Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
Έχοντας εργαστεί περισσότερο στο εξωτερικό, η Ιόλη Ανδρεάδη είναι γνωστή περισσότερο για τη δουλειά της στο πλαίσιο του εργαστηρίου World Wide Lab παρά για τα έργα που έχει σκηνοθετήσει στην Αθήνα, ανάμεσα στα οποία η παράσταση Κασσία, πάνω σε ένα δικό της κείμενο εμπνευσμένο από τη μορφή της Κασσιανής... Σήμερα ετοιμάζεται να παρουσιάσει μια νέα παράσταση, η οποία επικεντρώνεται γύρω από δύο «καταραμένους» καλλιτέχνες, τον Αντονέν Αρτώ και τον Βίνσεντ Βαν Γκογκ. Με την ευκαιρία της αναμενόμενης πρεμιέρας του έργου Αρτώ/Βαν Γκογκ avec un pistolet, είχαμε μαζί της μια συζήτηση για το έργο, τις δυσκολίες της καλλιτεχνικής δημιουργίας σήμερα, αλλά και την ελπίδα της ίδιας για το μέλλον...
Η παράσταση βασίζεται στο δοκίμιο του Αντονέν Αρτώ Βαν Γκογκ, ο αυτόχειρας της κοινωνίας, που δημοσιεύτηκε το 1947, ένα χρόνο πριν από τον θάνατο του συγγραφέα, και σκηνικά αποδίδεται με τη μορφή διάλεξης προς το κοινό.
* Το έργο είναι διασκευή του δοκιμίου του Αρτώ;
Σε ένα μικρό μόνο μέρος χρησιμοποιώ το δοκίμιο, καθώς και μία επιστολή του Βαν Γκογκ. Το υπόλοιπο, αν και στηρίζεται και υπηρετεί τις ίδιες ιδέες, είναι γραμμένο εξ υπαρχής.
* Υποθέτω πως η δική σας προσέγγιση στηρίζεται στους άξονες: τέχνη, κοινωνία και «τρέλα»...
Η ιδέα προέκυψε από συζητήσεις που είχα αφότου είδα την έκθεση με τίτλο Βαν Γκογκ, ο αυτόχειρας της κοινωνίας, στο Μουσείο Ορσέ, στο Παρίσι. Εκεί πίνακες του Βαν Γκογκ αντιπαραβάλλονταν με τις αντίστοιχες σελίδες του ομότιτλου δοκιμίου του Αρτώ. Μου άρεσε πάρα πολύ και αποφάσισα να γράψω κάτι με αυτό το θέμα. Σε αυτό το δοκίμιο ο Αρτώ, θεωρητικός και καλλιτέχνης ο ίδιος, μιλά για έναν άλλο καλλιτέχνη και γι' αυτό που αποκάλεσαν «τρέλα» του. Υποστηρίζει ότι ο Βαν Γκογκ δεν ήταν «τρελός», πως οι αυτοκαταστροφικές του τάσεις δεν ήταν τίποτε μπροστά στην καταστροφική δύναμη που ασκούσε η κοινωνία πάνω του. Τελικά, ότι η κοινωνία ήταν αυτή που δεν άντεχε τον Βαν Γκογκ, ακριβώς επειδή ήταν τόσο μεγάλος και ξεχωριστός καλλιτέχνης.
* Πρόκειται για έναν «διάλογο» όπου ο ένας καθρεφτίζεται στον άλλον;
Διαβάζοντας το δοκίμιο, είναι σίγουρος κανείς ότι ο Αρτώ ταυτίζεται με τον άνθρωπο για τον οποίο γράφει, χωρίς όμως ποτέ να μιλά για τον εαυτό του. Μπορείς μονάχα να το νιώσεις από τη δύναμη με την οποία γράφει.
* Πώς αντιμετωπίζετε σκηνικά αυτόν τον διάλογο;
Θέλουμε να είναι ξεκάθαρο ότι ο χαρακτήρας ο οποίος μιλά είναι ο Αρτώ, ο οποίος αναφέρεται σε πέντε πίνακες του Βαν Γκογκ, τους οποίους ζωγραφίζει επί σκηνής, τη στιγμή που μιλά. Αυτή είναι μια έμμεση αναφορά στον ζωγράφο. Σταδιακά, ταυτίζεται τόσο, ώστε αντί να διαβάσει το αποχαιρετιστήριο γράμμα του Βαν Γκογκ το «ανακαλεί», όπως λέει. Υπάρχει μια αμφισημία, καθώς πια δεν ξέρεις ποιος μιλάει. Είναι σαν να βγαίνει από μέσα του μια άλλη φωνή.
* Σήμερα ένας καλλιτέχνης με μέλλον κινδυνεύει από τη μιντιακή εμπορευματοποίησή του, όμως, παρά από την περιθωριοποίηση που συνεπάγεται η φιγούρα του «καταραμένου»...
Το «καλλιτεχνικό» δεν ξεχωρίζει εύκολα από το μιντιακό - εμπορευματικό, από το «κοινό γούστο», όπως το λέει ο Αρτώ, που δημιουργείται γύρω από το όνομα ενός καλλιτέχνη. Αν ακούς διαρκώς για κάποιον ότι είναι πολύ καλός, μπορεί πολύ εύκολα να το πιστέψεις, χωρίς να σε έχει συγκινήσει προσωπικά, χωρίς καν να έχεις δει κάτι δικό του. Αυτό είναι πολύ ανθρώπινο, αλλά και επικίνδυνο ταυτόχρονα. Είναι άλλο να παίρνει κανείς χαρά από αυτό που κάνει και να δίνει χαρά και σε μερικούς ανθρώπους γύρω του και άλλο το να έχει «επιτυχία», που είναι μια κατασκευή που δεν ξέρω κατά πόσον προχωράει έναν καλλιτέχνη, ούτε αν του δίνει ευτυχία...
* Τι ακριβώς είναι το World Wide Lab όπου δραστηριοποιείστε και πώς ξεκίνησε;
Είναι ένα εργαστήριο, όπου μας ενδιαφέρει περισσότερο η διαδικασία της πρόβας, όμως στο τέλος γίνονται παραστάσεις που παρουσιάζονται με τη μορφή φεστιβάλ. Το 2009 ήμουν η πρώτη νέα Ελληνίδα σκηνοθέτρια που πήγαινε στο εργαστήρι του Lincoln Center Theater Directors Lab, στη Νέα Υόρκη. Εκεί γνώρισα τους υπόλοιπους 11 σκηνοθέτες με τους οποίους αποφασίσαμε να φτιάξουμε μια ομάδα σκηνοθετών που θα συναντιούνται μια φορά τον χρόνο για ένα μήνα, θα χωρίζονται σε ζευγάρια και θα συν-σκηνοθετούν ένα έργο που θα βασίζεται σε ένα κοινό θέμα. Η προηγούμενη συνάντηση έγινε τον Οκτώβριο στη Ρώμη, με θέμα «Καταστροφή και αναγέννηση». Εκεί παρουσίασα μαζί με την Αμερικανίδα σκηνοθέτη Annie Levy μια διασκευή του Βασιλιά Ληρ του Σαίξπηρ, με τίτλο Ληρ ο νεότερος. Η επόμενη συνάντηση θα γίνει στην Ελλάδα ή στον Καναδά, δεν έχουμε αποφασίσει ακόμη.
* Περισσότερες δυσκολίες συναντήσατε στο εξωτερικό ή στην Ελλάδα;
Είναι άλλου τύπου οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει κανείς όταν πηγαίνει ως επισκέπτης καλλιτέχνης, για περιορισμένο χρονικό διάστημα, και τελείως διαφορετικές αν προσπαθείς να ζήσεις σε έναν νέο τόπο. Πρέπει να αγωνιστείς πολύ για να ενταχθείς, σε αυτήν την περίπτωση.
* Πώς βλέπετε το θεατρικό τοπίο, συγκρίνοντάς το με το αθηναϊκό;
Στη Νέα Υόρκη και στο Λονδίνο υπήρχε τεράστια πολυφωνία. Ίσως τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα να είναι ακόμη μεγαλύτερη, έτσι είναι πιο εύκολο κάποιος να αποφασίσει να κάνει μια παράσταση, κάτι που δεν ισχύει στο εξωτερικό. Αυτό σημαίνει ότι ετοιμάζονται να γεννηθούν ωραία πράγματα, αλλά μαζί υπάρχει και ένα μικρό χάος. Πάντως είναι ένα δημιουργικό και ωραίο χάος, γιατί στην κατάσταση στην οποία ζούμε θα μπορούσαν να έχουν νεκρωθεί τα πάντα. Είναι μια επιβεβαίωση ζωής.
* Στις αυριανές εκλογές, όπως όλα δείχνουν, θα πρωτεύσει ένα κόμμα της Αριστεράς, ένα κόμμα που έχει για σύνθημά του τη λέξη "ελπίδα". Για σας, τι σημαίνει αυτή η λέξη;
Θα σας απαντήσω με τη φράση μιας φίλης, στην οποία πριν από μήνες έλεγα πως νιώθω απελπισία, πως δεν πιστεύω ότι θα αλλάξει τίποτα... Μου είπε πως θέλει να έρθει ο ΣΥΡΙΖΑ όχι γι' αυτά που θα κάνει, τα οποία ακόμη μένει να τα δούμε, αλλά για τις πρώτες 24 ώρες, που θα νιώσουμε ξαφνικά ελπίδα. Αυτό το κλίμα φόβου, κατάθλιψης και απελπισίας δεν πάει άλλο. Πριν από τα χρήματα ή οτιδήποτε άλλο, έχουμε ανάγκη να την νιώσουμε αυτήν την ελπίδα.
"Ποιες προσδοκίες έχετε από μια τέτοια κυβέρνηση;" την ρωτάω. Αφού σκεφτεί λίγο, η Ιόλη Ανδρεάδη απαντά: "Να σταματήσουν οι χάρες στους κολλητούς και το ρουσφέτια, οι φωτογραφικές προκηρύξεις... Αλλά και την κρατική οικονομική στήριξη των τεχνών, ας είναι και μικρή, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, αυστηρές. Πρέπει να υπάρχει, δεν γίνεται αλλιώς..."
info
ΑΡΤΩ/ΒΑΝ ΓΚΟΓΚ avec un pistolet. Κείμενο - σκηνοθεσία: Ιόλη Ανδρεάδη. Σκηνογραφία - κοστούμι: Δήμητρα Λιάκουρα. Μουσική: Ερατώ Α. Κρεμμύδα. Φωτισμοί: Χριστίνα Θανάσουλα. Ερμηνεία: Ιωάννης Παπαζήσης. ΘΕΑΤΡΟ ΣΗΜΕΙΟ. Από 31/1 κάθε Σάββατο και Κυριακή.
