Του Σπύρου Κακουριώτη
Με την καινούργια δουλειά του φωτογράφου Περικλή Αλκίδη, ενός καλλιτέχνη που θεωρείται από τους πρωτεργάτες της λεγόμενης Νέας Ελληνικής Φωτογραφίας, ξεκινούν την Πέμπτη οι "Φωτογραφικές Συναντήσεις Κυθήρων 2015", ένας θεσμός που εδώ και 14 χρόνια συγκεντρώνει το ενδιαφέρον όχι μονάχα των νέων, ιδιαίτερα, φωτογράφων, αλλά και των ερευνητών της Ιστορίας της ελληνικής φωτογραφίας, στο πλαίσιο του συνεδρίου που διοργανώνεται στην πρωτεύουσα του νησιού.
Στα Κύθηρα θα παρουσιαστεί η τελευταία ενότητα της δουλειάς του φωτογράφου, που έχει ταυτίσει το όνομά του με την έρευνα της μνήμης, την αναδιαπραγμάτευση και ανακατασκευή της οικογενειακής του ιστορίας. Έτσι, στην τριαντάχρονη πορεία του, ο καλλιτέχνης αποτυπώνει διαρκώς, από διαφορετική κάθε φορά "γωνία", το ίδιο θέμα.
Ο Περικλής Αλκίδης θα παρουσιάσει μια σειρά φωτογραφικών τριπτύχων με τίτλο Απογραφή, μέρος των οποίων είδαμε την άνοιξη στο Μουσείο Μπενάκη, στο πλαίσιο του Athens Photo Festival, μια εργασία «εν προόδω», όπως τη χαρακτηρίζει ο ίδιος.
Όπως σημειώνει η μελετήτρια του έργου του Πηνελόπη Πετσίνη, ο καλλιτέχνης, λειτουργώντας σαν «εμμονικός ντετέκτιβ», «οργανώνει αναπαραστάσεις των γεγονότων, ακολουθεί στοιχεία, χαράσσει γραμμές έρευνας, εξετάζει δεδομένα, ταξινομεί και ξαναταξινομεί το υλικό, ξετυλίγει οικογενειακά δράματα, αποκαλύπτει μυστικά».
Το υλικό που χειρίζεται στην Απογραφή έχει έντονη συναισθηματική και προσωπική σημασία για τον ίδιο. «Τα τελευταία χρόνια φωτογράφιζα τους γονείς μου όποτε τους επισκεπτόμουν, μέχρι και το τέλος της ζωής τους» μας λέει. «Παρακολούθησα τη φθίνουσα πορεία τους λες κι επρόκειτο για τη δική μου προβολή στο μέλλον. Προσπαθούσα, συζητώντας μαζί τους, να ξεδιαλύνω άγνωστες πτυχές και γεγονότα απ' το οικογενειακό μας παρελθόν, που θα χρησίμευαν στην προσωπική μου αφήγηση και αναδημιουργία του παρελθόντος και ιδιαίτερα της παιδικής μου ηλικίας».
Όπως μας λέει ο φωτογράφος, η ιδέα της Απογραφής γεννήθηκε μετά τον θάνατο και της μητέρας του, όταν βρέθηκε στο πατρικό του σπίτι, στην Κυψέλη, και μπήκε στη συναισθηματικά επώδυνη διαδικασία να το αδειάσει από τα υπάρχοντά τους. «Ερευνώντας τα συρτάρια, τα ντουλάπια, τα πατάρια και τους άλλους χώρους του σπιτιού, ανακάλυψα έναν ‘κρυμμένο κόσμο' από προσωπικά τους στοιχεία, τεκμήρια στα οποία δεν είχα πρόσβαση όσο εκείνοι ζούσαν». Έχοντας μπροστά του ένα αταξινόμητο οικογενειακό αρχείο, όπου κάθε θραύσμα παρέπεμπε σε μια στιγμή της οικογενειακής ιστορίας και ο συνδυασμός τους ανασυγκροτούσε «τα πρόσωπα, την ουσία της σχέσης μου μαζί τους, περισσότερο και καλύτερα από τις αναμνηστικές τους φωτογραφίες».
Έτσι, όπως μας αφηγείται ο Π. Αλκίδης, «φωτογράφησα το περιεχόμενα των συρταριών και στη συνέχεια το κατέγραψα λεπτομερώς. Στηριζόμενος σε θραύσματα μνήμης, επιχείρησα να αποκαλύψω καλά κρυμμένες πληροφορίες, συναισθήματα και αναμνήσεις, ώστε να συμπληρώσω ένα ακόμα κομμάτι στο παζλ της οικογενειακής μου ιστορίας».
«Πολλά από αυτά τα αντικείμενα μπορεί να μην ενδιαφέρουν, είναι φάρμακα, τσιμπιδάκια, πινέζες κ.ά., όμως υπάρχει πάντα κάτι από το οποίο πιάνομαι για να μιλήσω για μια ιστορία, π.χ. σε κάποιο συρτάρι υπήρχε το φύλλο πορείας του πατέρα μου. Συνδυάζοντάς το με άλλα ντοκουμέντα, όπως φωτογραφίες του από τον στρατό, προσπαθώ να ανασυνθέσω τη ζωή του την εποχή του πολέμου».
Με ποιον τρόπο όμως συνθέτει τα τρίπτυχα που αποτελούν την Απογραφή; «Στο ένα μέρος φωτογραφίζω το συρτάρι και το περιεχόμενό του, το οποίο καταγράφω από κάτω αναλυτικά» λέει. «Στο δεύτερο φωτογραφίζω κάποια από τα περιεχόμενα του συρταριού, όπως το φύλλο πορείας και τις φωτογραφίες για τις οποίες σας είπα, περιγράφοντας το αντικείμενο, δίνοντας πληροφορίες για τη χρονολόγησή του και κάνοντας, επιπλέον, κάποια δικά μου σχόλια. Αυτά τα δύο μέρη συμπληρώνονται με μια τρίτη φωτογραφία, συνήθως του πατέρα μου και της μητέρας μου σε μεγάλη ηλικία, που αποτελεί ένα δικό μου σχόλιο, περισσότερο συναισθηματικά φορτισμένο, για τα γηρατειά και τον θάνατο».
Το αρχείο αποτελεί κομβική έννοια για τη δουλειά του Περικλή Αλκίδη, η οποία είναι μια διαρκής ταξινόμηση αρχειακού υλικού. «Ταξινομώ πράγματα ώστε να καταφέρω να συμπληρώσω το παζλ. Κάπως έτσι μοιάζει η δουλειά μου: ξεχωρίζω τις γωνίες, τις ίσιες γραμμές, τα χρώματα, ώστε να κατορθώσω να δημιουργήσω ξανά το παζλ, μια δική μου εκδοχή της οικογενειακής ιστορίας».
Η διαρκής ανακατασκευή της «οικογενειακής ιστορίας» είναι μόνιμο χαρακτηριστικό του έργου του, από το οποίο αναδύεται συχνά και μια σκοτεινή, περισσότερο «τοξική» πτυχή της ελληνικής οικογένειας. Τον ρωτώ για την εμμονή του αυτήν. «Πέρασα δύσκολη παιδική ηλικία», εξομολογείται, «και όλη αυτή η δουλειά ξεκίνησε κάπως σαν ένα παιχνίδι συμφιλίωσης, που πήρε σταδιακά και μια ψυχοθεραπευτική διάσταση».
Φωτογραφικές Συναντήσεις Κυθήρων 2015
Κεντρική θέση στις «Φωτογραφικές Συναντήσεις» κατέχει το συνέδριο για την ιστορία της ελληνικής φωτογραφίας, που συνοδεύει τη διοργάνωση από την αρχή της. Αποτελεί έτσι ένα καθιερωμένο βήμα για την παρουσίαση αποτελεσμάτων έρευνας γύρω από κάθε έκφανση της ελληνικής φωτογραφίας.
Στο φετινό, 14ο συνέδριο, που θα διεξαχθεί στις 2-3 Οκτωβρίου, παίρνουν μέρος οι Ν. Βεντουράκης («Υποθέσεις και παρανοήσεις: μια συζήτηση σχετικά με σύγχρονες φωτογραφικές αφηγήσεις»), Γ. Αναστασάκης («Φωτογραφία και χορός»), Κ. Αντωνιάδης («Κωνσταντίνος Πίττας: Εικόνες της Παλαιάς Ευρώπης»), Π. Πετσίνη («Η φωτογραφία ως τρόπαιο: Όχλος, λιντσάρισμα και αναμνηστική καταγραφή»), Αλ. Τσίργιαλου («Η Νεοελληνική Ιστορική Συλλογή Κωνσταντίνου Τρίπου»), Ν. Λουράντος («Χαιρετισμούς από τα Κύθηρα: Φωτογραφικές ταχυδρομικές κάρτες μεταξύ μονίμων κατοίκων και απόδημων Κυθηρίων»), Αμ. Λιάκου («Ανατροπή των εικόνων. Το φαντασιακό και το πραγματικό στην υπερρεαλιστική φωτογραφία»), καθώς και η «ψυχή» των Συναντήσεων, ο Γιάννης Σταθάτος, που θα μιλήσει με θέμα: «Φωτογραφικά αρχεία ή αρχεία φωτογραφικής τέχνης;».
Φωτογραφικές εκθέσεις
Παράλληλα με το συνέδριο, στο πλαίσιο των Συναντήσεων διοργανώνονται τέσσερις ατομικές και μία ομαδική έκθεση φωτογραφίας. Εκτός από την Απογραφή του Π. Αλκίδη (Μερκάτο, Χώρα), ξεχωρίζει η «ανακάλυψη» των φετινών συναντήσεων, ο Κωνσταντίνος Πίττας και οι Εικόνες της Παλαιάς Ευρώπης (Παλιό Δημοτικό Σχολείο, Κάλαμος). Πρόκειται για σκηνές δρόμου που αποτύπωσε τη δεκαετία του 1980, και από τις δύο πλευρές του Τείχους, που παρέμειναν άγνωστες για 25 χρόνια, αφού η κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ ακύρωσε το «θέμα» του. Ακόμη, θα παρουσιάσουν δουλειά τους δύο φωτογράφοι της νέας γενιάς, ο βραβευμένος Νικόλας Βεντουράκης με την έκθεση Alcedo atthis (Επτά μέρες χωρίς καταιγίδα) (Πολυχώρος Τέχνης Ζείδωρος, Καψάλι) και ο Γιώργος Αναστασάκης με τον Τάρταρο (Γκαλερί Follow your Art, Καψάλι).
Τέλος, στην καθιερωμένη ομαδική Έκθεση Νέων Ελλήνων Φωτογράφων (Αίθουσα Κυθηραϊκού Συνδέσμου, Χώρα) συμμετέχουν οκτώ καλλιτέχνες κάτω των 35 ετών, οι Λάμπρος Ανδριανάκης, Μυρσίνη Κουτλή, Βασίλης Παντελίδης, Ελένη Ποντίκι, Κατερίνα Τσακίρη, Μιχάλης Κουλιέρης, Γιώργος Κυβερνήτης και Ορέστης Σεφέρογλου.
