ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΑΠΟΣΤΟΛΗ: ΚΩΣΤΑΣ ΤΕΡΖΗΣ
Περισσότερα από εξήντα νέα ελληνικά ντοκιμαντέρ προβλήθηκαν στις δέκα ημέρες του 17ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Η ταινία της Στρατούλας Θεοδωράτου "Το ψάρι στο βουνό - Πέραμα", μας μεταφέρει στον μικρόκοσμο μιας περιοχής δίπλα στην πρωτεύουσα αλλά στη "σκιά του ήλιου", όπου η ανεργία ξεπερνά το 90% και ταυτόχρονα η Χρυσή Αυγή ψάχνει εκεί το "λίπασμα" προκειμένου να καρποφορήσει η στρατηγική της του μίσους και της βίας... Στον φακό της Θεοδωράτου μιλούν κάτοικοι της περιοχής, για λανθασμένες πρακτικές του συνδικαλισμού, για τον "σωτήρα Μαρινάκη", για την αδυναμία να προλάβουν τη χιονοστιβάδα της κρίσης, για τους Τούρκους που αποδείχτηκαν πιο έξυπνοι, για τους Κινέζους που αγόρασαν τον Πειραιά... Ένας από τους αμέτρητους άνεργους εργάτες του Περάματος περιγράφει στην ταινία τη στιγμή που τον φώναξαν στο νοσοκομείο για να αναγνωρίσει το πτώμα του αδερφού του, θύμα εργατικού δυστυχήματος, ενός ακόμη από τα αμέτρητα στη Ζώνη του Περάματος.
Το ντοκιμαντέρ "Αρκαδία, Χαίρε" του Φίλιππου Κουτσαφτή είναι μια περιήγηση στα χωριά της Τεγέας, και μια προσπάθεια αναζήτησης της διαχρονικής "ταυτότητας" της Αρκαδίας. Η ταινία έχει γυριστεί με τη χρηματοδότηση του Ιδρύματος Μιχαήλ Ν. Στασινόπουλος - Βιοχάλκο. Η "ευδαίμων Αρκαδία" συμβόλιζε τον επίγειο παράδεισο του έρωτα πριν από το προπατορικό αμάρτημα. Ωστόσο, από τους διανοούμενους του Διαφωτισμού κανείς δεν έφτασε στην πραγματική Αρκαδία. Όπως αναφέρει ο σκηνοθέτης, "ο τόπος σήμερα έχει εγκαταλειφθεί από τους νέους, στα χωριά υπάρχει μικρός αριθμός γερόντων, ενώ η αγροτική παραγωγή είναι ελάχιστη, παρ' όλο που θα μπορούσε να ήταν μεγαλύτερη". Η Αρκαδία είναι μια μάλλον άγονη περιοχή. Στην αρχαιότητα, ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο πάρα πολλοί κάτοικοι της περιοχής ήταν μισθοφόροι. Στον Ξενοφώντα, στην Κύρου Ανάβαση, αναφέρεται ξεκάθαρα πως οι περισσότεροι από τους μισθοφόρους Ελληνες που εκστράτευσαν στην Περσία ήταν Αρκάδες. Στη σύγχρονη εποχή, είχαμε τη μαζική μετανάστευση στην Αμερική και την Αυστραλία. Σήμερα έχουμε ένα αντίστροφο ρεύμα, με εργάτες γης από τις γειτονικές χώρες που δουλεύουν και κατοικούν στα χωριά της Αρκαδίας.
Στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης προβλήθηκε και η νέα ταινία του Στέλιου Κούλογλου "Απόδραση από την Αμοργό", που έρχεται να θυμίσει τη βαρβαρότητα της δικτατορίας των συνταγματαρχών με μια μυθιστορηματική αφήγηση: Ανάμεσα στους εξόριστους πολιτικούς ήταν και ο πρώην υπουργός Γεώργιος Μυλωνάς, επίδοξος διάδοχος του Γεωργίου Παπανδρέου. Τόπος εξορίας, η Αμοργός. Το 1969 οργανώνεται διεθνές σχέδιο για την απόδρασή του, στο οποίο συμμετέχουν Αμερικανοί, Σουηδοί διπλωμάτες, καθώς και μια ομάδα Ιταλών εθελοντών που παριστάνουν τους τουρίστες...
Η ταινία "Καλιαρντά" της Πάολας Ρεβενιώτη αναδεικνύει την περίφημη αργκό - κώδικα των ομοφυλόφιλων, που, όπως επισημαίνει ο γλωσσολόγος Κώστας Κανάκης, συνέδεσε ανθρώπους που είχαν ανάγκη να συνεννοηθούν και ταυτόχρονα να προστατευτούν... Την ιστορία αυτής της "γλώσσας" αφηγούνται στην ταινία η ίδια η Πάολα, ο Παναγιώτης Ευαγγελίδης, ο Θανάσης Σκρουμπέλος, ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο Ηρακλής Δούκας, ιδιοκτήτης του Θεσσαλονικιώτικου "Banal", ο Θωμάς Κοροβίνης, ο Γιάννης Παλαμιώτης...
Η "Ολυμπία" του Σταύρου Ψυλλάκη αφηγείται την ιστορία μιας γυναίκας που βρίσκεται στο τελευταίο στάδιο ενός επιθετικού καρκίνου, και με έναν γιο μόλις τριών μηνών... Είναι ο ίδιος σκηνοθέτης που είχε αποτυπώσει στο φιλμ "Μεταξά: Ακούγοντας τον χρόνο" (2012) την ιστορία των γιατρών του νοσοκομείου Μεταξά, που ενώ πάσχουν οι ίδιοι από καρκίνο, συνεχίζουν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στους ασθενείς, με τους οποίους έχουν συνδεθεί βαθιά...
Νταν Γεωργακάς: Επαναστάτης της Διασποράς
Ο σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ "Ταξισυνειδησία" Κώστας Βάκκας, που είχε αποκαλύψει άγνωστες πτυχές του αριστερού ελληνοαμερικανικού εργατικού κινήματος, επέστρεψε φέτος στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης με την ταινία "Νταν Γεωργακάς: Επαναστάτης της Διασποράς", πορτρέτο του σπουδαίου ιστορικού του αριστερού κινήματος, ποιητή, συγγραφέα, κριτικού κινηματογράφου και καθηγητή, διευθυντή ελληνοαμερικανικών σπουδών στο Queens College της Νέας Υόρκης.
Η ταινία είναι ουσιαστικά μια συνέντευξη - ποταμός με τον Νταν Γεωργακά, ο οποίος μιλά για το πώς οι γονείς του και οι παππούδες του έφτασαν στην Αμερική, πώς σπούδασε, πώς μεγάλωσε στην αυτοκινητούπολη του Ντιτρόιτ και πώς ευαισθητοποιήθηκε για τα κοινωνικά - πολιτικά ζητήματα, συμμετέχοντας στους αγώνες για τον πόλεμο του Βιετνάμ, κατά της δικτατορίας των συνταγματαρχών στην Ελλάδα, κατά των φυλετικών διακρίσεων στις ΗΠΑ... Από την ταινία δεν απουσιάζει φυσικά η μεγάλη του αγάπη για τον κινηματογράφο, με αναφορές στις κριτικές, τα άρθρα και τις περίφημες συνεντεύξεις του, κυρίως στο περιοδικό "Cineaste".
Το ντοκιμαντέρ "Ικαρία" του Γάλλου κοινωνιολόγου, συγγραφέα και σκηνοθέτη Αρνό Γκαϊγιάρ παρακολουθεί μια ομάδα κατοίκων του νησιού που προσπαθούν με κάθε τρόπο να σώσουν το νοσοκομείο της περιοχής: "Η όλη ιστορία ξεκίνησε από την Κάλυμνο την περίοδο 2010-2011, όπου συνάντησα ανθρώπους δοσμένους σε αυτό που έκαναν, καθηγητές και γιατρούς, παρά το γεγονός ότι οι μισθοί τους είχαν υποστεί τεράστιες περικοπές. Παρ' όλα αυτά, ήταν γενναιόδωροι και φύτευαν τους 'σπόρους' για την επόμενη γενιά ως καθηγητές, ενώ ως γιατροί πάλευαν να διασώσουν την ποιότητα ζωής των ανθρώπων. Με εντυπωσίασαν και θέλησα να κάνω μια ταινία γι' αυτούς, εστιάζοντας στον αγώνα τους.
Τότε ένας καθηγητής μού είπε ότι πρέπει να επισκεφτώ την Ικαρία, εξαιτίας της ιστορίας της, του τρόπου με τον οποίοι οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν, αλλά και του τρόπου με τον οποίο είναι οργανωμένη η κοινωνία τους. Πήγα λοιπόν στην Ικαρία και την πρώτη μέρα, σαν από θαύμα, συνάντησα τους γιατρούς που ηγούνταν του αγώνα των κατοίκων για να μην συγχωνευθεί το τοπικό νοσοκομείο με αυτό της Σάμου. Πίστεψα σε αυτούς τους ανθρώπους και αποφάσισα να κάνω ντοκιμαντέρ γι' αυτούς. Για τις ανάγκες των γυρισμάτων, πέρασα μαζί τους τέσσερις με πέντε μήνες, υπό διαφορετικές συνθήκες, τόσο στην Ικαρία όσο και σε διαδήλωση στην Αθήνα", μας είπε εδώ στη Θεσσαλονίκη ο σκηνοθέτης. "Ξέρω την Ελλάδα καλά και ξέρω ότι υπάρχει και χειμώνας, γι' αυτό και δεν ήθελα να δείξω την Ικαρία ως ένα όμορφο μέρος για το καλοκαίρι. Με γοήτευσαν πάρα πολύ οι χαρακτήρες και ο αγώνας τους, επομένως δεν με συνεπήρε η 'καρτποσταλική' πτυχή του νησιού. Στις δύο προβολές του ντοκιμαντέρ εδώ στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης είχα την ευχάριστη έκπληξη να δω και την ιατρική ομάδα της ταινίας, που μου μετέφερε ότι το νοσοκομείο δεν έχει συγχωνευθεί, δεν έχει κλείσει, ότι κάποιοι άνθρωποι συνεχίζουν να δουλεύουν εκεί και να σώζουν ανθρώπους".
Ο "γκουρού" της στρατηγικής ανάπτυξης ντοκιμαντέρ Πίτερ Χάμιλτον έδωσε ένα masterclass εδώ στη Θεσσαλονίκη και αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στην κατάσταση που επικρατεί στην αμερικανική τηλεόραση, η οποία για χρόνια ενίσχυε το ντοκιμαντέρ: "Τις δεκαετίες του '80 και του '90, όταν τα μεγάλα τηλεοπτικά δίκτυα ήταν στο ξεκίνημά τους, παρουσίαζαν σε τοπικούς πάροχους καλωδιακής τηλεόρασης ποιοτικά και ενημερωτικά προγράμματα, καθώς και προγράμματα κατάλληλα για οικογένειες, προκειμένου να τους πείσουν να τα αγοράσουν. Αντίθετα σήμερα έχουν μετατοπιστεί σε σειρές χαρακτήρων, δηλαδή σε ριάλιτι. Τα αμερικανικά δίκτυα αναζητούν σειρές με περισσότερο δράμα και συγκρούσεις, σειρές που περιέχουν το στοιχείο του σεξ ή διασημότητες. Είναι απογοητευτική η κατάσταση... Η τηλεόραση εξελίσσεται όλο και περισσότερο σε μέσο διασκέδασης". Τα τελευταία χρόνια το μερίδιο των τηλεοπτικών δικτύων συρρικνώνεται, καθώς οι θεατές στρέφονται προς δίκτυα τύπου Νetflix, με συνδρομή και video on demand. "Μετά από τρεις δεκαετίες ανάπτυξης, τα κανάλια ντοκιμαντέρ παρουσιάζουν για πρώτη φορά μείωση της τηλεθέασης της τάξης του 40%! Τα τηλεοπτικά δίκτυα έχουν τρομοκρατηθεί".
