Γεννημένος και μεγαλωμένος στον Κολωνό, ο Θανάσης Σκρουμπέλος με το καινούργιο του βιβλίο "Η κόρη του Οιδίποδα" επιστρέφει στη γενέθλια γειτονιά, όχι πια για να ανασύρει ξεχασμένες ιστορίες της Αριστεράς, αλλά για να αφουγκραστεί αυτό το σημείο της πόλης, τα αποτυπώματα της ιστορικής μνήμης και τις απαιτήσεις της σήμερον.
Ανασύροντας τον μύθο του Σοφόκλειου "Οιδίποδα επί Κολωνώ", διερευνά την ανθρωπογεωγραφία της παλιάς του γειτονιάς και τα πολλαπλά της πρόσωπα έτσι όπως τα συναντά στις πλατείες, στα καφενεία και στις μικρές αυλές. Ερωτήματα θέτει για τη γενναιοδωρία των ανθρώπων και τη δυνατότητά τους να δεχτούν τους σύγχρονους "μιαρούς", να ανασυστήσουν δηλαδή τα όρια της ανοχής, της ανεκτικότητας, επικαιροποιώντας την παράδοση της εγχώριας φιλοξενίας. Μαύρος, τυφλός, γέροντας και φυγάδας, ο ήρωάς του δίνει το λάκτισμα για να ανιχνευτούν τα όρια και οι αντοχές απέναντι στα στερεότυπα του ρατσισμού και της ξενοφοβίας.
Γι' αυτούς τους κύκλους μιλά ο Θανάσης Σκρουμπέλος, χωρίς παράλληλα να χάνει την ευκαιρία να κατηγορήσει τον δήμαρχο Αθηναίων για τις χαμένες ευκαιρίες να πέσει το τείχος που χωρίζει τον Κολωνό από την υπόλοιπη Αθήνα, να αποκτήσει η γειτονιά του ένα σύγχρονο μουσείο, να αποκτήσει η πρωτεύουσα το Μουσείο των Αθηνών.
Συνέντευξη στην Πόλυ Κρημνιώτη
* Έχοντας ολοκληρώσει την τριλογία της Αριστεράς με τα "Κόκκινοι φίλοι μου", "Bella Ciao" και "Μπλε καστόρινα παπούτσια", καταπιάνεστε με τη γειτονιά σας, τον Κολωνό. Επιστροφή στις ρίζες;
Επιστροφή στην ιστορία θα έλεγα, στον μύθο, αποφεύγω να πω ρίζες, γιατί είναι κακοποιημένη λέξη, γιατί, όπως λέει ο Μανόλης Αναγνωστάκης, "θα σου μιλήσω πάλι ακόμα με σημάδια / με σκοτεινές παραβολές με παραμύθια / γιατί τα σύμβολα είναι πιο πολλά από τις λέξεις". Και το νέο μου βιβλίο "Η κόρη του Οιδίποδα" είναι φορτωμένο με σύμβολα και παραμύθια. Στον Κολωνό γεννήθηκε ο Σοφοκλής, εκεί βάζει τον Οιδίποδα, τον "αύταιγο μυαρό" που έχει σκοτώσει τον πατέρα του κι έχει παντρευτεί τη μάνα του, να ζητάει άσυλο στο άλσος των Ευμενίδων, στον σημερινό λόφο του Κολωνού. Σήμερα, αν ερχόταν ένας νέος Οιδίποδας, μυαρός κι αυτός, μαύρος, φυγάδας από την πατρίδα του, ψάχνοντας την κόρη του που έχει πέσει θύμα τράφικινγκ στα μπουρδέλα πάνω από τον σταθμό Λαρίσης, οι Κολωνιώτες τι θα κάνανε; Θα του δώσουν άσυλο, όπως τότε στον τυφλό γέροντα Οιδίποδα, ή θα λειτουργήσουν τα ρατσιστικά αντανακλαστικά και σύνδρομα; Θα νικήσει η ιστορία και η παράδοση της φιλοξενίας ή ο φόβος ενός μίζερου σήμερα που καθετί ξένο το βλέπει εχθρικό;
* Στο βιβλίο σας δίνετε σαφή απάντηση, σαν τις ασπρόμαυρες ταινίες του παλιού ελληνικού σινεμά. Αν περάσει κανείς τις γραμμές στην Κωνσταντινουπόλεως, οι γείτονες σας στον Κολωνό ποια απάντηση πιστεύετε, θα δώσουν σ' αυτά τα ερωτήματα;
Ο Κολωνός είναι ακόμα γειτονιά. Έχει τείχη που τον χωρίζουν από την υπόλοιπη Αθήνα. Τα κτήρια των σταθμών Λαρίσης και Πελοποννήσου, οι τεράστιες μάντρες τους που κάποτε ήταν από πέτρα και τώρα από τσιμέντο, οι κούφιες υποσχέσεις περί υπογειοποίησης των σταθμών και τα παχιά τα λόγια των εκάστοτε κυβερνήσεων για την ενοποίηση της Αθήνας με τον Κολωνό δημιουργούν αυτή την ιδιομορφία στη γειτονιά και ταυτόχρονα ενοποιούν τους κατοίκους της, πέρα από ιδεολογικές ή πολιτικές τοποθετήσεις, σε ένα κοινό αίτημα: να πέσουν τα τείχη. Και τα τείχη δεν πέφτουν και στα καφενεία συνεχίζεται η κουβέντα, και κάπως έτσι πέφτουν τα εσωτερικά τείχη των ανθρώπων και αναδύεται ο παλιός μύθος. Κι είναι πια σε κάθε καφενείο σαν να βλέπεις χαρακτήρες και φιγούρες από σατιρικά δράματα ή τραγωδίες του Σοφοκλή. Αυτή η "απομόνωση" δεν άφησε το λούστρο των νάιλον ενδυμάτων να καλύψει με μια ψευτογκλαμουριά τους ανθρώπους εκεί. Αν κατέβεις, θα δεις τον Μενοικέα, θα δεις την Ιοκάστη, τον Χρεμύλο, ίσως, και θα ακούσεις κουβέντες μιας ντοπιολαλιάς που δεν έχει αλοιωθεί από τον τηλεοπτικό λόγο που κυριαρχεί σήμερα. Το iPad είναι το μπανιστρόκουτο και το "ευίππου ξένε" από τον ύμνο του Σοφοκλή για τον Κολωνό, μπορεί να το αγνοούν οι γείτονες, αλλά θα σου μιλήσουν με το ίδιο σοφόκλειο πάθος για την όμορφη γειτονιά τους. Δεν θα πω ότι η παράδοση είναι μια σκυτάλη που την πήραν από τους παλιούς οι σημερινοί Κολωνιώτες, αλλά είναι ένα διαρκές ιστορικό παρόν. Επομένως, η απάντηση για το αν θα δεχτούν τον σύγχρονο φυγά, μαύρο, τυφλό, γέρο, είναι ίδια μ' αυτή που έδωσε ο Σοφοκλής στο έργο του.
* Είναι μύθος λοιπόν αυτά που λέγονται για τη δύναμη της Χρυσής Αυγής στον Κολωνό;
Και ναι, και όχι. Γιατί ο Ιάγος ή ο Εφιάλτης συνυπάρχουν με τον Θησέα, με τον ρομαντικό ήρωα στις γειτονιές και δεν είναι ιδεολογήματα όπως τα έχουμε ντύσει εμείς με διάφορα ονόματα. Η μικροπαγαποντιά, το ατομικό συμφέρον, η άμιλα, η αλληλεγγύη συνυπάρχουν, θα τα δεις στα καφενεία, στις πλατείες, στις μικρές αυλές. Αυτά, ανάλογα με την ισχύουσα κατάσταση και τις διεξόδους ή τα αδιέξοδα της ζωής, οδηγούν σε ακραίες ή συντηρητικές ή ανώδυνες συντηρητικές εκφράσεις. Πάντα έτσι ήταν, δεν είναι τυχαίο ότι τις περιόδους που το αριστερό όνειρο φάνταζε ως πραγματικότητα και ως διέξοδος από το κακό έψαχνες να βρεις Ακροδεξιά και δεν έβρισκες. Και σε μια γειτονιά που στην Κατοχή ήταν πολύ έντονος ο διχασμός, ισχυρή Χι και ισχυρή ΟΠΛΑ. Η ζωή τρέχει, δεν ανέχεται το κενό και το κενό που αφήνει η Αριστερά το εκμεταλλεύεται η δημαγωγία. Αυτό λοιπόν το φαινόμενο στον Κολωνό πάντα γράφεται στα χιόνια.
* Τι σημαίνει "γράφεται στα χιόνια";
Είναι μια έκφραση δικιά μας, θα την ακούσεις και σ' άλλες παλιές γειτονιές, που σημαίνει ότι, αν χρωστάς κάτι σε κάποιον και του λες γράφ' το στα χιόνια, με το λιώσιμο του χιονιού σβήνει η γραφή σβήνει και το χρέος. Στο καφενείο, στην πλατεία, στην αφήγηση του ξέμπαρκου ναυτικού, ο μύθος αναδεικνύεται πιο ισχυρός από το ιδεολόγημα και στη δύσκολη στιγμή ο γείτονας θα παραμερίσει στην άκρη την πολιτική διαφωνία και θα σου δώσει μια χούφτα αλάτι που ξέχασες ν' αγοράσεις για να βάλεις στο φαΐ. Γι' αυτό λέω η παράδοση δεν είναι νεκρός λόγος, αλλά είναι ζώσα, είναι το αθάνατο νερό που κυλάει δίπλα μας. Κι αντί να σκύψουμε να το πιούμε, ψάχνουμε τις μαϊμούδες που μας έρχονται απ' έξω και τη μούφα γκλαμουριά. Όταν σπούδαζα στην Αγγλία κινηματογράφο, το βασικό κιτάπι που είχαν οι Άγγλοι για να μας μάθουν το σενάριο ήταν η ποιητική του Αριστοτέλη και ο κάθε σοβαρός ξένος σεναριογράφος την είχε ως βασικό σύμβουλο δραματουργίας. Να το αθάνατο νερό, τόσο αρχαίο και τόσο επίκαιρο.
* Αυτή την παράδοση ως διαρκές παρόν επιδιώκετε να επισημάνετε με το βιβλίο σας;
Ναι. Ο Σοφοκλής δεν έχει πεθάνει, ζει στον Κολωνό κι ας το αγνοεί ο Καμίνης και ο νυν πρόεδρος του Πνευματικού Κέντρου Χρήστος Τεντόμας.
* Δεν χάνετε ευκαιρία, βλέπω, να κατηγορείτε συνέχεια τον Δήμο Αθηναίων.
Όσο υπάρχουν τα τείχη που μας χωρίζουν από την Αθήνα, ναι. Όσο το Μουσείο της Αθήνας, που έχει εξαγγείλει ο Δήμος της Αθήνας, μένει στα χαρτιά και μένουν αόρατα τα χρήματα των ΕΣΠΑ κι όσο η γειτονιά, από τις πιο αρχαίες της Αθήνας μαζί με την Ακαδημία Πλάτωνα, παραμένει έξω από τις επιδιώξεις του δήμου για αναβάθμιση και αξιοποίηση της Ιστορίας της, που θα βοηθήσει και τους κατοίκους, και την ντόπια αγορά κι όσο το ενδιαφέρον του δήμου θα στρέφεται προς πολυεθνικές που θα μετατρέψουν τον τόπο σε ένα μεγάλο σούπερ μάρκετ με όλες τις αρνητικές κοινωνικές επιπτώσεις που αυτό συνεπάγεται, δεν θα χάνουμε την ευκαιρία να τα χώνουμε στον δήμο.
* Πρόσφατα η γειτονιά σας απέκτησε το Ψηφιακό Μουσείο για τον Πλάτωνα. Δεν είστε ικανοποιημένοι;
Αυτό το μουσείο είναι δύο κοντέινερ, που είναι κλειστά τα Σαββατοκύριακα. Πέρα απ' αυτό, η αρχική ιδέα ήταν να αγγίξει τη ζώσα Ιστορία με την αρχαία, το ζωντανό παρόν με το παρελθόν. Γιατί ένα μουσείο δεν μπορεί να είναι ένα νεκρό γράμμα που μας μιλάει μόνο για τα παλιά. Δεν ξέρω γιατί οι προφορικές αφηγήσεις των κατοίκων που μιλούν για το πρόσφατο χτες και για το σήμερα αφαιρέθηκαν από τον αρχικό σχεδιασμό. Αντί, λοιπόν, να γίνει ένα κύτταρο πολιτισμού που συνδέεται με τις ζωές μας, έμεινε μια ακόμα ακαδημαϊκή παρελθοντολογία, καθόλου ελκυστική για τον κάτοικο της περιοχής. Μοιάζει με ένα ακαλαίσθητο καπέλο που ήρθε από τα πάνω, αλλά δεν θέλει να το φορέσει κανείς γιατί αγνοεί τους ανθρώπους.
* "Γιατί τα αγάλματα είμαστε εμείς", όπως γράφει ο Σεφέρης;
Ναι. Κι αυτό ακριβώς θα δείτε και στο βιβλίο. Θα δείτε τα αγάλματα να μιλάνε και να παίζουν την τραγωδία ή την κωμωδία της ζωής. Και γιατί ο πολιτισμός δεν είναι ένα νεκρό γράμμα σε ένα ξενέρωτο μουσείο, αλλά ζει στην ομορφιά ή την ασχήμια της διπλανής αυλής. Έχουμε κι εμείς δικαίωμα σε ένα σύγχρονο μουσείο, που να ανοίγει τους ορίζοντες πέρα από τα στενά της γειτονιάς κι έξω από τα τείχη που μας χωρίζουν από την υπόλοιπη Αθήνα.
ΜΟΤΟ
Όσο υπάρχουν τα τείχη που μας χωρίζουν από την Αθήνα, θα κατηγορώ τον Δήμο. Όσο το Μουσείο της Αθήνας, που έχει εξαγγείλει ο Δήμος της Αθήνας, μένει στα χαρτιά και μένουν αόρατα τα χρήματα των ΕΣΠΑ κι όσο η γειτονιά, από τις πιο αρχαίες της Αθήνας μαζί με την Ακαδημία Πλάτωνα, παραμένει έξω από τις επιδιώξεις του δήμου για αναβάθμιση και αξιοποίηση της Ιστορίας της, που θα βοηθήσει και τους κατοίκους, και την ντόπια αγορά
