Του Κυριάκου Π. Λουκάκου
Υπό τον γενικό τίτλο «Γερμανοί ρομαντικοί» παρακολουθήσαμε, στην αίθουσα «Χρήστος Λαμπράκης» [Φίλων της Μουσικής] του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών (6/02/2015), την 3η συναυλία του φερώνυμου κύκλου της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, που έφερε όμως αντιστοίχως γενική επιμέρους τιτλοφόρηση, ήτοι «Μοναχικές φυσιογνωμίες». Ως τέτοιες νοήθηκαν για την περίσταση ο Λούντβιχ Βαν Μπετόβεν, όντως μοναχικός, με του οποίου το 3οκοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα εγκαινιάστηκε η βραδιά, αλλά και ο πολύ πιο προβληματικά εντασσόμενος στον χαρακτηρισμό Ρίχαρντ Στράους, ισοβίως, τρυφερά και με χιούμορ προσηλωμένος στην αγαπημένη του σύζυγο, που το κυριολεκτικώς μεγάλο συμφωνικό ποίημά του «Η ζωή ενός ήρωα» ολοκλήρωσε το γεγονός.
Αντιπαρερχόμενοι το γεγονός ότι μια εισαγωγή θα αποτελούσε ευπρόσδεκτο ορεκτικό σε μια συναυλία λογικής διάρκειας, κατά την παλιά, καλή παράδοση, από την οποία προέρχεται εξάλλου ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΚΟΑ Στέφανος Τσιαλής, ομολογούμε ότι απολαύσαμε την εκτέλεση του Κοντσέρτου, πολλώ μάλλον που το 3ο αποτελεί έργο πασίδηλης ωριμότητας του Μπετόβεν, de facto μεταβατικό από τον κλασικισμό στον ρομαντισμό. Παρά τη βιωματική φόρτιση της μουσικής, ωστόσο, ο σολίστ Απόστολος Παληός αντιστάθηκε στον ερμηνευτικό συναισθηματισμό σε μιαν ανάγνωση που διακρίθηκε για την κλασική οικονομία της, την αυστηρότητα και την δυναμική άρθρωσή της, με αποθέματα ποίησης για το αργό μέρος, όπου ο πιανίστας αποδόθηκε σε λεπταίσθητο διάλογο με τα ξύλινα. Ξύλινα, παρεμπιπτόντως, τα οποία σταθερά ενθαρρύνονταν σε διάλογο τύπου συμφωνίας κοντσερτάντε, όπως φάνηκε ήδη από την έναρξη του έργου. Ο εισέτι νέος και ιωνικού προφίλ πιανίστας ανταποκρίθηκε με κυριαρχία και ευγένεια στην εκτενή και απαιτητική καντέντσα του α' μέρους, ενώ συντήρησε δυνάμεις για ένα ζωηρό φινάλε, επίσης ενδιαφέρον για τις ορχηστρικές επισημάνσεις του μαέστρου Τσιαλή, που κράτησε τη μουσική αφήγηση υπό σταθερό και εμπροσθοβαρή έλεγχο. Με ένα ιντερμέτζο του Γιοχάννες Μπραμς φιλοδώρησε ο Παληός το ενθουσιώδες κοινό, encore που ανήγγειλε ο ίδιος ο καλλιτέχνης.
Ως διάσημος αρχιμουσικός, αναγνωρισμένος συνθέτης και δεινός ενορχηστρωτής, ο Ρίχαρντ Στράους θέτει προϋποθέσεις εκτέλεσης των συμφωνικών και λυρικών του έργων που απαιτούν κορυφές επίδοσης για μαέστρους και σχηματισμούς. Παρέλκει, λοιπόν, ενδεχομένως η επισήμανση ότι έργα όπως «Η ζωή ενός ήρωα» δυσχερώς καλύπτονται από την ποιότητα καλλιτεχνικών προθέσεων των αρχιμουσικών, εάν η μεγάλη ορχήστρα που αυτοί επιστρατεύουν δεν αίρεται, για οποιονδήποτε λόγο, στο αναγκαίο επίπεδο. Μετά από μιαν ελαφρώς χαοτική έναρξη, οι «περιπέτειες» του «ήρωα», που δεν είναι άλλος από τον ίδιο τον Στράους ως νοσταλγικό αλλά και σαρκαστικό παρατηρητή του εαυτού του, εκτυλίχθηκαν με ζωηρότητα αλλά και με ορατές τις υπερβάσεις δυνατοτήτων του σχηματισμού, ενός σχηματισμού που, με βάση προηγούμενες συνεντεύξεις τύπου, φέρεται να χειμάζεται από λειψανδρία και να συμπληρώνει τα κενά του με περιστασιακή στρατολόγηση μουσικών, προφανώς απρόσφορη να διασφαλίσει την ομαλή εναρμόνιση ομάδων και προσώπων σε τόσο υψηλής διακινδύνευσης αναθέσεις. Το δεδομένο, λοιπόν, ότι παρόμοια έργα γράφτηκαν και συναφώς απαιτούν ορχήστρες κορυφαίας ποιότητας θέτει την ΚΟΑ σε μειονεκτική θέση, όχι μόνο διότι ακόμη και καταχωρίσεις του κεντρικού ρεπερτορίου προγραμματίζονται σπανίως, αλλά και περαιτέρω επειδή, λόγω της ήδη από μακρού οικονομικής κρίσης, τα μουσικά έργα υπηρετούνται πλέον από προϊόντως ασταθή σύνθεση της Ορχήστρας,, απρόσφορη να εγγυηθεί την ευγένεια εκφοράς που επιτάσσουν παρόμοια αριστουργήματα, ευγένεια ούτως ή άλλως ασύμπτωτη με το πάλαι ποτέ «κλεινόν άστυ» της καθημερινότητάς μας...
