ., στο Πολιτιστικό Πολύκεντρο Δήμου Ηρακλείου Αττικής «Ηλέκτρα Αποστόλου», στη συμβολή των οδών Κουντουριώτου 18Α και Νεότητος.
Για όλους εκείνους τους σκληρά εργαζόμενους σε συνθήκες αντίξοες και ακραία επικίνδυνες αλλά και το χαμένο τους αποτύπωμα αναδύονται μνήμες από κατοίκους της περιοχής που είχαν γονείς και συγγενείς εργαζόμενους στα «Κάρβουνα».
Αυτές τις μνήμες και την πολυκύμαντη, εικοσαετή, σχεδόν κοινή ιστορία των δύο γειτονικών λιγνιτωρυχείων έρχεται να αναδείξει το ημερολόγιο 2020 «Όταν από τη γη έβγαζαν λιγνίτη. Λιγνιτωρυχεία Καλογρέζας - Ν. Ηρακλείου (1940-1960)» του «Άλλου Τόπου Επικοινωνίας και Πολιτισμού».
Στην παρουσίασή του κεντρικός ομιλητής θα είναι ο Ευστάθιος Χιώτης, δρ μηχανικός μεταλλείων - μεταλλουργός, τ. διευθυντής του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) και της Δημόσιας Επιχείρησης Πετρελαίου (ΔΕΠ). Κείμενό του με τον τίτλο «Τα λιγνιτωρυχεία Καλογρέζας - Ηρακλείου και η γεωλογία τους» φιλοξενείται στο ημερολόγιο. Θα χαιρετήσει επίσης ο Παύλος Γ. Μαρίνος, ομότιμος καθηγητής Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, που, εκτός των άλλων, διέθεσε σπάνιο, αδημοσίευτο υλικό από το αρχείο του καθηγητή Γεωλογίας Γεωργίου Μαρίνου.
Στις διακόσιες σελίδες του Ημερολογίου συμπεριλαμβάνονται κείμενα για την ιστορία των λιγνιτωρυχείων από την πρώτη άδεια μεταλλευτικών ερευνών το 1933 και τη λειτουργία τους το 1940 έως την εκμηχάνισή τους το 1948 με πόρους του σχεδίου Μάρσαλ και την αναγκαστική διαχείρισή τους το διάστημα 1957 - 1960, τεκμήρια όπως δημοσιεύματα εφημερίδων, προσωπικά ημερολόγια και φωτογραφίες από τους εργατικούς αγώνες των λιγνιτωρύχων στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής έως και τις ημέρες της αναγκαστικής διαχείρισης, χάρτες και φωτογραφίες από ιστορικά αρχεία, μεταξύ των οποίων και το Ιστορικό Αρχείο της ΔΕΗ, καθώς και μαρτυρίες λιγνιτωρύχων, συγγενών και κατοίκων που έζησαν στη γειτονιά των «Κάρβουνων».
Από το 2016 έως σήμερα έχουν κυκλοφορήσει από τον «Άλλο Τόπο» τέσσερα θεματικά ημερολόγια αφιερωμένα στην ιστορία του Ηρακλείου Αττικής. Στο πρώτο, το 2016, αποτυπώθηκε μέσα από οικογενειακά άλμπουμ η ιστορία της πόλης στη διάρκεια ενός αιώνα (1880 - 1890), στο δεύτερο, το 2017, αναδείχθηκε ο «Εν Ηρακλείω υποσταθμός της Ηλεκτρικής Εταιρίας Αθηνών - Πειραιώς» και κατατέθηκε το αίτημα για την κήρυξή του σε διατηρητέο μνημείο βιομηχανικής κληρονομιάς, στο τρίτο, το 2018, ξετυλίχθηκε η ιστορία του αθλητισμού στο Ηράκλειο Αττικής και στο τέταρτο, το 2019, αναδείχθηκαν οι «Υδάτινες διαδρομές από τον Αδριανό μέχρι σήμερα».
