Πρόσφατα σχολιάζαμε με θλίψη, από τούτη εδώ τη στήλη, την καταστροφή της Βιβλιοθήκης στο Πανεπιστήμιο της Μοσούλης από τους τζιχαντιστές. Δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο στην πολύ πρόσφατη ιστορία. Η είδηση είχε πέσει σαν βόμβα το 2013 για τη μεγάλη φωτιά που έβαλαν οι εκεί ισλαμιστές στη μεγάλη βιβλιοθήκη του Τιμπουκτού στο Μάλι. Μία βιβλιοθήκη γεμάτη χειρόγραφα, από τον 13ο αιώνα και μετά. Μία βιβλιοθήκη μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO.
Η είδηση όμως που ήρθε εχθες μας έκανε να χαμογελάσουμε. Καθώς το 2013 οι ισλαμιστές πλησίαζαν στην πόλη του Τιμπουκτού, βιβλιοθηκονόμοι, αρχειονόμοι και άλλοι άρχισαν να συσκευάζουν και να μεταφέρουν μακριά τη συλλογή. Στα κρυφά. Με αυτοκίνητα, βάρκες, γαϊδούρια ή και με τα πόδια, ξεκίνησε η μεταφορά των χειρογράφων σε ασφαλή κρησφύγετα. Με αυτόν τον τρόπο διασώθηκαν πάνω από 400.000 χειρόγραφα!
Οι βιβλιοθηκονόμοι και οι αρχειονόμοι, λοιπόν, βλέποντας τον κίνδυνο να έρχεται και διαβάζοντας τα τρομερά σημάδια της εποχής, με δική τους πρωτοβουλία και ρίσκο μετακίνησαν τα πολυτιμότερα τμήματα της συλλογής σε ασφαλή τοποθεσία. Το κτίριο κάηκε και αρχική υπόθεση όλων ήταν ότι κάηκε και η πολύτιμη συλλογή του. Οι ισλαμιστές αλώνιζαν στο Τιμπουκτού. Άλλη μία καταστροφή είχε συντελεστεί και η Δύση κοιτούσε αμήχανα. Και όμως! Τελικά η Ιστορία είχε άλλη άποψη. Και είχε και βιβλιοθηκονόμους να ρισκάρουν τις ζωές τους για να διασώσουν χειρόγραφα.
Η αξία αυτών των χειρογράφων είναι ανυπολόγιστη, όχι μόνο για τις αραβικές και αφρικανικές σπουδές, αλλά για ολόκληρο τον κόσμο, αν θέλουμε να θεωρούμε εαυτούς ένα σύνολο πολιτισμών. Χειρόγραφα που μαρτυρούν ότι η υποσαχάρια Αφρική δεν είναι μόνο προφορικές παραδόσεις μη καταγεγραμμένων γλωσσών. Χειρόγραφα που δείχνουν τον πολιτιστικό πλούτο της «μαύρης» Αφρικής ανά τους αιώνες. Κείμενα που παντρεύουν τα καλύτερα στοιχεία από διάφορους πολιτισμούς. Κείμενα που δείχνουν ότι το Ισλάμ και ο αραβικός πολιτισμός δεν είναι ούτε οι ισλαμιστές που καίνε βιβλιοθήκες στο Μάλι ούτε οι τζιχαντιστές που γκρεμίζουν μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους στο Ιράκ. Και αυτό είναι το καταπληκτικό μήνυμα που φέρνουν ανά τους αιώνες.
Η Βιβλιοθήκη του Τιμπουκτού θα συνεχίσει να ιστορεί τα ανώτερα επίπεδα του πολιτισμού των ανθρώπων ανά τους αιώνες. Και αυτό είναι ένα καταπληκτικό νέο! Χάρη στην αυτοθυσία των βιβλιοθηκονόμων εκεί η Αφρική δεν έχασε τη φωνή της. Μέσα από τα κείμενά της και από τις βιβλιοθήκες της θα συνεχίσει να μας προσκαλεί να την κατανοήσουμε. Μερικές φορές η Ιστορία και οι βιβλιοθηκονόμοι έχουν άλλη άποψη από τους φανατικούς! Και κερδίζουν.
Καλλίμαχος
