Συναντήσαμε τον βραβευμένο Αμερικανό ποιητή Μπίλι Κόλινς λίγο πριν παρουσιάσει το έργο του στο ελληνικό και ξένο κοινό, προσκεκλημένος του 4ου Φεστιβάλ Λογοτεχνίας και Τέχνης στη Σαντορίνη.
Οκτώ και μισή, Κυριακή απόγευμα, στο δαιδαλώδες εσωτερικό του βιβλιοπωλείου "Ατλαντίδα", ο Μπίλι Κόλινς απαγγέλλει στίχους από την τελευταία ποιητική του συλλογή Aimless love δοκιμάζοντας τον τόνο της φωνής του.
Λόγια τρυφερά, καθημερινά, αναμειγνύονται με αλλόκοτες εικόνες που θυμίζουν όνειρο και άλλες φορές εφιάλτη. Τα ποιήματα του Μπίλι Κόλινς μας φέρνουν στο μυαλό την ατμόσφαιρα ενός αργόσυρτου δειλινού, που μεταφέρεται στη σκηνή και κάνει όσους το παρακολουθήσουν να νιώσουν μια αίσθηση "ξαλαφρώματος", που δύσκολα τη συναντάς στην πραγματική ζωή.
Αφηρημένος και πάντα παρών, ο Μπίλι Κόλινς, σαν να ανακαλύπτει εκείνη τη στιγμή τις έννοιες των λέξεων, μας μιλάει για τη διαδικασία της συγγραφής, τη γενιά του, την ποίηση, τη ζωή. Τα ποιήματά του έχουν αποσπάσει πλήθος διακρίσεων, η απήχηση του έργου είναι τόσο πλατιά, ώστε οι "New York Times" τον αποκάλεσαν, το 1999, τον "δημοφιλέστερο ποιητή στην Αμερική".
Η ποίηση του Κόλινς, παρά τις σκοτεινές στιγμές, παραμένει αισιόδοξη, καταφέρνοντας να προσεγγίσει το πλατύ κοινό. Και είναι να απορεί κανείς πώς δεν έχουν εκδοθεί τα ποιήματα στη χώρα μας, με εξαίρεση κάποια σκόρπια ποιήματά του που έχουν δημοσιευτεί σε λογοτεχνικά περιοδικά.
Γεννημένος στη Νέα Υόρκη, το 1941, ο Μπίλι Κόλινς, σπούδασε αγγλική φιλολογία και δίδαξε στα μεγαλύτερα αμερικανικά πανεπιστήμια. Η πρώτη του ποιητική συλλογή δημοσιεύτηκε το 1977. Ακολούθησαν άλλες δεκατρείς ποιητικές συλλογές, με πιο πρόσφατη την Aimless love: new and selected poems 2003-2013. Ο Κόλινς έχει αποσπάσει πλήθος διακρίσεων, σημαντικότερη από τις οποίες, η ανακήρυξή του σε Δαφνοστεφή Ποιητή των ΗΠΑ (2001-2003).
Συνέντευξη στην Κωστούλα Τωμαδάκη
*Κύριε Κόλινς, μια από τις πολυδιαβασμένες ποιητικές συλλογές σας, που δυστυχώς δεν έχει εκδοθεί στη χώρα μας, έχει τίτλο The Trouble with Poetry, Random House (New York). Κάποιοι κριτικοί, σας έχουν χαρακτηρίσει, μάλλον ειρωνικά, "δύσκολο" ποιητή. Συμμερίζεστε την άποψη τους;
(...Γέλια). Α, ναι, το έχω ακούσει. Κάποιοι πιστεύουν ότι έχω απομυθοποιήσει, όσο κανένας, την ποίηση για τους Αμερικανούς αναγνώστες και ότι κατασκευάζω μικρά πυροτεχνήματα, μεταφορικά και κυριολεκτικά.
Οι παρουσιάσεις σας είναι συνήθως sold out. Τι είναι αυτό που κάνει τριακόσιους θεατές, σε μια μεσοαστική πόλη της Αμερικής, να σηκωθούν από τον καναπέ τους, να πληρώνουν σχεδόν τριάντα δολάρια για να ακούσουν έναν άντρα να διαβάζει ποίηση;
Τα ποιήματά μου απευθύνονται στη μεσαία τάξη, στον μέσο άνθρωπο που μένει στα προάστια και έχει μια συνηθισμένη ζωή. Τα θέματα μου είναι οικεία, οι λέξεις καθημερινές, όπως συνήθως μιλάνε οι άνθρωποι μεταξύ τους στο μετρό, στο σουπερμάρκετ. Ίσως ανάμεσα στις λέξεις, στις γραμμές, και πίσω από τις παύσεις, αναγνωρίζουν κομμάτια και χαρακτήρες της δικιάς τους ζωής.
* Χρειάζεται θάρρος για να αποτυπώσεις το πραγματικό, το καθημερινό;
Όλα σήμερα είναι εφήμερα. Οι σύγχρονοι δημιουργοί αδυνατούν να δουν το νήμα που ενώνει το παρελθόν με το παρόν και δεν αφήνουν τους ανθρώπους να αντιληφθούν τη συνέχεια της τέχνης. Σήμερα, οι περισσότεροι καλλιτέχνες φοβούνται να αποτυπώσουν το πραγματικό γιατί το βρίσκουν ξεπερασμένο. Το δύσκολο είναι να βρεις το θάρρος να κολυμπήσεις αντίθετα στο ρεύμα. Εγώ νιώθω σαν να ανήκω σε άλλη εποχή. Αυτό που επιδιώκω είναι να φέρω τον σύγχρονο άνθρωπο σε επαφή με την ποίηση, με την ίδια τη ζωή.
* Σαράντα χρόνια μπροστά σε μια λευκή σελίδα. Ποιος είναι ο ρόλος του χρόνου στη συγγραφική σας ζωή, κύριε Κόλινς;
Σηκώνομαι ένα πρωί με την επιθυμία να αρχίσω να γράφω ένα ποίημα και αντί γι' αυτό αποφασίζω να κάνω ένα περίπατο. Συχνά, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού, όπως πρόσφατα στην Ιταλία, σταματώ τις υπόλοιπες δραστηριότητες και αρχίζω να σημειώνω λέξεις, μια σκέψη, η οποία ζητάει να γίνει ποίημα. Όταν όμως τελειώσω ένα ποίημα νιώθω ξαλαφρωμένος, νιώθω ότι οι λέξεις έφυγαν, πέταξαν από μέσα μου και θα κάνω καιρό να τις συναντήσω.
* Κύριε Κόλινς, ανήκετε στην μεταπολεμική γενιά. Τι στίγμα άφησε η γενιά αυτή στη λογοτεχνία;
Θυμηθείτε ότι μόλις είχαμε βγει "νικητές" από τον πόλεμο. (Ο Κόλινς κάνει μια παύση. Το βλέμμα του χάνεται για ελάχιστα δευτερόλεπτα. Συνεχίζει.) Η δική μας γενιά, η δική μας οργή, εκφράστηκε μέσω της beat generation. Δεν είχε συνέχεια. Ήμαστε συμφιλιωμένοι με τον εαυτό μας, αφού δεν είχαμε απέναντι μας ένα ισχυρό αντίπαλο, κλεισμένοι σε μια ασφαλή ατομικότητα, καταφεύγοντας στο χαμηλόφωνο πάθος, στο στοιχείο της ειρωνείας, ακολουθώντας τον ρυθμό και το ήθος της εποχής.
* Ανάμεσα στις άλλες δραστηριότητές σας είναι και η διδασκαλία. Τι προσπαθείτε να μεταδώσετε στους μαθητές σας;
Προσπαθώ να τους μεταδώσω τις γνώσεις και τις εμπειρίες που απέκτησα από τη δουλειά μου και τη ζωή μου. Τους παρασύρω στην αναζήτηση της δικής τους εσωτερικής αλήθειας.
Σε λίγα λεπτά, ο Μπίλι Κόλινς θα ανέβει στη ειδυλλιακή ταράτσα του "Atlantis Books", στην καλντέρα της Οίας. Την ίδια ώρα, κάπου στη Μεσόγειο, συγκεκριμένα στο Φαρμακονήσι, ο ήλιος χάνεται στα κόκκινα νερά. Παρακολουθούμε συγκλονισμένοι τον αριθμών των ναυαγών συνεχώς να αυξάνεται. Η Μεσόγειος για μια ακόμη φορά ,μετατρέπεται σε σκηνικό αρχαίας τραγωδίας. "Η ποίηση στους δύσκολους καιρούς έχει νόημα;", ρωτάω, μάλλον αναιδώς, τον Κόλινς.
"Μα, έχετε την απάντηση! Εδώ, στον τόπο σας! Οι αρχαίοι Έλληνες ποιητές έγραψαν τις τραγωδίες σε χαλεπούς καιρούς. Μεγάλη κληρονομιά για την ανθρωπότητα. Για να πορεύεται!"
Ποιήματα του Μπίλι Κόλινς έχουν δημοσιευτεί στα περιοδικά Πανδώρα, τεύχος 12, Νοέμβριος 2002-Μάιος 2003 (μετάφραση Βίλκη Αντωνιάδη), Τα τετράδια του Ελπήνορα, τεύχος 3, Χειμώνας 2011-2012 (μετάφραση Κατερίνα Κουτσουρούμπα), Το Δέντρο τεύχος 193-194, Οκτώβριος 2013(το όνομα του μεταφραστή δεν αναφέρεται). Επίσης, ορισμένες μεταφράσεις ποιημάτων του Κόλινς έχουν δημοσιευτεί στο διαδικτυακό περιοδικό για την ποίηση, www.poema.gr, μεταφρασμένα από τον Γιάννη Παλαβό.
