Ακόμα ένα βιβλίο για τον Μάνο Ελευθερίου, τον δημιουργό των πιο εμβληματικών στίχων που ακόμη βρίσκονται στα χείλη όλων και που συντροφεύουν κάθε στιγμή της ζωής μας, στην εργασία, στην παρέα, στην πορεία, στον έρωτα και στον θάνατο. Τραγούδια που γεννήθηκαν με πόνο και αγάπη και από ανοιχτή πηγή εκπορεύτηκαν και σμιλεύτηκαν μέσα σε κλίμα ιεράς οργής και αγανάκτησης για την κυρίαρχη κοινωνική αδικία, αποτελώντας δυνάμεις φωτός και αντίστασης.

Η καθοριστική έννοια του χρόνου στη σκέψη του και η νοητή κάθοδος του ποιητή και των ηρώων του στον Άδη, η δύναμη της παντοδυναμίας και ο αόρατος κόσμος των αγγέλων που γίνεται ορατός, η ανθρωπολογική διάσταση και ο αγιασμός των πραγμάτων στο σύμπαν του Μάνου Ελευθερίου, η αρρώστια και η γιατρειά, η διαμαρτυρία για το άδικο και η δίψα για δικαιοσύνη, η μεταφυσική διάσταση, η αγιότητα και η σχέση της με το περιθώριο στην κοινωνία των ανθρώπων συναντώνται στο παρόν βιβλίο.

Η ποιητική συνομιλία του Ελευθερίου με τον μέντορά του Νίκο Γκάτσο και άλλους σπουδαίους ποιητές, η απόλυτη χημεία με τον Μίκη Θεοδωράκη, τον συνθέτη που μελοποίησε τους περισσότερους στίχους του, και η συνεργασία του με τους σημαντικότερους συνθέτες, η λατρεία για το θέατρο, η ευαισθησία του λόγου, ο έρωτας για τη ζωή, η αγάπη για τον άνθρωπο, ο αγώνας για την ελευθερία και την κοινωνική δικαιοσύνη, η υπαρξιακή αγωνία για το νόημα της ζωής και η επανεύρεση της χαμένης αυτοσυνειδησίας είναι κι εκείνα παρόντα.

Για τον Μάνο Ελευθερίου η ποίηση αποτελεί πράξη αφύπνισης, συνεχούς επαγρύπνησης και αγωνιστικότητας. Για τούτο και θα καταπιαστεί με θέματα δύσκολα, όπως η προσωπικότητα της αγαπημένης του τραγωδού Ελένης Παπαδάκη, θίγοντας το θέμα της ανθρωποθυσίας σε μια ταραχώδη περίοδο της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας. Για την Αριστερά που ευαγγελίζεται έναν άλλον κόσμο -πιο δίκαιο και ανθρώπινο- η ευθύνη είναι διπλή και κάθε ξεπεσμός είναι ασυγχώρητος για εκείνον.

Ο ποιητής συνθέτει το ψηφιδωτό της πατρίδας του και δημιουργεί τη δική του πατριδογνωσία, μαρτυρώντας την αλήθεια που δεν εγκλωβίζεται σε κομματικές παρατάξεις και κηρύσσοντας πως σε κάθε πόλεμο δεν υπάρχουν νικητές αλλά μονάχα ηττημένοι και μια ατέλειωτη τραγωδία σε μια αιμορραγούσα πατρίδα που έχει νικηθεί από τον πάσης φύσεως εμφύλιο σπαραγμό της, στολίζοντας με λόγια μαλαματένια τον δικό του επιτάφιο για τους διακόσιους πατριώτες της Καισαριανής.

Ένας χαιρετισμός είναι το παρόν βιβλίο προς έναν αληθινό άνθρωπο και για αυτό μεγάλο δημιουργό. Μια βαθιά υπόκλιση στο μεγαλείο της απλότητας αυτού του ανένταχτου αναρχικού μα όχι άναρχου ανθρώπου, που δεν περιχαρακώθηκε σε στεγανά, δεν επιδίωξε ποτέ τίποτε και παρέμεινε πραγματικά ελεύθερος.
Ο ποιητής του φαρμακωμένου καιρού, ο πρύτανης των στιχουργών, ο άρχοντας των ταπεινών ανατρέπει κάθε μας βεβαιότητα, είναι ο καθρέφτης του προσώπου μας, αλλά και το ίδιο μας το πρόσωπο, η φωνή της συνείδησής μας, η ελπίδα που δεν χάνεται.

* Η Μαρία Χατζηαποστόλου είναι δρ Θεολογίας ΑΠΘ, εκπαιδευτικός

Αγιότητα και περιθώριο στην κοινωνία των ανθρώπων*

«Και το αγιολόγιο του ποιητή δεν τελειώνει, ούτε κλείνει ποτέ. Μαρτύρων και ηρώων αίμα ποτίζει τις σελίδες των βιβλίων του και κατακυριεύει τη σκέψη του, κάνοντας κατοχή στην καρδιά του και εισάγοντάς μας ως μύστες σε μια μυστηριακή ατμόσφαιρα που καθαγιάζει λησμονημένες μορφές και πρόσωπα της αγάπης. Ο τραγικός Άμλετ και ο μετανοών πατέρας του, ο αλαζόνας Μάκβεθ και οι αλλόφρονες μάγισσές του, το παλικάρι που έχει καημό και ο ξένος που περνά, η δολοφονημένη ηθοποιός Ελένη Παπαδάκη, η αντισυμβατική στιχουργός Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου, το σκοτεινό τρυγόνι της Σκιάθου, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ο αναλφάβητος, αλλά πάντα ονειροπόλος Στρατηγός Ιωάννης Μακρυγιάννης, ο ειρηνοποιός Γρηγόρης Λαμπράκης, ο παρολίγο τυραννοκτόνος Αλέξανδρος Παναγούλης, ο εκτελεσθείς Νίκος Πλουμπίδης, η αιματοβαμμένη Ρόζα Λούξεμπουργκ, ο φίλος Γιώργος Χειμωνάς, ο σκοτεινός Φραντς Κάφκα, ο αυτόχειρας Κώστας Καρυωτάκης και ο συνονόματός του, επίσης αυτόχειρας, Μίχος, ο αυτοπυρποληθείς Βασίλης Καραλευθέρης, ο άτυχος ναυτικός Σταμάτης Κομνηνός, ο Αλεξανδρινός Κωνσταντίνος Καβάφης, η φλεγόμενη στη σκηνή Σοφία Βέμπο, ο μπαρουτοκαπνισμένος Αθανάσιος Διάκος, ο ευαίσθητος Βαγγέλης Γιακουμάκης, ο ανώνυμος αγωνιστής της τρομερής ταράτσας της Οδού Μπουμπουλίνας, τόσοι και τόσοι άλλοι, επώνυμοι και ανώνυμοι, πραγματικοί και μη πραγματικοί, υλικοί και άυλοι, παρελαύνουν σε μια μνημόνευση που τέλος δεν γνωρίζει. Και ακόμη θα συναντούσε και άλλες μορφές στο αγιολόγιο της καρδιάς του, όπως τον Ζακ της Αθήνας, τον Άλκη της Θεσσαλονίκης, τον Μιχάλη της Νέας Φιλαδέλφειας, τον Αντώνη του Πειραιά που δεν ταξίδεψε ποτέ για Κρήτη, τη Μυρτώ της Πάρου, την Ελένη της Ρόδου, τη Δήμητρα της Λέσβου, το πνιγμένο μωρό της Μεσογείου, το παιδί που θα τα πει όλα στον Θεό και το άλλο παιδί της Ουκρανίας που στέκει δακρυσμένο μπροστά στο φρεσκοσκαμμένο μνήμα της μητέρας του».

* Απόσπασμα από το βιβλίο «Ο Μάνος Ελευθερίου του τόπου και της ουτοπίας», Εκδόσεις Μετρονόμος