"Ακόμα και το ‘σ' αγαπώ’ σ' εμένα, όταν εκφέρεται μουσικά, κρύβει τη δραματική συγκυρία της εποχής" λέει ο Θάνος Μικρούτσικος. Έτσι είναι κι έτσι συμβαίνει στον καινούργιο του δίσκο "Στην ομίχλη των καιρών", όπου ο "Παλιός των ημερών", όπως τον αποκαλεί η Λίνα Νικολακοπούλου σ' έναν από τους στίχους της εμφανίζεται με νέα μουσική δυναμική, πιο στοχαστικός και λίγο πιο χαμηλότονος.
Κι εκεί που ακούς τη μουσική και τον λόγο του Άλκη Αλκαίου, του Μάνου Ελευθερίου, του Γιάννη Δούκα και βέβαια της Νικολακοπούλου, με την ερμηνεία της Μαριάννας Πολυχρονίδου, να ιχνογραφούν τον καμβά, ένα παραδοσιακό τραγούδι σπάει και ξαναδένει έναν έναν τους κρίκους που συνδέουν τη μουσική αλυσίδα του δίσκου.
Σπαρακτικά και υπόκωφα όπως το ανασύνθεσε ο Μικρούτσικος είναι σαν να βγαίνει από αρχαίες πηγές και σαν δάκρυ και τέρας μαζί ταξιδεύει προς το τέλος του κόσμου. "Αυτό το τραγούδι το φαντάζομαι να εκφέρεται με αυτόν τον τρόπο όταν ο πλανήτης μας θα έχει ερημώσει" λέει. Όμως σπεύδει αμέσως να προσθέσει ότι "η τέχνη δημιουργεί μία ελπίδα, ακόμα κι αν δεν υπάρχουν άνθρωποι, το τραγούδι αυτό θα υπάρχει και από κάπου θα ακούγεται".
Συνέντευξη στην Πόλυ Κρημνιώτη
* Σαν να χαμήλωσαν τα γράδα σ' αυτόν τον δίσκο κι εμφανίζεται ένας Μικρούτσικος πιο τρυφερός, πιο λυρικός, λίγο πιο τζαζ και αρκούντως ατμοσφαιρικός.
Όταν κάποιος το αντιλαμβάνεται έτσι, έχει το προσωπικό του δίκιο, γιατί ό,τι και να πω εγώ μικρή σημασία έχει. Όμως θα ήθελα να σου πω ότι τέτοια χαρακτηριστικά σαν αυτά που σημειώνεις έχουν υπάρξει πάρα πολλές φορές στη δουλειά μου, ακόμα και στην πρώτη περίοδο του "σκληρού" πολιτικού τραγουδιού. Πρέπει να σου πω ότι είμαι βαθύτατα λυρικός και κάποιος που έχει περπατήσει όλο το φάσμα της δουλειάς μου καταλαβαίνει τι εννοώ. Απλώς ακόμα και το “σ' αγαπώ” σ' εμένα όταν εκφέρεται μουσικά, κρύβει τη δραματική συγκυρία της εποχής και ίσως αυτό δημιουργεί το "μπέρδεμα".
* Στην “Ομίχλη των καιρών”, η Λίνα, που υπογράφει τους στίχους του ομώνυμου τραγουδιού, βλέπει ανάσες που ξενιτεύονται, θεούς που ανακατεύονται, τον “Παλιό των ημερών”; Εσύ;
Νομίζω ότι εγώ είμαι ο “Παλιός των ημερών”, αλλά θα μου επιτρέψεις την εγωιστική άποψη ότι εξακολουθώ να ιχνηλατώ το μέλλον, τουλάχιστον να το προσπαθώ.
* Και ποιες εικόνες παίρνεις από το μέλλον;
Μέχρι να φύγω από τον μάταιο τούτο κόσμο δεν βλέπω να γίνεται κάποια αλλαγή, ουσιαστική αλλαγή. Ίσως μάλιστα να βλέπω τα πράγματα να πηγαίνουν λίγο χειρότερα. Και δεν αναφέρομαι μόνο στην Ελλάδα. Και η ευρύτερη γειτονιά μας και σε πλανητική κλίμακα, από παντού, παίρνεις πράγματα περισσότερο σκοτεινά και ομιχλώδη. Όμως εξακολουθώ βαθύτατα μέσα μου να ονειρεύομαι εκείνη την κοινωνία στην οποία ο ψαράς θα γράφει ποιήματα και ο ποιητής θα ψαρεύει. Ή αυτό θα συμβεί ή ο πλανήτης θα καταστραφεί. Μέση λύση δεν υπάρχει.
* Κάτι τέτοιο σκεφτόσουν διασκευάζοντας το δημοτικό τραγούδι "Μάνα και γιος" που επίσης ακούμε στον δίσκο;
Σέβομαι βαθύτατα ό,τι έχει μεγάλη πορεία στον χρόνο και πολλά δημοτικά τραγούδια έρχονται από πολύ μακριά συνεχίζοντας να έχουν πολύ μεγάλη δύναμη. Αυτό το τραγούδι έτσι όπως το έκανα στον δίσκο το φαντάζομαι να εκφέρεται με αυτόν τον τρόπο όταν ο πλανήτης μας θα έχει ερημώσει. Και εδώ η τέχνη δημιουργεί μία ελπίδα, ακόμα κι αν δεν υπάρχουν άνθρωποι ότι το τραγούδι αυτό θα υπάρχει και από κάπου θα ακούγεται.
* Ακουμπάς κάποιες πρωτογενείς έννοιες και ανάγκες που στις μέρες μας φαίνεται να έχουν ξεχαστεί ή και να αγνοούνται σκοπίμως.
Η εποχή μας είναι μια άγρια εποχή και μόνο με την παγκόσμια κρίση που κουβαλάει, όταν έναν νέο άνθρωπο αυτή η κατάσταση τον συνθλίβει και οικονομικά και πνευματικά. Και ένας από τους ρόλους της τέχνης είναι να φέρνει ξανά στο προσκήνιο έννοιες και οτιδήποτε χρειάζεται για την ολοκλήρωση του ανθρώπινου όντος. Φυσικά και δεν είναι μόνο αυτός ο ρόλος της τέχνης, αλλά εμένα με ενδιαφέρει ιδιαίτερα αυτή η υπενθύμιση ειδικά στους νέους ανθρώπους, γιατί, παρ' ότι το σύστημα τους έριξε στην απελπισία, εξακολουθώ να επιμένω ότι η λύση είναι στα χέρια τους.
* Ποια μπορεί να είναι αυτή η λύση;
Η λύση είναι ο ψαράς ποιητής που λέγαμε, αλλά για να φτάσουμε εκεί χρειάζεται τεράστια δουλειά και κυρίως χρειάζεται όσοι συνειδητοποιούμε αυτή την ανάγκη να ανταλλάξουμε εκ νέου τις διευθύνσεις μας. Και να κατανοήσουμε ότι ενδεχομένως ο καθένας μόνος του θα μπορούσε να τρέξει γρήγορα, αλλά μόνο όλοι μαζί μπορούμε να πάμε μακριά.
* Αυτό το “εμείς” πολύ το έχουμε ακούσει, το έχουμε επικαλεστεί τα τελευταία χρόνια. Φαίνεται ωστόσο να μην μπορούμε να το καταφέρουμε.
Έχεις δίκιο. Μέχρι στιγμής, ακόμα κι όταν φτάνουμε στην πηγή, νερό δεν φαίνεται να πίνουμε. Αλίμονο όμως αν σταματήσουμε να ψάχνουμε την πηγή. Τότε θα οριστικοποιηθεί το τέλος μας. Εγώ λοιπόν θα συνεχίσω να βαδίζω ακόμα και όταν ο ορίζοντας απομακρύνεται, μ' αρέσει το κυνήγι της ουτοπίας.
* Μια ουτοπία είχες κατά νου δημιουργώντας αυτόν τον δίσκο;
Όχι, είχα μπροστά μου συγκεκριμένα κείμενα, διότι εγώ τηρώ, εδώ και 50 χρόνια που κάνω αυτή τη δουλειά, τις ίδιες αρχές ως προς τη μελοποίηση των κειμένων. Δηλαδή, αφού επιλέξω ένα κείμενο, ακολουθώ τις προσταγές του και μόνο και είμαι ευτυχής στην "Ομίχλη των καιρών" ότι είχα να κάνω με Άλκη Αλκαίο, με Μάνο Ελευθερίου, με Γιάννη Δούκα και κυρίως με τη Λίνα Νικολακοπούλου. Τα κείμενά τους απολύτως προσδιόρισαν τη μουσική μου.
Μια άλλη ουσιαστική πλευρά αυτής της δουλειάς είναι η νέα φωνή που προτείνω. Η Μαριάννα Πολυχρονίδη είναι μια τραγουδίστρια μεγάλων ικανοτήτων, που ταυτοχρόνως μπορεί να περάσει με φυσιολογικό τρόπο ανάμεσα από διαφορετικές μουσικές φόρμες, που όπως εσύ γνωρίζεις είναι ένα χαρακτηριστικό της μουσικής μου πορείας.
* Σήμερα, την εποχή που έχει καταρρεύσει η δισκογραφική βιομηχανία, ο δίσκος σου βγαίνει από μια νέα δισκογραφική εταιρεία.
Η δισκογραφική βιομηχανία άρχισε την καθοδική πορεία εδώ και τουλάχιστον 17 χρόνια. Στην αρχή αργή καθοδική πορεία κι από ένα σημείο και μετά κατάρρευση. Ελάχιστες εταιρείες που απέμειναν επί της ουσίας διαπραγματεύονται το μεγάλο ρεπερτόριο που έχουν από την εποχή της άνθησης. Το παράλογο είναι ότι σ' αυτές τις συνθήκες μια νέα εταιρεία, η Spider, μπαίνει δυναμικά και θέλει να συμβάλει στην αντιστροφή αυτής της πορείας. Είμαστε υποχρεωμένοι να τη βοηθήσουμε ακόμα κι αν αυτό φαίνεται ότι είναι ένας ρομαντικός δονκιχωτισμός. Το μέλλον θα δείξει, αλλά άναψε μια μικρή ελπίδα.
* Πώς μπορεί ο καλλιτέχνης σήμερα να επικοινωνήσει το έργο του, όταν ουσιαστικά ο μόνος δίαυλος είναι το Διαδίκτυο, το οποίο προϋποθέτει δωρεάν κυρίως ακροάσεις;
Προφανώς έμειναν οι ζωντανές εμφανίσεις όπως γινόταν με τη μουσική πριν από το 1900. Αλλά η αιτία της κατάρρευσης δεν έχει να κάνει μόνο με το κατέβασμα της μουσικής από το Διαδίκτυο, έχει να κάνει με το πώς σήμερα ο άνθρωπος καταναλώνει τον ελεύθερο χρόνο του. Αυτό είναι η κύρια αιτία, το δωρεάν κατέβασμα είναι μια άλλη όπως επίσης η αθλιότητα την τελευταία εικοσαετία των μεγάλων δισκογραφικών εταιρειών που ξεφτίλισαν τον προϊόν πουλώντας το ένα ευρώ μέσω εφημερίδων και διαπαιδαγωγώντας το κοινό στην ελεύθερη επί της ουσίας πρόσβαση στο μουσικό έργο μέσα σε συνθήκες άγριου καπιταλισμού.
* Μετά από χρόνια ξανασυναντιέστε με τον Χρήστο Θηβαίο. Τι θα ακούμε από το επόμενο Σάββατο στο Γυάλινο Μουσικό Θέατρο;
Συναντιέμαι μετά από χρόνια με τον Χρήστο και η αιτία είναι το πολύ σπουδαίο τελευταίο έργο του που έχει τίτλο "Σιδερένιο νησί" και περιστρέφεται με τον τρόπο του Θηβαίου γύρω από την άγνωστη σε πολλούς εξέγερση των μεταλλωρύχων στη Σέριφο πριν από εκατό περίπου χρόνια. Το έργο αυτό δεν είναι μόνο σπουδαίο εξ αιτίας των κειμένων του Θηβαίου, αλλά και εξαιτίας της εξαιρετικά πρωτότυπης μουσικής, η οποία με έχει εντυπωσιάσει.
Μαζί με τη Μαριάννα Πολυχρονίδη στο πρώτο μέρος θα παρουσιάσουμε ως ένα όλον το έργο μου "Στην ομίχλη των καιρών", καθώς και το "Σιδερένιο νησί" και θα κλείσουμε το πρώτο μέρος υπενθυμίζοντας στο κοινό την πρώτη μας συνεργασία, δηλαδή τον "Άμλετ της σελήνης". Το δεύτερο μέρος θα αποτελείται από τραγούδια μας κοινού αισθήματος, δηλαδή τραγούδια που έχουν αγαπηθεί από τουλάχιστον δύο γενιές. Εκεί θα είναι ο Καββαδίας, εκεί θα βρούμε τον Αλκαίο, εκεί θα βρούμε τα πρώτα τραγούδια του Θηβαίου, εκεί θα βρούμε πολλές από τις στιγμές μας για τις οποίες εγώ προσωπικά είμαι υπερήφανος.
* Δεν σε έχουν κουράσει οι ζωντανές εμφανίσεις;
Κάποιες στιγμές σίγουρα κουράζομαι, αλλά, προσπαθώντας να εμφανίζομαι με απρόβλεπτο τρόπο και όχι επαναλαμβάνοντας τον εαυτό μου, ξεπερνώ τη φυσική κούραση των χρόνων.
* Το ίδιο κάνεις και με τα τραγούδια σου.
Εάν δεν το έκανα, δεν θα μπορούσα να είμαι πάνω στη σκηνή. Η επανάληψη με σκοτώνει, όπως σκοτώνει όλα τα πράγματα στη ζωή μας.
