"Η Αρχαιολογία κατά κανόνα έχει να κάνει με τον χρόνο και την υλικότητα, ωστόσο εμένα με αφορά πάρα πολύ και η διάσταση της αισθητηριακότητας και της κοινωνικής μνήμης. Βλέπω τον χρόνο και τη χρονικότητα σαν μνημονικές και βιωματικές διαστάσεις και πιστεύω πως ένας σημαντικός τρόπος πρόσληψης της υλικότητας είναι η λειτουργία και ο ρόλος των αισθήσεων στη σχέση μας με τα υλικά αντικείμενα και τα μνημεία".
Ο Γιάννης Χαμηλάκης δεν ταυτίζεται με το στερεότυπο του αρχαιολόγου. Στοχαστής της Αρχαιολογίας, ερευνητής που αντλεί από το οπλοστάσιο της διεπιστημονικότητας προκειμένου να διευρύνει το θεωρητικό και ερευνητικό του πεδίο και ταυτόχρονα επιστήμονας που διερευνά την κοινωνική και πολιτική διάσταση της Αρχαιολογίας, ενίοτε, δε, τολμά να σταθεί κριτικά και αμείλικτα μπροστά σε φαινόμενα ιδεολογικής χρήσης της Αρχαιολογίας, όπως πρόσφατα στην περίπτωση της Αμφίπολης.
Όσοι είναι εξοικειωμένοι με την έως τώρα συγγραφική διαδρομή του καθηγητή Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον θα αναγνωρίσουν πολλά από τα παραπάνω στοιχεία στο καινούργιο βιβλίο του Η Αρχαιολογία και οι αισθήσεις, βίωμα, μνήμη και συν-κίνηση, το οποίο κυκλοφόρησε στα αγγλικά το 2013 και εκδόθηκε μόλις στη χώρα μας, σε μετάφραση Νίκου Κούρκουλου, από τις εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου.
Το βιβλίο παρουσιάζεται την Τετάρτη 3 Ιουνίου (8.30 μ.μ.) στον κήπο του κτηρίου του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων (Ερμού 134-136, Θησείο), από ένα διεπιστημονικό πάνελ, στο οποίο συμμετέχουν, εκτός του ίδιου, η Ελεάνα Γιαλούρη, καθηγήτρια Ανθρωπολογίας στο Πάντειο, ο Δημήτρης Πλάντζος, επ. καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, η Νάντια Σερεμετάκη, πολιτισμική και κοινωνική ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ο Γιώργος Τζιρζιλάκης, καθηγητής Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ο Πάνος Χαραλάμπους, πρύτανης της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, και συντονίζει η Όλγα Σακαλή, μουσειολόγος, πρόεδρος του ΣΕΑ.
Ο Γιάννης Χαμηλάκης μέσα από το βιβλίο του προτείνει μια αισθητηριακή Αρχαιολογία που μπορεί να ανακαλύψει τις χαμένες, καταπνιγμένες και ξεχασμένες αισθητηριακές και συν-κινητικές τροπικότητες των ανθρώπων. Παράλληλα, όμως, εξετάζει και πώς διαμορφώνεται η κοινωνική μνήμη μέσα από τη σχέση και την καθημερινή επαφή με τα μνημεία, τα αγάλματα και τις άλλες υλικές μορφές έκφρασης του παρελθόντος. Ο ίδιος επιμένει σε μία λέξη: τη συν-κίνηση, η οποία δεσπόζει και στον τίτλο, διασυνδέοντάς τη με τον όρο affect, όπως τη σημασιοδοτεί ο Σπινόζα στην Ηθική του, προκειμένου να αποδόσει την κοινωνική διάσταση της συναισθηματικότητας.
Το βιβλίο, όπως μας εξηγεί, "αφενός διερευνά τη θεωρία της Αρχαιολογίας γύρω από το σώμα, τη σωματικότητα και την αισθητηριακότητα, αφετέρου επιχειρεί να συνδέσει την πολιτική διάσταση της Αρχαιολογίας με τη μνήμη και τις αισθήσεις", και συνεχίζει: "Χρησιμοποιώ σε όλο το βιβλίο εθνογραφικά παραδείγματα από το παρόν, ενώ εμπλέκω και το βιογραφικό στοιχείο, αλλά η κύρια μελέτη περίπτωσης είναι η μελέτη της περιόδου του Χαλκού στην Κρήτη, με έμφαση στις ταφικές πρακτικές και στο ανακτορικό φαινόμενο". Παρά τη θεωρητική σκευή του το βιβλίο δεν γυρίζει την πλάτη στον μη εξειδικευμένο αναγνώστη. "Επειδή ακριβώς δεν αφορά μόνο την προϊστορική εποχή, αλλά και το σήμερα, βοηθάει να κατανοήσουμε πώς συγκροτούμαστε ως άτομα και ως κοινωνία μέσα από συνεχή διάλογο με τα πράγματα, έναν διάλογο που σαφώς περνά από το σώμα και τις αισθήσεις μας" εξηγεί ο συγγραφέας, προσθέτοντας: "Βοηθάει επίσης τους αρχαιολόγους να κατανοήσουν τον χρόνο, όχι ως διαδικασία μέτρησης και γραμμικής ακολουθίας, αλλά ως βιωματική και μνημονική διαδικασία".
Και σαφώς στις σελίδες του η Αρχαιολογία συναντά και συνδιαλέγεται με την Κοινωνιολογία, την Ανθρωπολογία, τη Φιλοσοφία και την Ιστορία των ιδεών, τη σύγχρονη τέχνη, προκειμένου να στοιχειοθετηθεί το παζλ και να αποδοθούν όλες οι λεπτές αποχρώσεις της ενδιαφέρουσας αυτής διαδρομής που ενώνει το παρελθόν με το παρόν.
Πόλυ ΚΡΗΜΝΙΩΤΗ
