της Πόλυς Χατζημανωλάκη
Θυμάμαι την ευφορία και την έκπληξη με την οποία είχα αντιμετωπίσει το «Σκέψη / ταξινόμηση» του George Perec με την εξαιρετική μετάφραση - εισαγωγή της Λίζυς Τσιριμώκου (Άγρα, 2005). "Εύτακτη αταξία" είχε ονομάσει στην εισαγωγή της αυτή την προσπάθεια αναδιάταξης αυτοβιογραφικού υλικού με μορφή προσωπικών τεκμηρίων, σημειώσεων, ενθυμήσεων, οδηγιών, συνταγών, καταλόγων που ανέτρεπαν την καθεστηκυία τάξη, τη γραμμικότητα οποιασδήποτε αφήγησης και αναδείκνυαν μέσω μιας εκρηκτικής και ταυτόχρονα χαμηλόφωνης πολυτροπικότητας τον μικρόκοσμο του εξαιρετικού αυτού συγγραφέα. Ίσως πλευρές αυτού του τρόπου να έχω δει και αλλού και δεν μπορώ τώρα να ανακαλέσω. Φορές όπου ο συγγραφέας επιτρέπει στην «τεκμηρίωση», αληθοφανή ή όχι, ακόμα και με τη μορφή φωτογραφίας, όπως ο Sebald, ή αποκομμάτων εφημερίδων όπως ο Μάνος Ελευθερίου, να διεισδύσουν στην αφήγηση με διαφορετικές συνέπειες και επιδιώξεις κάθε φορά. Ωστόσο, παρά το ότι ο δρόμος έχει ανοίξει, εξακολουθεί να είναι μια ευφρόσυνη έκπληξη κάθε φρέσκια απόπειρα αναμέτρησης με τη μορφή, κάθε πειραματισμός που αναμετρά τον λόγο, τη μνήμη με το τεκμήριο, με στοιχεία εξωτερικά - εν προκειμένω μοτίβα από την ιατρική επιστήμη και τη διάγνωση, ντοκουμέντα από την Ιστορία, ποιήματα, βιογραφία, ίχνη από εποχές ανεξιλέωτες θα έλεγα, με επίγνωση του κλισέ, ή, ακόμα χειρότερα, ξεχασμένες.
Μιλώ για το «Ιατρικό παράδοξο», τη συλλογή των 32 μικρών αφηγημάτων του νεαρού γιατρού από την Πρέβεζα, του Σπύρου Μπρίκου, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μανδραγόρας και περιστρέφεται -περιδινείται για την ακρίβεια γύρω από ένα τραύμα της Ιστορίας-, χρόνια πριν την γέννηση του συγγραφέως. Τις πολεμικές επιχειρήσεις του ΕΛΑΣ και του Δημοκρατικού Στρατού στον γενέθλιο τόπο, την Μάχη της Πρέβεζας, την εκτέλεση των μαθητών της ΕΠΟΝ με το γυμνασιάρχη τους, πλήθος θραυσμάτων επιχειρήσεων, μνήμης, τοπωνυμίων στην περιοχή, αλλά και το άγνωστο στους πολλούς σύστημα Υγείας στο Βουνό, τη σπηλιά του Κόκκαλη - πρότυπο αυτοσχέδιο νοσοκομείο αλλά και πλήθος άλλων μικρών επεισοδίων που ως τραύματα αντιμετωπίζονται, ως περιστατικά -ιατρικά παράδοξα - αναδεικνύονται / αναβιώνουν με ονειρική διαύγεια και κοφτή λιτότητα.
Η ποίηση, η εικονογράφηση - σκίτσα του Ντα Βίντσι, σπουδές στο ανθρώπινο σώμα αλλά και αντίγραφα πινάκων του Μαντένια, του Μορό, του Ιερώνυμου Μπος συνοδεύουν την έκδοση - η οργάνωση και διάταξη του έργου, ακολουθώντας το σχήμα του ανθρώπινου σώματος, τα ιστορικά τεκμήρια - αποσπάσματα από αφηγήσεις, απομνημονεύματα που συνοδεύουν ως παραθέματα ή σημειώσεις, μια σουρεαλιστική ανατρεπτική οπτική που υπονομεύει τον σχολαστικισμό, οι ιατρικοί όροι - ένας τρόπος οικείωσης του ακατανόητου, ονοματοδοσίας ακατανόμαστων ταυτίσεων και μεταφορών. Οι θάνατοι των ανταρτών, η φρίκη του πολέμου, το τραύμα της μνήμης χαρτογραφείται στο ανθρώπινο σώμα με την ακρίβεια και την καθησυχαστική βεβαιότητα μιας διάγνωσης που αιωνίως διαφεύγει...
Σωματική - όχι μόνο το σώμα του κειμένου, αλλά το σώμα του συγγραφέα και του αναγνώστη, η «μεταβίβαση» με την πιο πλήρη, βιωματική αλλά και θεραπευτική της έννοια.
Ξεχωρίζει η αναφορά στον Κ.Κ. τον ποιητή της Πρέβεζας, η υπογλυκαιμία λόγω της Ωχράς Σπειροχαίτης, που θεραπεύεται με εντολή γιατρού με μπαβαρουάζ από το ζαχαροπλαστείο της Σαπφούς της οδού Ευκαλύπτων, ποιος ξέρει άραγε μέσω ποιων συνειρμών μετατίθεται και ταξιδεύει στις επιστολές των κρατουμένων από τη Μακρόνησο...
«Δεν υπογράφουμε. Με τη σκέψη των γλυκών ημερών σας συνεχίζουμε... Αναπολούμε τον Ελαιώνα, τη θάλασσα -γύρω γύρω και τον Ήλιο. Μα πιο πολύ τα μπαβαρουάζ γλυκά σας...».
Η λογοτεχνική εγκατάσταση του Σπύρου Μπρίκου, πικρή αφύπνιση για τον αναγνώστη, «φάρμακον» με την πλατωνική έννοια.
Info:
Σπύρος Μπρίκος "Ιατρικό παράδοξο"
Εκδόσεις Μανδραγόρας, 2015
σελ. 96, τιμή: 10 ευρώ
