Η εγγράμματη κοινωνία είναι ένα από τα κεκτημένα του 20ού αιώνα σχεδόν σε όλον τον πλανήτη. Η μάχη κατά του αναλφαβητισμού δείχνει να έχει κερδηθεί. Στην Ευρώπη το χαμηλότερο ποσοστό εγγράμματου πληθυσμού είναι στη Μάλτα (92,4%) και το υψηλότερο στην Εσθονία (99,8%). Τι γίνεται όμως με τον λειτουργικό αναλφαβητισμό; Τα τελευταία χρόνια το πρόβλημα αυτό έχει αρχίσει και αποκτά μεγάλες διαστάσεις εντός της Ευρώπης. Ο λειτουργικός αναλφαβητισμός είναι παράγοντας που συνεισφέρει στον κοινωνικό αποκλεισμό και στη φτώχεια και αποκλείει τους ανθρώπους από τη δημοκρατική συμμετοχή και τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους.
Η ανάγνωση διδάσκεται πρωτίστως στη βασική εκπαίδευση. Αρκεί όμως αυτό για να έχουμε εγγράμματους πολίτες; Το οικογενειακό περιβάλλον παίζει επίσης πολύ σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των αναγνωστικών δεξιοτήτων. Καθοριστικό ρόλο όμως παίζει η εντατική εξάσκηση των ικανοτήτων της ανάγνωσης μέσα από τα βιβλία, τις εφημερίδες, τα περιοδικά. Από τη συνεχή επαφή του παιδιού, του εφήβου, του ενήλικα με όλο και δυσκολότερα κείμενα αναπτύσσεται η ικανότητα της κριτικής σκέψης, της αντίληψης, της απαιτητικής ανάγνωσης.
Το κράτος, λοιπόν, αποφασίζοντας να διαθέτει υποχρεωτική εκπαίδευση, αναγνωρίζει τις αξίες του εγγράμματου πολίτη εντός της κοινωνίας. Στο πεδίο της ανάγνωσης, γίνεται προσπάθεια μέσα από τα σχολεία για την πλήρη κατάκτηση αυτής της δεξιότητας. Όμως το να διδάσκεις κάποιους να διαβάζουν, χωρίς να εξασφαλίζεις την πρόσβασή τους σε υλικό ανάγνωσης, σε βιβλία, είναι σαν να μη δίνεις νερό στον διψασμένο. Είναι παράδοξο.
Στο πεδίο λοιπόν αυτό δραστηριοποιούνται διάφορες ομάδες, άνθρωποι κ.τ.λ. Θεσμικά, στην κοινωνία μας, υπεύθυνες για την τροφοδότηση των πολιτών με βιβλία είναι οι βιβλιοθήκες. Σχολικές, λαϊκές, ακαδημαϊκές, ειδικές, βιβλιοθήκες φυλακών, νοσοκομείων, ιδρυμάτων είναι εκ της φύσεως και εκ της θέσεώς τους οι θεσμικοί φορείς που επιφορτίζονται με την εξασφάλιση της πρόσβασης στη γραπτή πληροφορία, δημοκρατικά, ελεύθερα, χωρίς εμπόδια, για όλους.
Εκτός αυτού, οι βιβλιοθήκες τρέχουν προγράμματα, δράσεις, τμήματα, λειτουργίες σχετικές με την προώθηση της ανάγνωσης, τη φιλαναγνωσία, την ανάπτυξη των δεξιοτήτων αυτών. Και είναι πολύ κρίσιμο οι πολίτες να μπορούν να κάνουν χρήση αυτών των υπηρεσιών, καθώς και όποιου βιβλιακού υλικού χρειάζονται ή επιθυμούν σε ένα περιβάλλον ουδέτερο, δημοκρατικό και ελεύθερο. Μόνο τότε μπορούν να αναπτύξουν περαιτέρω τις αναγνωστικές τους ικανότητες, πράγμα που, όπως είπαμε, θα οδηγήσει σε κριτική σκέψη, εμπλουτισμό του λεξιλογίου και των νοητικών ικανοτήτων, αυτοεκτίμηση κτλ.
Οι βιβλιοθήκες λοιπόν ως βασικός παράγοντας κοινωνικής ανάπτυξης αποτελούν την καρδιά των πολιτικών αυτών.
Καλλίμαχος
