Του Λευτέρη Καπώνη
Τον συνάντησα πρώτη φορά το καλοκαίρι του '72. Είχα διαβάσει λίγα κείμενά του το φθινόπωρο του '69 που είχαν γραφτεί τον Μάιο του '68 και αναφέρονταν στην εξέγερση. Είχα διαβάσει επίσης ένα πιο παλιό κείμενο πάνω στο οργανωτικό, που ήταν μέρος της κριτικής του στον Κλοντ Λεφόρ που υποστήριζε το απόλυτο άνοιγμα της οργάνωσης στην κοινωνία. Αυτά ήξερα όταν πήγαινα στο ραντεβού που είχε κανονίσει ο Στίνας στο μικρό διαμερισματάκι που κρατούσε στου Ζωγράφου.
Πρέπει να πω ότι εκείνη την εποχή προσπαθούσαμε να συγκροτήσουμε μια οργάνωση επηρεασμένοι από τις ιδέες της Ρόζας Λούξεμπουργκ κι από τα λίγα κείμενα του Καστοριάδη που είχαν μεταφραστεί στα ελληνικά και κυκλοφορούσαν μεταξύ μας τυπωμένα σε κάποιον πολύγραφο... Ακόμη πρέπει να πω πως οι περισσότεροι που συγκροτούσαν την ομάδα ήταν "αιώνιοι" φοιτητές που πίστευαν πως ο καπιταλισμός θα καταρρεύσει μέσα στα χέρια τους.
Τώρα, με την απόσταση του χρόνου, μπορώ να πω ότι εκείνες οι ημέρες, εκείνες οι ιδέες, εκείνοι οι άνθρωποι αποτελούν υλικό για ένα μυθιστόρημα. Οι ζωές όλων μας άλλαξαν με τον καιρό, όμως για κάποιους εκείνες οι ημέρες σημάδεψαν την πορεία τους. Όταν πήγαινα να τον συναντήσω, δεν είχα την αίσθηση ότι θα γνώριζα τον τελευταίο εγκλυκλοπαιδιστή, όπως τον αποκάλεσε ο Νακέ.
Είχε ζέστη, θυμάμαι, και ο Σπύρος (το πραγματικό όνομα τού Στίνα ήταν Σπύρος Πρίφτης) είχε κλειστό το παράθυρο. Κάπνιζε σαν φουγάρο παρότι είχε μισό πνευμόνι και το δωμάτιο είχε ντουμανιάσει. "Γιατί δεν το ανοίγεις; Θα σκάσουμε" τον ρώτησα. "Κανείς δεν πήγε από κλειστό παράθυρο" μου είπε χαμογελώντας. Πολλοί είχαν φύγει από πνευμονίες, πλευρίτη και φυματίωση κι έτσι είχαν μάθει οι παλιοί επαναστάτες να φυλάγονται από τα ρεύματα.
Ήρθε κατ' ευθείαν από το αεροδρόμιο. Είχε μαζί του δύο κούτες Gauloises για τον παλιό δάσκαλο και ένα βιβλίο του που είχε εκδοθεί στο Παρίσι. Κοίταξα το βιογραφικό του. Έγραφε ότι υπήρξε μαθητής και μέλος της οργάνωσης του Στίνα. Ήταν η πρώτη γεύση του σεβασμού που έτρεφε στον δάσκαλο και στον παλιό επαναστάτη. Άρχισαν να μιλάνε και να ανταλλάσσουν πληροφορίες για παλιούς συντρόφους τους. Όμως εκείνο που μου έμεινε ήταν ο τρόπος που το βλέμμα του αγκάλιαζε τον παλιό δάσκαλο. Με αγάπη, αλλά και ένα παιχνίδισμα που αργότερα ανακάλυψα πως αποτελούσε ένα σχόλιο για τη ζωή.
Οι πρώτες παρατηρήσεις του ήταν για τη ζωντάνια του ελληνικού λαού και μας μετέφερε την κουβέντα που είχε με τον ταξιτζή που τον έφερε από το αεροδρόμιο. Θυμάμαι ότι συνόψισε με τη φράση ότι αυτή τη "λαϊκή κριτική" δεν τη συναντάς εύκολα στην Ευρώπη. Όταν άνοιξε η συζήτηση, άρχισα να τον ρωτάω τα πιο ετερόκλητα πράγματα. Τότε, βέβαια, πίστευα πως είχαν συνάφεια. Για τον Μαρκούζε, που με είχε επηρεάσει. Για τους αρχαίους Έλληνες, για το αναρχικό κίνημα, για τον χριστιανισμό.
Είχαν περάσει έξι - εφτά ώρες, όταν σηκώθηκε να φύγει. Είχε νυχτώσει και τον περίμεναν στο σπίτι όπου θα τον φιλοξενούσαν. Πριν φύγει, στάθηκε όρθιος και μου είπε: "Σύντροφοι, μού ζητούν συνέντευξη από τα 'Τα Νέα'" -είπε και το όνομα του δημοσιογράφου. "Τι λέτε, θα είναι καλό να τη δώσω;". Κοίταξα τον Σπύρο, που μου χαμογέλασε. Ήθελε να μιλήσω πρώτος... Είπα πως είναι καλό, γιατί θα γίνουν γνωστές "οι ιδέες μας". Ο Σπύρος υποστήριξε το ίδιο.
Η συνέντευξη δόθηκε κάποια χρόνια αργότερα, όταν είχε πέσει η χούντα. Ξανασυναντηθήκαμε δύο ημέρες αργότερα, πάλι στο σπίτι του Σπύρου. Τώρα τα πράγματα γίνονταν πιο συγκεκριμένα. Πόσοι είμαστε; Πώς δουλεύουμε; Τι σκεφτόμαστε να κάνουμε; Τι είναι ο σοσιαλισμός, τα σοβιέτ, ο μπολσεβικισμός; Του άρεσε να διανθίζει την κριτική του με "αβάσταχτο" χιούμορ. Είχε την ικανότητα να αναλύει τα πιο δύσκολα θεωρητικά ζητήματα με απλό τρόπο και να αναδεικνύει τα αδιέξοδα θεωριών και απόψεων. Όμως, τώρα που τα χρόνια πέρασαν και οι άνθρωποι μπαίνουν στο αποστακτήριο της μνήμης, τώρα που κι εγώ έχω διαβάσει πολλές φορές τα κείμενά του, θέλω να πω ότι αυτό που μου μένει από τον μεγάλο δάσκαλο είναι η προσωπικότητά του.
Πρέπει να ήταν δύο χρόνια μετά. Ήμασταν σε κάποια συνάντηση της ομάδας. Καθόμουν δίπλα του. Έσκυψε και μου είπε: Με έχουν καλέσει αύριο στο Χαλάνδρι για μια συζήτηση. Ήταν μια ομάδα διανοουμένων που ήθελαν να μιλήσει μαζί τους. Οι περισσότεροι είναι πολύ σημαντικοί άνθρωποι σήμερα, με σπουδαίο έργο πίσω τους. Με ρώτησε αν θέλω να πάω. Ενθουσιάστηκαν. Το διαμέρισμα ήταν μικρό και μερικοί κάθισαν στο πάτωμα. Όταν άρχισε η συζήτηση, οι ερωτήσεις που έκαναν ήταν καθαρά φιλοσοφικές.
Στην πρώτη ερώτηση γύρισε και με κοίταξε. "Θέλεις να απαντήσεις;", με ρώτησε. Απάντησα. Απάντησα και στη δεύτερη. Αυτό συνεχίστηκε για αρκετή ώρα. Ένιωθα σαν μικρός θεός, με τον δάσκαλο δίπλα να μου παραχωρεί όλη τη συζήτηση με τους φιλοσόφους. Δεν με διέκοψε και δεν με διόρθωσε σε τίποτα. Μετά πήρε τον λόγο γιατί δεν ήθελε να τους προσβάλει και, όταν τελείωσε η συζήτηση, πήγαμε σε μια ταβέρνα.
Καθόμουν δίπλα του. Έσκυψε και μου ανέφερε όλα τα λάθη μου, ειδικά όσα αναφέρονταν στους αρχαίους Έλληνες. Κατάλαβα πως είχα το θράσος της ημιμάθειας. Εκείνη τη στιγμή, όμως, κατάλαβα τι ήταν πιο σημαντικό για εκείνον. Ένας νεαρός παθιασμένος, που θέλει να αλλάξει τον κόσμο, ή κάποιοι "φιλόσοφοι" που μπορεί να είχαν διαβάσει περισσότερα πράγματα και που ασχολούνταν με τις ιδέες για πνευματική τέρψη.
Ο Κορνήλιος Καστοριάδης ήταν επαναστάτης και ήταν με τον νεαρό μαθητή που ονειρεύονταν την αλλαγή του κόσμου. Θα μπορούσα να αναφέρω πολλές μικρές στιγμές που επιβεβαιώνουν την άποψή μου. Όμως ο χώρος είναι μικρός και ίσως κάποια στιγμή δημοσιευτούν σαν αναμνήσεις. Πολλές φορές εξεγείρομαι όταν ακούω να τον αναφέρουν άνθρωποι που δεν έχουν καμία σχέση με το επαναστατικό πρόταγμα. Ο Κορνήλιος Καστοριάδης ποτέ δεν πήρε πίσω αυτά που έγραψε για την επανάσταση και για το περιεχόμενο του Σοσιαλισμού.
Στην τελευταία του παρέμβαση στην Πράγα το 1997 είπε: "Μπαίνουμε στη φάση του αχαλίνωτου καπιταλισμού και θα επιχειρήσουν να πάρουν πίσω από τους λαούς ό,τι κέρδισαν από τη Γαλλική Επανάσταση και μετά".
