"Το μυθιστόρημα είναι ο άνθρωπος και όσο υπάρχει αυτός δεν εξαντλείται η πηγή για έναν μυθιστοριογράφο" έλεγε ο Γιασάρ Κεμάλ. Ο ίδιος, στρατευμένος πάντα στην Αριστερά, ύψωσε με το έργο του μια ευκρινώς ουμανιστική φωνή, δίνοντας φωνή στους κατατρεγμένους και τους αδύναμους, ωστόσο δεν περιχαράκωσε τη λογοτεχνία του στα στενά δεσμά της "στρατευμένης" γραφής. Ο σπουδαίος Τούρκος συγγραφέας, κουρδικής καταγωγής, άφησε την τελευταία του πνοή το Σάββατο στην Κωνσταντινούπολη σε βαθύ γήρας, στα 92 του χρόνια, έπειτα από νοσηλεία για πνευμονολογικά και καρδιολογικά προβλήματα.
Ένας παραμυθάς ήταν ο Γιασάρ Κεμάλ, που οι ρίζες τού έργου του αναζητώνται στα έπη του Ομήρου, που αφομοίωσε δημιουργικά τον Τσέχοφ, τον Σταντάλ και τον Τολστόι αλλά και τους μύθους, τις λαϊκές αφηγήσεις και τις παραδόσεις της πατρίδας του, αφήνοντας ένα έργο στο οποίο η αριστερή, μαρξιστική θέαση του κόσμου δεν απέβη σε βάρος της λογοτεχνικής του αξίας. Το λογοτεχνικό του ενδιαφέρον ήταν με σαφήνεια στραμμένο στη βάσανο του μικρού και του αδύναμου ανθρώπου, στην αδικία που υφίσταται, στη διαφθορά που τον περιβάλλει. Ήταν όμως και ο μαγικός κόσμος της λαϊκής παράδοσης και η απελπισμένη κραυγή του κουρδικού λαού. Μείγμα εκρηκτικό, βγαλμένο από ένα πεζογραφικό εργαστήρι με παράθυρα διαρκώς ανοιχτά σε όσα συνέβαιναν στην κοινωνία γύρω του.
Διώξεις και φυλακή
Ίσως ήταν από τις πιο ευκρινείς περιπτώσεις συγγραφέων που η πολιτική του στράτευση δεν ζημίωσε το λογοτεχνικό του έργο, τουναντίον προσέδωσε κύρος και σεβασμό. Γι' αυτή του τη στράτευση άλλωστε διώχθηκε και φυλακίστηκε συχνά. Κι αν στο άκουσμα του θανάτου του ο Τούρκος υπουργός πολιτισμού Ομέρ Τσελίκ έγραψε στο twitter ότι "Η θλίψη στις καρδιές μας είναι μεγάλη. Η Τουρκία και η ανθρωπότητα έχασαν μια μεγάλη ψυχή", η αλήθεια είναι ότι η Τουρκία δεν ήταν πάντα τόσο γαλαντόμα απέναντί του. Για πάρα πολλά χρόνια αγνοήθηκε επισήμως, διώχθηκε μάλιστα για το έργο του αλλά και για τις τοποθετήσεις του για το Κουρδικό ζήτημα αλλά και τα ανθρώπινα διακαιώματα στην Τουρκία. Ηγετικό στέλεχος του Εργατικού Κόμματος της Τουρκίας στη δεκαετία του '60, διώχθηκε μετά το πραξικόπημα του '71, αλλά και το 1995 κατηγορήθηκε για αυτονομιστική προπαγάνδα, διότι είχε εκφραστεί υπέρ των Κούρδων αντιφρονούντων, και του επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης με αναστολή. Μόλις το 2008 αναγνωρίστηκε επισήμως το έργο του και το τουρκικό κράτος τού απένειμε τη μεγαλύτερη πολιτιστική διάκριση, το Κρατικό Βραβείο Πολιτισμού και Τεχνών. Ο ίδιος, ωστόσο, υπηρέτησε με συνέπεια τις ιδέες του.
Παρ' ολίγον τραγουδιστής
Ο Γιασάρ Κεμάλ γεννήθηκε από Κούρδους γονείς σε ένα χωριό κοντά στα Άδανα, στην έφορη κοιλάδα Τσουρκούκοβα, το 1923, τη χρονιά που η Τουρκία έγινε εθνικό κράτος και μεγάλωσε μαζί με τη νέα κοινωνία που άρχισε να οικοδομείται στα ερείπια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μαθητής ακόμα, σκάρωνε διηγήσεις και τραγούδια για τα παιδιά του χωριού και παραλίγο να γίνει επαγγελματίας τραγουδιστής, απ' αυτούς που γυρνούσαν τα χωριά της Ανατολής απαγγέλλοντας ποιήματα και ιστορίες. Όμως τελικά τον κέρδισε η λογοτεχνία, όπου διαμόρφωσε μια νέα γραφή στον πεζό λόγο. Ο τόπος αποτέλεσε το σκηνικό των περισσότερων έργων του, με χαρακτηριστικό το γνωστό μυθιστόρημά του "Ιντζέ Μεμέτ" για το οποίο προτάθηκε για Νόμπελ, όπου ο έφηβος ήρωάς του περνάει τα πάνδεινα στα χέρια του τσιφλικά μέχρι να αποδράσει και να πάρει την εκδίκησή του ενταγμένος πλέον σε συμμορία κλεφτών. Όπως είχε πει ο ίδιος ο Κεμάλ "κανένας συγγραφέας δεν θα μπορούσε να γίνει μεγάλος μυθιστοριογράφος χωρίς τη δική του Τσουρούκοβα". Πολύ νωρίς γνώρισε διεθνή καταξίωση. Το έργο του αγαπήθηκε και μεταφράστηκε σε περισσότερες από 40 γλώσσες, απόκτησε το δικό του κοινό πολύ πέρα από τα σύνορα της πατρίδας του και απέσπασε πολλές διακρίσεις.
Φορέας διπλής πολιτιστικής παράδοσης, έχει χαρακτηριστεί "ο πιο Τούρκος από τους Κούρδους συγγραφείς" και "ο πιο Κούρδος από τους Τούρκους συγγραφείς". Υπήρξε ιδιαίτερα αγαπητός και πολυδιαβασμένος στη χώρα μας. Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα μυθιστορήματά του "Ο μεσόστυλος", "Χρώματα της ζωής και της γραφής", "Ιντζέ Μεμέτ", "Ο τσακιτζής", "Φύγανε και τα πουλιά", "Η θυμωμένη θάλασσα", "Οι αγάδες του Ακτσάσαζ", "Η ιστορία του νησιού".
ΣΥΡΙΖΑ: Συνεπής αγωνιστής
Σε ανακοίνωσή του το Τμήμα Διεθνών Σχέσεων του ΣΥΡΙΖΑ εκφράζει τη βαθιά θλίψη του για τον θάνατο του Γιασάρ Κεμάλ, σημειώνοντας ότι "Κεντρικοί ήρωες του σπουδαίου λογοτεχνικού έργου του Γιασάρ Κεμάλ ήταν οι άνθρωποι του μόχθου, οι πολέμιοι της καταπίεσης και της φτώχειας, οι αγωνιστές της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Ήταν ο πρώτος συγγραφέας της Τουρκίας που είχε προταθεί για Νόμπελ λογοτεχνίας.
Υπηρέτησε με συνέπεια αυτό που ο ίδιος έλεγε: 'Εναντιώνομαι με την τέχνη μου και με όλη μου τη ζωή σε όποιον εμποδίζει την ευτυχία του κόσμου'. Θα τον θυμόμαστε και θα τον τιμούμε πάντοτε για το λογοτεχνικό του έργο και τους αγώνες του».
Πόλυ Κρημνιώτη
