Η Μαρία Αγγελίδου αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση στον χώρο της λογοτεχνίας για παιδιά. Τα περισσότερα βιβλία της είναι ιστορικά και μυθολογικά παραμύθια. Η Αγγελίδου παίρνει την ιστορία και την επαναφηγείται με τέτοιο τρόπο, ώστε υπηρετεί τη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη για ιστορίες. Γιατί αγαπά την Ιστορία και αυτό φαίνεται στο πώς μετατρέπει ένα βαρετό σχολικό μάθημα (αχ, αυτό το σχολείο...) σε κάτι τόσο άμεσο και ζωντανό.
Το τελευταίο της βιβλίο, η «Ιλιάδα», αποτελεί μέρος της σειράς «Μικρά Επικά» των εκδόσεων Καλέντη. Ποιος δεν γνωρίζει το ομηρικό έπος; Κι όμως, διαβάζοντας το βιβλίο ανακαλύπτεις όχι πράγματα που αγνοούσες, αλλά μια άλλη οπτική με την οποία σε οδηγεί να δεις τα γεγονότα. Στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της γραφής της ξεχωρίζουν η αφηγηματική αμεσότητα, η ανθρωποκεντρική προσέγγιση της Ιστορίας, ο λυρισμός και η ποιητικότητα του λόγου της αλλά και ο διάλογος με τον αναγνώστη. «Η Ιλιάδα είναι η θυμωμένη Ιστορία του Πρώτου Πολέμου» λέει η Αγγελίδου και μας γυρίζει πίσω στο χρόνο, στην ομορφιά και στην ασχήμια, στη φρίκη και στον πόνο... γιατί αυτά ήταν τα συστατικά εκείνου του πολέμου... Μόνον εκείνου;
Φωνές και Σιωπή
Πραγματικός «πρωταγωνιστής» του βιβλίου είναι ένα δίδυμο: οι Φωνές και η Σιωπή. Οι Φωνές -ηρώων και θεών- είναι το όχημα με το οποίο μεταφέρει την ένταση των γεγονότων και τα συναισθήματα των πρωταγωνιστών. Ο Πόλεμος και ο Θυμός αποδίδονται ως οντότητες που «τρέφονται» από τις Φωνές. Το ίδιο και ο Φόβος. Ο αναγνώστης ακούει τις κραυγές, τις οιμωγές, την κλαγγή των όπλων, τις πολεμικές ιαχές. Μέσα από τους ήχους αυτούς η συγγραφέας καταφέρνει να αναδείξει πως η βία της σύγκρουσης συνυπάρχει με τον ανθρώπινο πόνο.
Ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα όμως προσδίδει στη Σιωπή. «Οι σιωπές στην ιστορία δεν είναι πάντα χρυσός» λέει. Και μιλά για τη σιωπή των νικητών αλλά και των νικημένων. Μιλά, όμως, και για την άλλη, τη μεγάλη σιωπή. Τη σιωπή των γυναικών τούτης της πανανθρώπινης ιστορίας. Γιατί «κι αυτές έχουν φωνές πελώριες, σπαρακτικές, που είναι φωτιές, σύννεφα, ρίζες χωμένες στο χώμα... φωνές που γεννάνε, φωνές που σκοτώνουν. Μα τις καταπίνει η σιωπή. Κανείς δεν τις ακούει... Κανείς δε θέλει να τις ακούσει». Κι έτσι, μέσα από τις φωνές και τις σιωπές, η Αγγελίδου προ(σ)καλεί τον αναγνώστη να βρει τη δική του φωνή, να σταθεί απέναντι στην Ιστορία που γράφει αιματοβαμμένες σελίδες καθημερινά.
Σε ένα ευσύνοπτο κείμενο μόλις 144 σελίδων καταφέρνει να χωρέσει ένα έπος 15.693 στίχων. Καταφέρνει να μετατοπίσει το βλέμμα από την ηρωική διάσταση σε μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση. Ο θυμός του Αχιλλέα, η πίκρα του Έκτορα, η ελαφρότητα του Πάρη, η αλαζονεία του Αγαμέμνονα είναι εδώ. Μόνο που το βλέμμα της στρέφεται στα συναισθήματα των πρωταγωνιστών, παρουσιάζοντάς τους ως πλάσματα ανθρώπινα, με αδυναμίες και ατέλειες. Παραμένει πιστή στον ομηρικό λόγο (και παρηχήσεις και επίθετα και εκτενείς παρομοιώσεις θα βρει ο αναγνώστης) και αυτό συνιστά γλωσσικό επίτευγμα. Ο λόγος της έχει μουσικότητα, έχει ροή, προσδίδοντας αυτό το ιδιαίτερο στοιχείο προφορικότητας του ομηρικού έπους. Επιλέγει με προσοχή τις λέξεις, δίνει ένταση και λυρισμό στην αφήγηση, αναδεικνύοντας την εικονοπλαστική δύναμη της γλώσσας.
Καταφέρνει να κάνει το αρχαίο έπος να μοιάζει με σύγχρονη περιπέτεια, αποφεύγοντας τις ωραιοποιήσεις και δείχνοντας ότι στον πόλεμο δεν υπάρχουν μόνο «καλοί» και «κακοί», αλλά άνθρωποι με αδυναμίες, φόβους και αξιοπρέπεια (όπως ο Έκτορας και ο Πρίαμος). Η αφήγησή της γίνεται αφορμή για να σκεφτεί το παιδί το «γιατί» πίσω από τα γεγονότα, καθώς η ροή της αφήγησης διακόπτεται από τα εμβόλιμα σχόλια της Αγγελίδου, σχόλια που διαχωρίζονται με διαφορετική γραμματοσειρά. Και είναι αυτά τα σχόλια που αναδεικνύουν τη διαχρονικότητα και το πανανθρώπινο μήνυμα του έπους.
Καθαρότητα και συναισθηματικό βάθος
Η εικονογράφηση της Αιμιλίας Κονταίου δημιουργεί έναν εύγλωττο ασπρόμαυρο κόσμο, που συμβαδίζει με την ένταση του κειμένου. Οι εικόνες της, με αφαιρετική διάθεση και φαντασία, διατηρούν μια καθαρότητα στις γραμμές και μια αφηγηματική «δομή», αποδίδοντας την κίνηση της μάχης αλλά διατηρώντας και το συναισθηματικό βάθος που απαιτεί η αγριότητα του πολέμου. Αξιοποιεί μικρές λεπτομέρειες οπτικοποιώντας τις «φωνές» αλλά και τις σιωπές του πολέμου. Η αφαιρετική εικονογράφηση προσδίδει αισθητική συνοχή, διατηρώντας το επικό και δραματικό στοιχείο. Ακόμα και οι φόδρες του βιβλίου (μια ατελείωτη λίστα ονομάτων) λειτουργούν ως ένα είδος «μνημοσύνου» για τους αφανείς ήρωες του πολέμου.
«Η ιστορία εδώ τελειώνει... ο πόλεμος όμως όχι...» γράφει στον επίλογο η Αγγελίδου, «γιατί ο γυρισμός δεν είναι το τέλος του πολέμου... είναι μάχη κι αυτός». Κι ενώ η Ιλιάδα είναι ένα πολεμικό έπος, η «εν σμικρώ» διασκευή της Αγγελίδου αναδεικνύει τη ματαιότητα της σύγκρουσης, μεταφέροντας ένα διαχρονικό μήνυμα για την αξία της ειρήνης και τον παραλογισμό της βίας.
Info:
«Ιλιάδα - Ο πόλεμος»
Συγγραφέας: Μαρία Αγγελίδου
Εικονογράφηση: Αιμιλία Κονταίου
Εκδόσεις Καλέντη
Ηλικία: για 8+ ετών
Τιμή: 12,60 ευρώ
